Μετά το σόου Ερντογάν

Με αφορμή την 47η επέτειο της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο ο τούρκος πρόεδρος θα ηγηθεί μιας πολυπληθούς κυβερνητικής, στρατιωτικής και κομματικής αποστολής (μαζί και τον εθνικιστή εταίρο του Μπαχτσελί) που θα βρεθεί στα Κατεχόμενα και μαζί με τον εκλεκτό του, επικεφαλής της τουρκοκυπριακής κοινότητας, Τατάρ θα ανακοινώσει τα επόμενα βήματα των τουρκικών σχεδιασμών: άνοιγμα της ακτογραμμής της κλειστής πόλης των Βαρωσίων και τη δημιουργία βάσης για την εγκατάσταση οπλισμένων μη – επανδρωμένων αεροσκαφών. Σε αυτά ενδεχομένως να προστεθούν και αναγγελίες νέων ερευνών και γεωτρήσεων εντός της οριοθετημένης κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).

Η διεθνής κοινότητα έχει τοποθετηθεί σχεδόν σύσσωμη απέναντι στις προαναγγελθείσες αυτές αποφάσεις και κινήσεις του Ερντογάν σημειώνοντας ειδικά όσον αφορά στα Βαρώσια, τις παραβιάσεις των Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών 550 και 789 που καλούν για επιστροφή της πόλης στους νόμιμους κατοίκους της υπό τη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών. Μετά την πρόσφατη ολοκλήρωση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων και η ΕΕ μέσω της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και του ύπατου εκπροσώπου της για την Εξωτερική Πολιτική εξέφρασε την ανησυχία της για τους τουρκικούς σχεδιασμούς στα Βαρώσια και ζήτησε από την Τουρκία να απέχει από προκλητικές ενέργειες εναντίον ενός κράτους – μέλους της που θα υποχρέωναν τη ΕΕ στη σύγκληση έκτακτου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα έθετε ζήτημα κυρώσεων.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέσω επιστολής του προέδρου της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, οι γερουσιαστές Μενέντεζ, Βαν Χόλεν και Ρούμπιο ζητούν από τον πρόεδρο Μπάιντεν την ανάληψη άμεσης δράσης ώστε οι ΗΠΑ να στείλουν ένα ισχυρό μήνυμα που θα αποθαρρύνει τον πρόεδρο Ερντογάν να προχωρήσει στο άνοιγμα των Βαρωσίων καθώς και την ανάληψη συγκεκριμένων πρωτοβουλιών – που θα περιλαμβάνουν την απειλή κυρώσεων – ικανών να ασκηθεί πίεση στην Τουρκία τόσο σε διμερές όσο και σε πολυμερές επίπεδο.

Τίποτα βεβαίως από τα παραπάνω δεν θα αποτρέψει τον Ερντογάν από το να υλοποιήσει τις ήδη ειλημμένες αποφάσεις του όσον αφορά στην Κύπρο επιδεικνύοντας «την αποφασιστικότητα της Τουρκίας να διεκδικήσει τα δικαιώματα των τουρκοκυπρίων αδελφών της». Πράγματι παρά τις πιέσεις που δέχεται ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, για τον Ερντογάν στην Κύπρο: «The show must go on». Πολύ περισσότερο καθώς γνωρίζει ότι στο «κυπριακό μέτωπο» έχει μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων – ακόμη και δυνατότητα δημιουργίας τετελεσμένων – από ό,τι σε άλλα μέτωπα στην Ανατολική Μεσόγειο όπου οι εμπλεκόμενες χώρες (Ισραήλ, Ελλάδα, Αίγυπτος) διαθέτοντας πολύ μεγαλύτερη διπλωματική και στρατιωτική αποτρεπτική ισχύ από εκείνη της Λευκωσίας υποχρέωσαν το  νεο-οθωμανικό του αφήγημα και τους ηγεμονικούς του σχεδιασμούς σε (προσωρινή;) αναδίπλωση. Αντιλαμβάνεται επίσης ότι η κόπωση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όσον αφορά στο συνεχιζόμενο ανεπίλυτο κυπριακό πρόβλημα (όχι απαραίτητα λόγω τουρκικής αδιαλλαξίας) συναντά τις εξαιρετικά χαμηλές εδώ και αρκετό καιρό διπλωματικές μετοχές της Λευκωσίας.

Αν και όχι επίσημα διακηρυγμένη, αλλά πάντως απολύτως κατανοητή και αποδεκτή από τον ίδιο τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Αναστασιάδη, η αποσύνδεση του κυπριακού προβλήματος από την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση επέτρεψε στην ελληνική κυβέρνηση να προωθήσει στις αρχές του τρέχοντος έτους την έναρξη των διερευνητικών επαφών με την Τουρκία για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών τους. Και τούτο ανεξαρτήτως της επίλυσης του κυπριακού προβλήματος αλλά υπό την προϋπόθεση της αποδοχής από την Τουρκία των κανόνων του διεθνούς δικαίου καθώς και την προηγούμενη αποχή της από μονομερείς και προκλητικές ενέργειες εναντίον τόσο της Ελλάδας όσο και της Κύπρου. Μετά το σόου Ερντογάν στα Κατεχόμενα, Ελλάδα και Κύπρος θα βρεθούν ενώπιον δύσκολων αποφάσεων. Θα συνεχίσει η Ελλάδα να αντιμετωπίζει την Τουρκία με τα ελληνοτουρκικά αποσυνδεδεμένα από το Κυπριακό; Αποτελεσματική δεν μοιάζει ούτε και η εναλλακτική πρόταση μιας διασύνδεσης βασισμένης στην παραδοσιακή προσέγγιση «η Κύπρος αποφασίζει και η Ελλάδα συμπαρίσταται».

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)