«Είναι γκέι», σκέφτονταν, {LF}«ω Θεέ μου, να μην κολλήσει AIDS!»

«Αυτό που κατάλαβα όταν πέθανε ο Τζεφ ήταν ότι εγώ ήθελα να κάνω κάτι άλλο. Δεν ήθελα να κάνω κάτι με κοινωνική εργασία, γιατί δεν με ενδιέφερε να κάνω πράγματα ως κοινωνική δράση. Ηθελα να κάνω κάτι άλλο. Γι’ αυτό το Act Up με ενδιέφερε, λόγω του ακτιβισμού, λόγω της πολιτικής στάσης που είχαν για το AIDS. Αυτό με ενδιέφερε στην ομάδα. Κι επίσης γιατί νομίζω ότι ήμουν θυμωμένος. Ημουν πολύ θυμωμένος για το γεγονός ότι είχε πεθάνει ο εραστής μου. Πέρασα αυτές τις πρώτες μέρες που οι τραπεζοκόμοι άφηναν τον δίσκο με το φαγητό – όσες φορές εκείνος νοσηλεύτηκε – στο πάτωμα έξω από το δωμάτιό του. Ή που η νοσοκόμα φορούσε μια “διαστημική στολή” για να έρθει να του μιλήσει. Εκείνος αντιλαμβανόταν τι συνέβαινε, αλλά φοβόταν πολύ. Ετσι ήμουν εγώ αυτός που καβγάδιζα. Ημουν αυτός που έβγαινε κι έκανε σκηνή στον διάδρομο φωνάζοντας “Γιατί αφήνεις το φαγητό στο πάτωμα;”. Κι αυτοί έδιναν μαλακίες δικαιολογίες, όπως “Ω, λυπάμαι. Δεν πρέπει να το κάνουμε αυτό. Θα μιλήσουμε με τους υπεύθυνους. Και μπλα, μπλα, μπλα, μπλα”. Θυμόμουν λοιπόν όλα αυτά αφού πέθανε, έχοντας μέσα μου όλη αυτή την οργή και την απογοήτευση, κι ήθελα να κάνω κάτι πολύ πιο ενεργό. Κι αυτό ήταν που με τράβηξε στο Act Up».

Ηταν 14 Δεκεμβρίου 2002, όταν ο Ρόμπερτ Βάσκες – Πατσέκο στήθηκε μπροστά στην κάμερα για να κάνει ένα ταξίδι στον χρόνο και στα προσωπικά του βιώματα. Τότε, 46 χρόνων, ανοιχτά γκέι άνδρας, θυμήθηκε την πρώτη του αναμέτρηση με το AIDS, ως σύντροφος ασθενούς και στη συνέχεια φορέας του ιού και ο ίδιος, και κατέληξε σε μια ακτίδα φωτός που έσκισε το σκοτάδι της ασθένειας για εκείνον. Τη δράση του στις τάξεις της ακτιβιστικής ομάδας Act Up στη Νέα Υόρκη που τον βοήθησε να ευαισθητοποιήσει την κοινότητα των ομοφυλοφίλων όλης της χώρας για τη σημασία της πρόληψης της νόσου του ανοσοποιητικού συστήματος αλλά και να υπερασπιστεί τα δικαιώματα όλων εκείνων που πάσχουν από τον ιό.

Ο Βάσκες – Πατσέκο ήταν και ο πρώτος που έδωσε συνέντευξη για τις ανάγκες του Act Up Oral History Project, ενός προγράμματος που έφερε στην επιφάνεια τις αφηγήσεις ασθενών με AIDS που κέρδισαν τη μάχη με τη νόσο και βάλθηκαν ν’ αλλάξουν τον κόσμο συμμετέχοντας στην ακτιβιστική ομάδα Act Up στη Νέα Υόρκη. Ο ντοκουμενταρίστας Τζιμ Χάμπαρντ μαζί με την ακτιβίστρια, καθηγήτρια του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και συγγραφέα βιβλίων και θεατρικών έργων Σάρα Σόλμαν από το 2002 έως το 2015 κατέγραψαν τις αφηγήσεις 186 ανδρών και γυναικών που συνδέθηκαν με το Act Up. Σκοπός τους ήταν να παρουσιάσουν την εικόνα αυτών των ανθρώπων που συνέδεσαν το όνομά τους με το ακτιβιστικό κίνημα για το AIDS στη Νέα Υόρκη, που με τη δράση τους άλλαξαν τις παγιωμένες ιδέες για την ομοφυλοφιλία, τη σεξουαλικότητα, την ασθένεια, την υγειονομική περίθαλψη, τα πολιτικά δικαιώματα, την τέχνη και τα δικαιώματα των ασθενών. Αυτές οι συνεντεύξεις που έδωσαν αποκαλύπτουν τι τους παρακίνησε να «πιάσουν δουλειά» και πώς μεθόδευσαν τις προσπάθειές τους ώστε να έρθει η πολυπόθητη αλλαγή όχι μόνο στην ιατρική κι επιστημονική έρευνα αλλά μέχρι και στη νομοθεσία. Μετεξέλιξη αυτού του πρότζεκτ αποτελεί και το βιβλίο «Let the record show» που έγραψε η Σάρα Σόλμαν και κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες με αφορμή την επέτειο των 40 χρόνων από την εμφάνιση του AIDS (5 Ιουνίου). Στις σελίδες του η ίδια ξεδιπλώνει την πολιτική ιστορία του κινήματος Act Up από το 1987 έως το 1993 και θυμάται κρίσιμες στιγμές και πρόσωπα που το καθόρισαν.

Ανάμεσά τους και ο Μάικλ Πετρέλης από το Σαν Φρανσίσκο που έμαθε ότι ήταν φορέας του AIDS όταν παρουσίασε σάρκωμα Καπόσι, δερματικές αλλοιώσεις που σχετίζονται με τη νόσο του ανοσοποιητικού συστήματος. Η πρόγνωση που του έδωσαν οι γιατροί ήταν ένας χρόνος ζωής, μια λεπτομέρεια που τον έκανε να αναλάβει ακτιβιστική δράση για να ξεφύγει από το σκοτάδι του θανάτου που τον καταδίωκε. «Ξέρετε, αργότερα κατάλαβα στην ιστορία μου ως ομοφυλόφιλου από πού προερχόμουν. Και ναι, σίγουρα ήμασταν αφελείς να πιστεύουμε ότι είχαμε ανακαλύψει την πυρίτιδα, ειδικά στις αρχές. Γιατί πηγαίναμε γρήγορα, κάναμε μια δράση στα γρήγορα, εκφράζαμε την άποψή μας κι αν ήμασταν τυχεροί το βλέπαμε όλο αυτό μετά στις ειδήσεις. Αλλά υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που προηγήθηκαν από μένα και πρέπει να τους το αναγνωρίσω αυτό. Και μπορεί να μη φώναξαν σε ανθρώπους όπως ο Γουίλιαμ Μπόρντερς των “New York Times”, αλλά έκαναν πολλά βήματα προόδου τις περασμένες δεκαετίες. Είμαι πολύ χαρούμενος που κατάφερα να κάνω ό,τι μπορούσα στη δεκαετία του 1980. Δεν είχαμε τα λεφτά. Είχαμε κάποια προβλήματα αξιοπιστίας με τον Μάρτι, με μένα, με τον Μπιλ, αλλά ποιος νοιάζεται; Τα προβλήματα δεν αντιμετωπίζονταν τις περισσότερες φορές αν δεν ήμασταν εκεί», ανέφερε ο Πετρέλης για τις αρχές του Act Up.

Ο Ρικ Λόφτους από το Σαν Φρανσίσκο γνώρισε τα κινήματα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων, όντας ακόμα φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, μέσα από ομιλίες. Εκεί, έμαθε και τις πρώτες επιστημονικές θεωρίες για το AIDS που αργότερα θα χαρακτήριζαν τη ζωή του. «Υποθέτω λοιπόν ότι ένα μέρος μου αναγνώριζε πάντα πως η ασθένεια αυτή – η οποία ολοένα και περισσότερο γινόταν ένα ολοκαύτωμα για τους ομοφυλόφιλους – ήταν σίγουρα μια απειλή για εμένα. Θυμάμαι, όταν τελείωσα το πρώτο έτος και αποκάλυψα τη σεξουαλικότητά μου, ένας από τους στενούς μου φίλους στην εφημερίδα του πανεπιστημίου μού είπε: “Το μοναδικό πράγμα που πρέπει να σου πω ως αντίδραση σε αυτό που μου είπες είναι ότι πρώτα είσαι ο φίλος μου και σε αγαπώ και δεν με νοιάζει, αυτό δεν αλλάζει τίποτα, αλλά δεν θέλω να κολλήσεις AIDS”. Ετσι κατά κάποιο τρόπο σκεφτόταν η αμερικανική κοινή γνώμη για το AIDS εκείνη την εποχή. Νόμιζαν ότι το AIDS ήταν η ασθένεια των γκέι, αλλά εγώ ήμουν εδώ λέγοντας σε όλους τους φίλους μου που πάντα με γνώριζαν ότι είμαι απλώς ο Ρικ και είμαι γκέι. Μερικοί απ’ αυτούς σκέφτονταν “ω Θεέ μου, ελπίζω να μην κολλήσει AIDS” τώρα που είναι γκέι. Υποθέτω λοιπόν ότι ένιωθα πάντα ότι θα μπορούσε το AIDS να είναι μια προσωπική απειλή. Νομίζω ότι κάθε νεαρός, γκέι άνδρας εκείνη τη στιγμή το ένιωθε αυτό κάπως», αφηγήθηκε στη συνέντευξή του. Αυτή η ανασφάλεια, ωστόσο, όταν ο ιός του HIV μπήκε στη ζωή του, μεταμορφώθηκε σε κάτι θετικό εξαιτίας του ακτιβισμού.

«Νομίζω ότι ένα από τα οφέλη, σίγουρα, από την επιδημία του AIDS ήταν ότι προκάλεσε την αφύπνιση των ομοφυλοφίλων και του λεσβιακού πολιτικού ακτιβισμού και πολιτισμού, γενικά. Ετσι, υπήρχε μια άνθηση του ακτιβισμού. Και σίγουρα είχα μια προσωπική αφύπνιση. Αναφέρομαι στη δική μου συμμετοχή σε δράσεις για το AIDS ως μια εμπειρία μεταμόρφωσης. Και χρησιμοποιώ πολύ τις θρησκευτικές μεταφορές προσπαθώντας να εξηγήσω στους ανθρώπους πώς ήταν», σχολίασε ο ίδιος.

Εκτός από τους άνδρες που απάρτιζαν τη δεκαετία του 1980 το κίνημα του Act Up, το «παρών» στις δράσεις του έδιναν και γυναίκες όπως η Αν Νόρθτροπ από το Κονέκτικατ. Η ίδια εγκατέλειψε μια λαμπρή καριέρα σε τηλεοπτικά δίκτυα για να δουλέψει με ανθρώπους που νοσούσαν. «Οταν δούλευα στο “Good Μorning America” στο ABC και στο “CBS Morning News”, ένιωθα σαν να είμαι σε λαγούμι. Φυσικά, έφερνα μια αριστερή οπτική σε ό,τι έκανα εκεί προς φρίκη πολλών ανθρώπων με τους οποίους συνεργάστηκα. Κατάφερα κάποια πράγματα, αλλά δεν είχα καμία επίσημη εμπλοκή με κανένα κίνημα. Και τότε, το 1987, βαρέθηκα με τα mainstream νέα κι αποφάσισα, έχοντας περάσει έναν χρόνο κατά τον οποίο στέρεψα πνευματικά λόγω των αφεντικών μου, να πάρω τον χρόνο μου. Ομως είχα προαχθεί. Μου είχαν δοθεί αυξημένες αρμοδιότητες στο “CBS Morning News”. Δεν αισθανόμουν ότι βρήκα εμπόδια στην καριέρα μου γιατί ήμουν λεσβία ή είχα συγκεκριμένες πολιτικές απόψεις. Αλλά βαριόμουν. Εφτασα στα όριά μου σε αυτά που μπορούσα να κάνω στη δουλειά μου κι όλο αυτό με έκανε πιο δυστυχισμένη. Ετσι, την εγκατέλειψα στις αρχές του 1987», θυμήθηκε η Νόρθτροπ. Αυτή η απόφαση αποτέλεσε αφορμή για να μεταπηδήσει από τα φεμινιστικά κινήματα του 1970 στις ομάδες για το AIDS μία δεκαετία αργότερα. «Κυρίως αυτό που συνέβη – καθώς άρχισα να μαθαίνω για το AIDS – ήταν ότι κατάλαβα αμέσως πως αυτό ήταν σαν τον πόλεμο του Βιετνάμ. Αφορούσε τα άτομα που είχαν εξουσία αλλά δεν φρόντιζαν για τις ζωές των αδυνάτων και ήταν πρόθυμα να αποδεχτούν ένα σύστημα διεφθαρμένο, όπου οι άνθρωποι θα πεθαίνουν. Και αυτό, αν και σίγουρα αφορούσε τους ομοφυλόφιλους, είχε να κάνει επίσης με τη φυλή, το φύλο, την κοινωνική τάξη και όλα τα σχετικά θέματα. Μου έγινε πολύ σαφές ότι αυτό ήταν το ισοδύναμο όλα αυτά τα χρόνια. Και όταν ανακάλυψα – ούσα περίπου έξι μήνες σε αυτήν τη δουλειά ή ίσως ακόμη λιγότερο – το Act Up και ότι υπήρχαν άνθρωποι που βγαίνουν στους δρόμους και διαδηλώνουν, όπως έκανα κι εγώ εναντίον του πολέμου και υπέρ του φεμινισμού, σκέφτηκα ότι εδώ είναι το σπίτι μου. Σε αυτό μπορώ να εμπλακώ, γιατί αυτό μου φαίνεται καλό», είπε η ίδια στην κάμερα.