Η διαμαρτυρία ως ταυτότητα

Η πρώτη φορά που συνάντησα συνδικαλιστές ήταν τα φοιτητικά χρόνια, στις αρχές του 1980, όταν εργάτες και φοιτητές βρίσκονταν από κοινού στην πρωτοπορία των κινημάτων για έναν δικαιότερο κόσμο. Ηταν υπέροχα παιδιά, ιδίως όταν συναντιόμασταν στα καφενεία και στα ουζερί. Γεροδεμένοι με αρκετά παραπανίσια κιλά, πρώιμα μάλιστα, συνδυασμός χειρωνακτικής δουλειάς και μιας ροπής στην παρεΐστικη ανεμελιά με ποτά και μεζέδες, μας άρεσε να κάνουμε πλάκα με την παρουσία τους στις διαδηλώσεις. Ηταν μια εποχή που τα συνδικάτα διεκδικούσαν αυξήσεις, και για να τις κερδίσουν οι εκπρόσωποί τους έπρεπε να δηλώνουν φτωχοί. «Πεινάμε», ήταν ένα από τα συνθήματα που χρησιμοποιούσαν. Δεν ζούσαν στην αναπαυτική μεριά της ζωής, δούλευαν για να καλύψουν βασικές ανάγκες τους, η ανεργία τους τρόμαζε, συχνά έπεφταν θύματα εκμετάλλευσης – αλλά δεν πεινούσαν. Και το έδειχναν τα παραπανίσια τους κιλά. Γι’ αυτό και σκάγαμε στα γέλια όταν συναντιόμασταν, συνήθως γύρω από γεμάτες πιατέλες και γεμάτα ποτήρια, που διαδήλωναν ότι πεινάνε.

Την έχουν αυτή την υπερβολή τα κινήματα, η δημόσια δραστηριότητα των οποίων, όσο και να το κάνεις, έχει μια θεατρική διάσταση. Υπερβολικά πολλές φορές είναι και τα συνθήματα. Προφανώς και δικαιούνται οι εργαζόμενοι καλύτερες συνθήκες δουλειάς και καλύτερους μισθούς και λιγότερη εκμετάλλευση και περισσότερη εργασιακή ασφάλεια – αλλά όλα αυτά γίνονται ευκολότερα όταν πηγαίνει καλά η επιχειρηματικότητα, όταν έχουμε ανάπτυξη, όταν οι επιχειρήσεις έχουν κέρδη. Οταν τα πράγματα στραβώνουν, κατρακυλάει η θέση των εργαζομένων – οπότε ακόμα και τα κινήματα προσαρμόζονται. Πριν από τη χρεωκοπία, θυμάμαι ότι η Αριστερά μιλούσε συνεχώς για «τη γενιά των 700 ευρώ». Μετά τη χρεωκοπία, την περίοδο των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, οι ίδιοι κυβέρνησαν τη χώρα με την εργασία αποδιαρθρωμένη. Στα χρόνια τους, ένας μισθός 700 ευρώ ήταν άπιαστος στόχος για μεγάλη μερίδα του κόσμου της εργασίας. Με μεγάλη ευκολία κατέρρευσαν πολλά ακόμα φετίχ της Αριστεράς. Οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης, για παράδειγμα, ήταν απέναντι στη λογική της, που καλυπτόταν πάντα πίσω από τις συλλογικές συμβάσεις. Με πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα, ακόμα κι αυτό το φετίχ καταργήθηκε, αφού οι ευρωβουλευτές του αποδέχτηκαν ευέλικτες μορφές εργασίας, υπογράφοντας την προσαρμοστική στις σημερινές συνθήκες Οδηγία 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, που επιτρέπει στους εργαζόμενους να ζητούν ρυθμίσεις τηλεργασίας, ευέλικτο ωράριο ή και μειωμένο ωράριο. Πάνω στην οδηγία αυτή, όπως λέει η κυβέρνηση, στηρίζονται οι ρυθμίσεις που προωθεί.

Ναι, αλλά τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ είναι στην αντιπολίτευση. Και αντιπολιτευόμενος την κυβέρνηση, δεν πειράζει αν αντιπολιτευτεί και τον ίδιο τον κυβερνητικό εαυτό του.

Κάνω τις παραπάνω σκέψεις διαβάζοντας τη σφοδρότητα της κριτικής μέσω της οποίας επανήλθε στις διεκδικήσεις η Αριστερά – και ο ΣΥΡΙΖΑ, και το ΚΚΕ, ακόμα και το ΚΙΝΑΛ. Εστω δειλά, μοιάζουν να αποδέχονται τη δυνατότητα της τηλεεργασίας – αν δεν είχε προηγηθεί η πανδημία και η ρεαλιστική προσαρμογή, θα ήταν απολύτως απέναντι και σε αυτή. Παραμένουν, όμως, κολλημένοι στους τύπους της εργασίας άλλων εποχών. Και στην τυπολατρία. Θα προσπαθήσουν, τουλάχιστον, να αποτρέψουν το άνοιγμα μαγαζιών τις Κυριακές. Ο,τι να ‘ναι, αρκεί να μη χάσουν τη διαμαρτυρία και την κινητοποίηση, που είναι η ταυτότητά τους.

Σε όλη την Ευρώπη υπάρχουν αντίστοιχες εξωπραγματικές διαμαρτυρόμενες ομάδες. Είναι, κατά κανόνα, περιθωριοποιημένες. Διότι η πραγματικότητα εκδικείται όσους είναι εκτός πραγματικότητος.

Αισιόδοξες προοπτικές

Παρακολουθώντας τις εργασίες του Φόρουμ των Δελφών, και κυρίως τις τοποθετήσεις των ανθρώπων του επιχειρηματικού κόσμου, μου μένει μια αίσθηση αισιοδοξίας για το μέλλον της χώρας μας, για την ελπίδα μιας ορατής ανάκαμψης, που θα μας επιτρέψει να αφήσουμε πίσω την περασμένη δεκαετία της αβεβαιότητας, των εντάσεων και του, δηλητηριασμένου από την πολιτική μισαλλοδοξία, δημόσιου βίου. Ο ταχύς εμβολιασμός και το ευρωπαϊκό σχέδιο για την ανάκαμψη, μαζί με την προετοιμασία της ελληνικής πολιτείας, είναι ένα πρώτο υπόστρωμα ελπίδας.

Στο μεταξύ, όμως, πολλές από τις μόνιμες παθογένειες της Ελλάδας παραμένουν. Η κυριότερη είναι η φορολογική αστάθεια, η έλλειψη ενός σταθερού συστήματος που να εμπνέει εμπιστοσύνη στους επενδυτές. Η αργή δικαιοσύνη, η γραφειοκρατία (την οποία έχει στο στόχαστρο ο Κυριάκος Πιερρακάκης) και ο φόβος της πολιτικής αστάθειας (που βλέποντας και τις επιδόσεις της αντιπολίτευσης φαίνεται ότι εκλείπει) είναι μερικές ακόμα από τις αιτίες καχυποψίας των επενδυτών.

Κατά τα άλλα, η Ελλάδα φαντάζει ελκυστική. Και όπως δηλώνεται, οι τηλεπικοινωνίες, τα media, η υγεία, η τεχνολογία, οι φαρμακοβιομηχανίες και γενικά η εξωστρεφής επιχειρηματικότητα που στοχεύει σε ξένες αγορές έχει μέλλον. Μακάρι.

***

Η δήθεν φιλοπαλαιστινιακή αλλά στην ουσία αντισημιτική τοποθέτηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι μια ακόμα ένδειξη καθεστωτικής κατρακύλας, που επιδιώκει να εκφράσει αρχέγονες φοβίες και διαδεδομένα φυλετικά μίση. Ισλαμιστής με εξτρεμιστική επιθετικότητα, αυταρχικός και αντισημίτης, ο τούρκος πρόεδρος μοιάζει να έχει πάρει ένα δρόμο χωρίς γυρισμό. Η Ευρώπη δεν μπορεί να κλείνει άλλο τα μάτια σε αυτόν τον ακραίο και στη δύναμη που συγκεντρώνει.