Παπούτσι από τον τόπο σου

Και τον κυρ Ευάγγελο, μιλάω πάντα για τον σιδερένιο έφορο του Ολυμπιακού, που στη 10ετία του ’50 μονοπώλησε κύπελλα και πρωταθλήματα, ένα πράγμα τον αποσχολούσε, κι αυτό ήτανε η καθημερινή του έγνοια: τα παπούτσια των παικτών του. Ωρα ολόκληρη τα επεξεργαζότανε και τους ρωτούσε έναν έναν αν τα πατούσαν άνετα. Κι όταν τον ρωτάγανε γιατί, μας εξηγούσε λίαν σοβαρά: «Τα παπούτσια είναι το εργαλείο του παίκτη, και η σχέση του μαζί τους πρέπει να είναι άψογη. Και κατά δεύτερο λόγο δείχνεις το ειδικό σου ενδιαφέρον στον παίκτη σου. Και αυτός το εισπράττει με όλη του την καρδιά. Κι έρχεται πολύ κοντά σου».

Ποδόσφαιρο λοιπόν και παπούτσι. Και μαζί με την μπάλα χτίζουν το δίδυμο, που χωρίς αυτό δεν υπάρχει ποδόσφαιρο. Και τα παπούτσια γίνονται πολλές φορές η βασική αιτία αποτελεσμάτων που αλλάζουν τη μοίρα ολόκληρων εθνών. Ευκαιρία λοιπόν να τα γνωρίσουμε από κοντά, και ειδικότερα να οδοιπορήσουμε στον ανοιχτό κήπο μιας οικογένειας που πρωταγωνιστεί έναν αιώνα στον χώρο του αθλητικού υποδήματος. Της οικογένειας Ντάσλερ. Γερμανική οικογένεια, με βαρύ όνομα στον χώρο της βιομηχανίας αθλητικών ειδών και σπορ ρουχισμού. Δύο από τα μέλη της ίδρυσαν τις εταιρείες ADIDAS και PUMA, οι οποίες κατέχουν τη δεύτερη και τρίτη θέση αντίστοιχα στην κατάταξη με τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου και βρίσκονται πίσω μόνο από τη NIKE.

Ολα ξεκίνησαν την 1η Ιουλίου 1924, όταν ο 24χρονος Αντολφ Αντι Ντάσλερ (1900-1978) αποφάσισε να μη γίνει φούρναρης, όπως είχε σπουδάσει, αλλά να ξεκινήσει μια επιχείρηση κατασκευής αθλητικών παπουτσιών, μαζί με τον αδελφό του Ρούντολφ (1896-1974), στο πλυσταριό της οικογενειακής οικίας στο Χερτζοχενάουραχ της Βαυαρίας.

Η εταιρεία με την επωνυμία Gebrüder Dassler Schuhfabrik (Εργοστάσιο Υποδημάτων Αδελφών Ντάσλερ) έγινε γνωστή στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Αμστερνταμ (1928), όταν προμήθευσε με παπούτσια αρκετούς αθλητές. Το 1936 ο Αντι βρέθηκε με μια βαλίτσα παπούτσια στο Βερολίνο, ενόψει Ολυμπιακών, για να λανσάρει το νέο του προϊόν, ένα αθλητικό παπούτσι με καρφιά, κατάλληλο για δρομείς. Ο Τζέσε Οουενς, που πείστηκε να τρέξει με αυτά, κέρδισε τέσσερα χρυσά μετάλλια κι έγινε το πρόσωπο των Ολυμπιακών Αγώνων, προς μεγάλη απογοήτευση του Αδόλφου Χίτλερ. Πού να ήξερε ότι οι άνθρωποι που συνέβαλαν στη νίκη του «μισητού μαύρου» ήταν οι αδελφοί Ντάσλερ, πιστά μέλη του ναζιστικού κόμματος. Το όνομα Ντάσλερ άρχισε τότε να συζητείται στους αθλητικούς κύκλους και η εταιρεία τους πούλαγε 200.000 ζευγάρια αθλητικά παπούτσια τον χρόνο μέχρι την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι επιχειρηματικές διαφορές, οι ισχυροί χαρακτήρες τους και μια σειρά από τυχαία περιστατικά έφεραν τα δύο αδέλφια σε ρήξη. Το 1948 αποφάσισαν να τραβήξουν ο καθένας τον δικό του δρόμο. Ο Αντι Ντάσλερ ίδρυσε την ADIDAS (Adi Dassler) και ο Ρούντολφ Ντάσλερ τη RUDA (Rudolf Dassler), η οποία σύντομα μετονομάστηκε σε PUMA. Και οι δύο εταιρείες είχαν το ίδιο αντικείμενο, και οι δύο την ίδια έδρα, το Χερτζοχενάουραχ της Βαυαρίας με πληθυσμό 23.000 κατοίκους.

Τέτοια ήταν η επιρροή των Ντάσλερ στη γενέθλια πόλη τους, ώστε το Χερτζοχενάουραχ χωρίστηκε στα δύο. Ο κάθε κάτοικος και μαγαζάτορας έπρεπε να διαλέξει στρατόπεδο. Ή με τον Αντι ή με τον Ρούντι. Και οι δύο ποδοσφαιρικές ομάδες της πόλης κινήθηκαν στο ίδιο μοτίβο. Η ASV Herzogenaurach φορούσε φανέλα με σήμα τις τρεις παράλληλες γραμμές (ADIDAS), ενώ η FC Herzogenaurach φανέλα με σήμα το γνωστό αιλουροειδές (PUMA). Τα δύο αδέλφια ποτέ δεν φίλιωσαν, αν και ζούσαν στην ίδια πόλη. Ακόμη και οι τάφοι τους στο κοιμητήριο του Χερτζοχενάουραχ απέχουν αρκετά ο ένας από τον άλλο.

Η ADIDAS αμέσως ξεχώρισε, στρέφοντας το ενδιαφέρον της στην προμήθεια αθλητικού υλικού σε ποδοσφαιρικές ομάδες. Η φήμη της ανέβηκε κατακόρυφα, όταν της αποδόθηκε μέρος του θριάμβου της Δυτικής Γερμανίας στο Μουντιάλ του 1954. Τα παπούτσια με τις βιδωτές τάπες που προμήθευσε στη Νάτσιοναλμανσαφτ αποδείχτηκαν αποτελεσματικά στη λασπομαχία του Σταδίου της Βέρνης, όπου η Δυτική Γερμανία νίκησε 3-2 στον τελικό τη μεγάλη Ουγγαρία.

Η επιτυχία αυτή έμεινε στην Ιστορία ως «Θαύμα της Βέρνης» και συνέβαλε στην ανύψωση του εθνικού φρονήματος των Γερμανών, αλλά και στην αύξηση του τζίρου της ADIDAS. Από την άλλη πλευρά, η PUMA παρέμενε μια επιχείρηση στα όρια της Γερμανίας. Πάντως, η ίδια διεκδίκησε την πατρότητα των παπουτσιών με βιδωτές τάπες, καθώς, όπως ισχυρίστηκε, τα είχαν λανσάρει οι παίκτες της Καϊζερσλάουτερν, όταν κατέκτησαν το πρωτάθλημα το 1953.

Τη δεκαετία του ’60 η διαχείριση των δύο εταιρειών πέρασε στη νέα γενιά των Ντάσλερ. Ο Χορστ Ντάσλερ, γιος του Αντι, ίδρυσε τη γαλλική θυγατρική της ADIDAS, βάζοντας τα θεμέλια για τη διεθνή πορεία της επιχείρησης, ενώ το 1973 δημιούργησε την εταιρεία ARENA, που ειδικεύεται στην κατασκευή κολυμβητικού υλικού. Μετά τον θάνατο του Χορστ Ντάσλερ η ADIDAS βρέθηκε στα πρόθυρα χρεοκοπίας και το 1989 πουλήθηκε στον γάλλο επιχειρηματία Μπερνάρ Ταπί. Από τότε μέχρι σήμερα έχει αλλάξει πολλές φορές ιδιοκτήτες. Περίπου την ίδια πορεία είχε και η PUMA. Τα παιδιά του Ρούντολφ Ντάσλερ, Αρμιν και Γκερντ, απογείωσαν την εταιρεία και από τα στενά σύνορα της Γερμανίας την έκαναν παγκόσμιο παίκτη στην αγορά των αθλητικών ειδών και του σπορ ρουχισμού. Το 1989 τα δύο αδέλφια πούλησαν το 72% της PUMA σε εταιρεία ελβετικών συμφερόντων.

Οσον αφορά τα προσωπικά της οικογένειας Ντάσλερ, οι διαφορές στους κόλπους της άρχισαν να γεφυρώνονται μετά τον θάνατο των δύο αδελφών Αντι και Ρούντολφ. Την αρχή έκανε ο εγγονός του Ρούντολφ, Φρανκ Ντάσλερ, ο οποίος δούλεψε και στις δύο επιχειρήσεις (ADIDAS και PUMA), ενώ ίδρυσε ένα κοινό οικογενειακό μουσείο στο Χερτζοχενάουραχ.