Ωρα για νέα moratorium

Ιδιαίτερο είναι το ενδιαφέρον για την επίσκεψη Τσαβούσογλου, αν και ο χρόνος αδράνειας στον διάλογο, εκτός από τις διαχωριστικές γραμμές, ανέδειξε περισσότερες διεκδικήσεις αλλά και αδιαλλαξία από την τουρκική πλευρά.

Η Τουρκία ακολουθεί μια δική της πρακτική και κατά καιρούς εναλλάσσει την ιεράρχηση των ακραίων διεκδικήσεων μεταξύ των γκρίζων ζωνών, της αποστρατιωτικοποίησης και εσχάτως της μειονότητας. Επιχειρώντας να αποτυπωθούν τα οφέλη των επισκέψεων:

1. Στα ελληνοτουρκικά διατηρούν ανοικτό τον δίαυλο επικοινωνίας των δύο χωρών. Ο Τσαβούσογλου στη συνέντευξή του στο «ΒΗΜΑ» αποκαλύπτει πτυχές της τουρκικής στάσης και θέσης. Εκδηλώνει συναινετική προσέγγιση, με θέσεις υπέρ του διαλόγου, αποφυγής τόσο της εμπρηστικής ρητορικής όσο και των προκλήσεων, και τονίζει την ανάγκη πολιτικής βούλησης για διάλογο και επίλυση των εκκρεμοτήτων. Θεωρεί τη διαπραγμάτευση ως μόνο μέσο επίλυσης, προφανώς όμως υπό τους δικούς του όρους, και στο ενδεχόμενο παραπομπής στη διεθνή Δικαιοσύνη, τη δικαιοδοσία της οποίας θα αποδεχθεί μόνο μετά από σύναψη συνυποσχετικού. Απαιτεί η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης να μην επηρεάσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Αιγαίο. Δικαιολογεί τις τουρκικές μονομερείς ενέργειες ελλείψει δήθεν ανταπόκρισης από την Ελλάδα για να εξασφαλίσει αυτά που θεωρεί κυριαρχικά δικαιώματά της στην Αν. Μεσόγειο.

2. Ασφαλώς η Αγκυρα έχει λόγους να προωθήσει τον διάλογο, ως προϋπόθεση της ευμενούς υποδοχής της ΕΕ έναντι της θετικής ατζέντας, του Μεταναστευτικού και της συμφωνίας Τελωνειακής Ενωσης. Προς τούτο η σχετική αναφορά Τσαβούσογλου, αν και η έκπληξη ήταν όσα δήλωσε για την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, θέση που προφανώς ο Ερντογάν αναμοχλεύει.

3. Να μη διαλάθει την προσοχή το γεγονός ότι η Αγκυρα έως τώρα εκδηλώνει αδιαλλαξία με σαφή πρόθεση την πρόκληση, καταλογίζοντας άρνηση διαλόγου στην Ελλάδα, ως άλλοθι για να προβαίνει σε μονομερείς ενέργειες. Ελλείψει ουσιαστικού διαλόγου διαστρεβλώνει την πραγματικότητα και καλλιεργεί ψυχροπολεμικό κλίμα. Φτάνει στο σημείο να κατηγορεί την Ελλάδα ότι εμποδίζει την επίλυση οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, επειδή έχει επιφυλαχθεί στις διατάξεις οριοθέτησης της Σύμβασης Δικαίου Θάλασσας. Προς τι λοιπόν η επίκληση, αφού οι επιφυλάξεις δεν αφορούν στην Τουρκία που δεν αποδέχεται την υποχρεωτική δικαιοδοσία του Δικαστηρίου.

4. Η Ελλάδα πρέπει να προάγει τον ουσιαστικό διάλογο σε ένα πλαίσιο που αναδεικνύει δύο θέματα προς επεξεργασία:

α) Να συνδέσουμε την προώθηση των ευρωτουρκικών σχέσεων με την ουσιαστική πρόοδο στις ελληνοτουρκικές συνομιλίες. Ειδικά απαιτείται οδικός χάρτης ο οποίος θα ολοκληρωθεί, εφόσον είτε θα έχει τεθεί σε ισχύ η συμφωνία οριοθέτησης είτε θα έχει κατατεθεί το συνυποσχετικό παραπομπής οριοθέτησης στο διεθνές δικαστήριο.

β) Να υιοθετήσουμε ένα moratorium αποχής από ενέργειες εκατέρωθεν, προκειμένου να διατηρηθεί ένα ειρηνικό κλίμα και να ενισχυθεί ουσιαστικός διάλογος. Είναι μια αναγκαία κίνηση για πολλούς λόγους. Θα διασφαλίσει την ειρηνική διαδικασία και δεν θα υπονομεύεται η διεξαγωγή του διαλόγου από μονομερείς ενέργειες. Προηγούμενο moratorium ήταν το πρακτικό της Βέρνης του 1976 για το Αιγαίο. Η Ελλάδα βίωσε το περασμένο καλοκαίρι στην Αν. Μεσόγειο την ευχέρεια της Τουρκίας σε προκλήσεις και μονομερείς πράξεις σε μη οριοθετημένη/διαφιλονικούμενη υφαλοκρηπίδα, με την άνεση που της δίνει ο στόλος ερευνητικών και γεωτρητικών σκαφών, χωρίς χρονοτριβή αδειοδότησης. Υπό αυτά τα δεδομένα είναι σωστή η επιλογή του moratorium.

Μπορεί μεν να θεωρείται ότι το moratorium στερεί σε ένα κράτος τη δυνατότητα άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων, όμως η απάντηση είναι ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα κατοχυρώνονται και ασκούνται ακώλυτα μόνο μετά από συμφωνία οριοθέτησης ή δικαστική απόφαση.

O Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς