Η Ευρώπη μετά την πανδημία

Κλείνοντας τυπικά ο κύκλος της κρίσης που προκάλεσε η πανδημία, η Ευρώπη ετοιμάζεται για την επόμενη ημέρα, έχοντας να αντιμετωπίσει ορισμένες κρίσιμες ακόμη προκλήσεις για τους στόχους και το μέλλον της. Είτε αυτές αφορούν στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την εξωτερική και την αμυντική της πολιτική, είτε αφορούν στη μεταρρύθμιση του τρόπου  λειτουργίας της και του τρόπου διαχείρισης των κρίσεων, με την περαιτέρω εκχώρηση εθνικών εξουσιών στα κεντρικά υπερεθνικά όργανα.

Η αναθεώρηση των υφιστάμενων συνθηκών είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι για την προοπτική της πραγματικής ενοποίησης, αλλά εξίσου καθοριστική είναι η θέση που εκ των πραγμάτων θα πρέπει στο μεταξύ να λάβει η Ευρώπη, απέναντι στη στροφή που επιχειρεί στη διεθνή σκακιέρα η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν. Είναι φανερό πως ο νέος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών  επιδιώκει την επανασυσπείρωση του δυτικού κόσμου, έχοντας να αντιμετωπίσει τον σκληρό ανταγωνισμό από τη διαρκώς αναπτυσσόμενη τεχνολογικά και οικονομικά Κίνα. Πώς πρόκειται λοιπόν να λειτουργήσουν τα κέντρα των αποφάσεων της Γηραιάς Ηπείρου και ειδικότερα το Βερολίνο; Τι σημαίνει αυτό, σχετικά με τα μέτρα θωράκισης που πρέπει να πάρουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να αναχαιτίσουν τις εξαγορές μεγάλων επιχειρήσεων από την Κίνα; Πώς θα επαναπροσδιοριστούν επίσης, μετά από την ψυχρή περίοδο που διανύσαμε με τον Τράμπ, οι διατλαντικές σχέσεις στο καυτό κομμάτι της άμυνας και των εξοπλισμών;

Η Ευρώπη τούτη την ώρα δεν φαίνεται να έχει πολύ σαφείς απαντήσεις. Και αυτή η εικόνα δεν είναι ανεξάρτητη από την πολιτική ρευστότητα και την επιβράδυνση των αποφάσεων στο Βερολίνο και το Παρίσι, ενόψει των εκλογών που θα διεξαχθούν τον Σεπτέμβριο στη Γερμανία, για την ανάδειξη νέας κυβέρνησης και των εκλογών που θα διεξαχθούν τον Μάιο στη Γαλλία, για την ανάδειξη νέου προέδρου. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μία μικρή στρατηγική παύση. Κρατάει ωστόσο  ένα μεγάλο πολιτικό επίτευγμα στα χέρια της και αυτό οφείλει να το αξιοποιήσει στο έπακρο. Το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο αποτελεί ένα συγκλονιστικό βήμα προς την οικονομική ενοποίηση, από τη στιγμή που λειτουργεί ως ένας δημοσιονομικός μηχανισμός που αναδιανέμει πόρους, επενδύσεις δηλαδή και εισοδήματα. Αυτό προήλθε κάτω από τη φοβερή πίεση της κρίσης της πανδημίας, όπως υπό την πίεση της προηγούμενης κρίσης του ευρώ, ο Μάριο Ντράγκι άρχισε να σαρώνει τις αγορές ομολόγων και να κόβει όσο νέο χρήμα χρειαζόταν, ένα άλλο πολύ ουσιαστικό βήμα προς την οικονομική ενοποίηση.

Η Ευρώπη συνεπώς προχωρεί και εξελίσσεται ως ενιαία δύναμη, μέσα από τις κρίσεις. Αλλά αυτή η πραγματικότητα δεν μπορεί να αποτελεί και τον κανόνα της προοπτικής και της προόδου για το μέλλον. Το γεγονός ότι ήδη τονίζεται από τους υπερεθνικούς θεσμούς η ανάγκη και αρχίζει να ξεδιπλώνεται η αναθεώρηση των συμβάσεων (βλέπε και κάποιους κοινούς φόρους), έχουμε ένα αισιόδοξο μήνυμα για τη λήψη ολοένα και περισσότερων αποφάσεων ομοσπονδιακού τύπου ή αποφάσεων σύγκλισης, παράλληλα με τη μεταφορά περισσότερων εξουσιών στο κέντρο της Ευρώπης. Θα μπορούσε π.χ. να φανταστεί κανείς τι θα γινόταν με τα εμβόλια, εάν δεν υπήρχε η ομοσπονδιακή διαχείριση; Οποιες καθυστερήσεις και εάν σημειώθηκαν…