Αστοχο πάθος

Αριστερά – τάμα, ίαμα, φαρμάκι, ανάμνηση και άλλα πολλά. Είναι τα απαιτητά χαρακτηριστικά τα οποία παραγγέλνουν οι αντίπαλοί της, σχολιαστές. Η επίκριση «αριστερίστικη» Αριστερά και συγχρόνως η καταγγελία «συμβιβασμένη» δεν είναι η μοναδική αντίφαση. Οι αντιφάσεις στην εκτίμηση της Αριστεράς (πάντα από τους επικριτές) εκφράζουν ίσως μια ευρύτερη αμφιθυμία. Το υπό διαμόρφωση πολιτικό και ιδεολογικό τοπίο, υπό την επίδραση του πλέγματος οικονομικών, υγειονομικών, παραγωγικών, δημογραφικών κρίσεων, δημιουργεί πολλά υποσυστήματα ιδεολογικών, ακόμα και πολεμικών αναγνώσεων. Υπό αυτούς τους όρους συντίθενται και προσλαμβάνονται μεγάλα κοινωνικά φαινόμενα (και η νέα Αριστερά), με ποικίλους και πρωτότυπους τρόπους. Και αυτή η «ερμηνευτική» – «ταξινομητική» δυσκολία σκαρφαλώνει στα κείμενα, επιβιώνει στις φλογερές γραμμές των επικριτών.

Φυσικά, αλλάζει και η πολιτική σκηνή. Για παράδειγμα, διαμορφώνεται στον τόπο μας ένα είδος μετακαραμανλικής Δεξιάς. Με την έννοια της γενικής πολιτικής κουλτούρας. Η Δεξιά του κράτους προνοίας, η μετριοπαθής, δημοκρατική κεϋνσιανής αντίληψης, Δεξιά, συμπιέζεται. Υβρίδια ενός κρατικοδίαιτου νεοφιλελευθερισμού (πάντα συνδυάζονται οι δύο λειτουργίες, κρατική μέριμνα και νεοφιλελεύθερη καταγγελία της) ή μιας απλοϊκής καθαρολογίας, διαμορφώνουν έναν επιθετικό απονομιμοποιητικό, αντιαριστερό λόγο. Συχνά και η ίδια η Αριστερά με τις ανεπάρκειες τροφοδοτεί.

Στην κατηγορία που προσπαθώ να περιγράψω υπάρχουν οι ιδεολογικοί αντίπαλοι της Αριστεράς, που θεωρούν δομικά προβληματική τη θεώρησή της. Πανάκριβη ως προς τα κοινωνικά προαπαιτούμενα, αντιαναπτυξιακή ως προς την κοσμοθεωρητική σύλληψη. Πρόκειται για ένα ρεύμα καθαρολόγων, σχεδόν ηθικολόγων της Δεξιάς, που διαθέτει συνήθως την «πειθαρχία» τυπικής λογικής την οποία διανθίζει με αντιπαραδείγματα (συχνά, προσωπικά) από τον αριστερό χώρο. Η «άμιλλα» είναι ο αγαπημένος τους όρος (άντε και ο καθαρός ανταγωνισμός της αγοράς, στη γλώσσα της θεωρητικής πιάτσας), άσχετο αν στην πραγματικότητα αυτό που συμβαίνει είναι μια αιματοβαμμένη, ανταγωνιστική και απνευμάτιστη χρησιμοθηρία.

Δίπλα στους μετωπικούς ιδεολόγους υπάρχουν και οι «τραυματισμένοι». Αυτοί που αισθάνονται ότι αποκαθηλώθηκαν πολιτικά από την Αριστερά με ένα σχεδιασμένο γιουρούσι. Πρόκειται συνήθως για πρόσωπα που, πέραν των ευθυνών τους, μπήκαν στο κάδρο – καμιά φορά αδικήθηκαν ή εφθάρησαν κατά τη διάρκεια της πολυετούς και οξύμορφης κρίσης. Ο αιφνιδιασμένος κόσμος ζητούσε απαντήσεις, λύσεις, από μηχανής θεούς και φυσικά, δαίμονες. Μερικοί κατρακύλησαν σε ρόλους που δεν τους αντιστοιχούσαν ή τους παραμόρφωναν. Η χρεοκοπία δημιούργησε αντιδράσεις μορφής «φυσικού φαινομένου», κατακλυσμού, ηφαιστειώδους εκρήξεως, δημιούργησε πολλές ανθρώπινες Πομπηίες. Το υπόσκαφο και πιεστικό μίσος από μια τέτοια μοίρα δεν αμβλύνεται. Ετσι σε πολλά κείμενα ή πολιτικές αφηγήσεις δεν βλέπεις την κριτική ή την αποδόμηση της Αριστεράς, βλέπεις την απέχθεια, τη σχεδόν ρατσιστική απόρριψη. Το δομικό μίσος είναι άτυπο, αλλά σημαντικό στοιχείο, που δεν το απαντάει η παραδοσιακή, απλοϊκή απάντηση περί «πληρωμένων κονδυλοφόρων».

Φυσικά, δεν οργάνωσε η Αριστερά την μήνιν του κόσμου, ούτε την ενορχήστρωσε (δεν έχει ούτε την τεχνογνωσία, ούτε την επιτελική δυνατότητα, ούτε τις οργανωμένες δομές για να το πράξει). Ο κόσμος εξεγέρθηκε επειδή ήταν απροετοίμαστος και αιφνιδιασμένος. Στο ρεύμα αυτό δεν ανασυντέθηκε μόνο η Αριστερά, αλλά και η Δεξιά, κάνοντας μια ισχυρή εσωτερική αντι-μεταρρύθμιση. Η μετακαραμανλική Δεξιά, που προανέφερα.

Σε αυτό τον γενικό «μεταμορφισμό» η κριτική παραμένει καθηλωμένη σε στερεότυπα.