Σε τεντωμένο σχοινί

Η χώρα ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Το τέταρτο κύμα της πανδημίας είναι ήδη εδώ. Οι ημερήσιοι εμβολιασμοί μειώνονται αισθητά, τη στιγμή που τα κρούσματα αυξάνονται. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η άρνηση ενός τμήματος της ελληνικής κοινωνίας να εμβολιαστεί συνιστά το μεγαλύτερο πρόβλημα των ημερών.

Πρέπει να ξεκινήσουμε με μια γενναία παραδοχή. Στην αέναη μάχη των ιδεών, στη μάχη για την ιδεολογική ηγεμονία, στη μάχη της πειθούς, οι δυνάμεις του ορθολογισμού έχουν υποστεί μια σημαντική ήττα. Δεν έχουμε καταφέρει να πείσουμε ένα σημαντικό τμήμα της ελληνικής κοινωνίας για την αυτονόητη ανάγκη του εμβολιασμού. Είναι κάτι που δεν μπορούμε να το κρύψουμε κάτω από το χαλί. Αξίζει τον κόπο να το συζητήσουμε αναλυτικά. Πολύ φοβάμαι ότι η εύκολη καταγγελία των «ψεκασμένων» είναι μια στερεοτυπική κατασκευή, που ναι μεν έχει ψήγματα αλήθειας αλλά τα συμφραζόμενά της ελάχιστα βοηθούν στην κατανόηση του φαινομένου. Η άρνηση του εμβολιασμού δεν συγκροτεί ελληνική ιδιομορφία ή ιδιαιτερότητα. Απαντάται σε πολλές κοινωνίες της νεωτερικότητας και απειλεί τα θεμελιώδη των φιλελεύθερων δημοκρατιών. Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται η καχυποψία ενός τμήματος του πληθυσμού σε οτιδήποτε προέρχεται από το «σύστημα» και από τις σκοτεινές δυνάμεις που το στηρίζουν. Είναι μια θέαση της πραγματικότητας που βασίζεται στη συνωμοσιολογική σκέψη. Είναι μια ταυτοτική επιλογή που πολύ δύσκολα ξεριζώνεται και αποδομείται. Το σημαντικότερο εμπόδιο είναι ότι αυτός ο τρόπος σκέψης αρνείται τα γεγονότα, αρνείται την πραγματικότητα, αρνείται δεδομένα. Δεν έχει πολιτικό στίγμα, διαπερνάει οριζόντια το πολιτικό φάσμα, είναι ένα φαιοκόκκινο φαινόμενο.

Η μάχη εναντίον αυτής της κοσμοαντίληψης πρέπει να συνεχιστεί και θα συνεχιστεί. Σε όλες τις χώρες που λειτουργεί η φιλελεύθερη δημοκρατία, όπως και στην Ελλάδα, υπάρχει μια κρίσιμη μάζα πολιτών που δίνει τη μάχη της ιδεολογικής ηγεμονίας. Ενδεχομένως κάποιες φορές με λάθη και υπερβολές, αλλά ο πόλεμος συνεχίζεται, μάχες χάνονται και μάχες κερδίζονται. Στο μεταξύ όμως, τα γεγονότα τρέχουν, η πανδημία άρχισε ξανά να θερίζει. Θυμίζουν τη θρυλική δήλωση που αποδίδεται στον πρωθυπουργό (1957-1963) της Βρετανίας Χάρολντ ΜακΜίλαν όταν κάποια στιγμή ρωτήθηκε τι θα ήταν αυτό το οποίο θα καθόριζε την πορεία της κυβέρνησής του: «Τα γεγονότα, αγαπητέ μου, τα γεγονότα». Οι κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο πρέπει να πάρουν αποφάσεις βασισμένες στην ηθική της ευθύνης και όχι στην ηθική του φρονήματος, σύμφωνα με την τόσο εύστοχη διάκριση του Μαξ Βέμπερ.

Ακριβώς για αυτόν τον λόγο, παγκοσμίως, πολλές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν μια πολιτική θετικών διακρίσεων υπέρ των εμβολιασμένων και μια πολιτική υλικών κινήτρων για εκείνους που διστάζουν να εμβολιαστούν, για εκείνους που συγκροτούν την «γκρίζα ζώνη» ανάμεσα στους συνειδητούς πολίτες που εμβολιάστηκαν και στους σκληρούς αρνητές του εμβολιασμού.

Αυτό ακριβώς επιδιώκει και η ελληνική κυβέρνηση με τη δέσμη μέτρων υπέρ των εμβολιασμένων και με την προπληρωμένη κάρτα των 150 ευρώ σε εμβολιασμένους νέους ηλικίας 18-25 ετών.

Οι αντιδράσεις της αντιπολίτευσης σε αυτό το τελευταίο μέτρο μάς θυμίζουν και πάλι τον Μαξ Βέμπερ: «Πρώτα-πρώτα ενδιαφέρομαι να εκτιμήσω το μέτρο της ψυχικής σοβαρότητας που υποβαστάζει αυτή την ηθική του φρονήματος. Και έχω την εντύπωση ότι εννέα στις δέκα περιπτώσεις έχω να κάνω με κοκορόμυαλους, που δεν νιώθουν πράγματι με τι τα βάζουν, αλλά παραδίδονται στη μέθη ρομαντικών εντυπώσεων».

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης των εκδόσεων Επίκεντρο