Καταλήψεις στα πανεπιστήμια

Το ΑΠΘ βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο των γεγονότων με την πολυήμερη κατάληψη του κτιρίου Διοίκησης και την εκκένωση από την Αστυνομία. Η επέμβαση αυτή έγινε αυτεπάγγελτα με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, η οποία επιτρέπει στις δημόσιες Αρχές να επέμβουν εντός των χώρων των ΑΕΙ όταν τελούνται αξιόποινες πράξεις, όπως η παράνομη είσοδος σε χώρο δημόσιας υπηρεσίας και η διακοπή ή διατάραξη της ομαλής λειτουργίας της. Η κατάληψη ενός κτιρίου, τόσο νευραλγικού για τη λειτουργία ενός μεγάλου πανεπιστημίου, δεν μπορεί να είναι αποδεκτή μορφή πολιτικής δράσης, πόσω μάλλον όταν, εκτός από στείρο και αδιέξοδο ακτιβισμό, αποτελεί επιπλέον αξιόποινη πράξη με σημαντικό οικονομικό και λειτουργικό κόστος.

Η τακτική του διαλόγου με τους καταληψίες αποδείχθηκε αδιέξοδη καθώς βασική προϋπόθεση για διάλογο είναι να τον επιθυμούν και οι δύο πλευρές, να υπάρχει ουσιαστική αντιπροσώπευση, στοιχειώδης σεβασμός του συνομιλητή καθώς και αιτήματα που μπορούν να επιλυθούν από τη διοίκηση και όχι πολιτικά αιτήματα. Οπως φαίνεται, ο νέος νόμος για τη φύλαξη και την προστασία των ΑΕΙ ήταν η αφορμή και όχι η αιτία της κατάληψης. Στην πραγματικότητα οι ετερόκλητες αυτές μειοψηφικές ομάδες κάνουν έναν γενικότερο πολιτικό αγώνα ζώντας το όνειρο μιας νέας εξέγερσης τύπου Πολυτεχνείου.

Ακούστηκε η κατηγορία ότι «πλήττεται η δημοκρατία και η ακαδημαϊκή ελευθερία με την παρουσία της Αστυνομίας στον ιερό χώρο του Πανεπιστημίου». Η δημοκρατία, όμως, οφείλει να προστατεύει τους θεσμούς και τη λειτουργία τους, όπως προστατεύει τον πλέον «ιερό» χώρο της δημοκρατίας, το ελληνικό κοινοβούλιο. Η δαιμονοποίηση της Αστυνομίας αποτελεί απότοκο τραυμάτων από άσχημες εμπειρίες του απώτερου παρελθόντος. Στην πραγματικότητα, η ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελεύθερη έκφραση και διακίνηση ιδεών δεν κινδύνευσαν ποτέ τα τελευταία 40 χρόνια από επέμβαση δημόσιας δύναμης. Αντίθετα, παραβιάζονται βάναυσα καθημερινά από την ανεξέλεγκτη δράση δυναμικών μειοψηφικών ομάδων, οι οποίες προσπαθούν να επιβάλουν τη «μοναδική αλήθεια» τους με βίαιες ενέργειες που συντηρούν ένα κλίμα ανασφάλειας, φαλκιδεύουν την ακαδημαϊκή ελευθερία και παρεμποδίζουν τη λειτουργία των ΑΕΙ.

Στην πράξη, δύο μόνο επιλογές υπάρχουν για το πρόβλημα των καταλήψεων: α. Ιώβεια υπομονή και εξαντλητικός διάλογος μέχρι την οικειοθελή αποχώρηση των καταληψιών. Διάλογος με ποιο, όμως, περιεχόμενο και στόχο; Την κατάργηση ενός νόμου; Την αλλαγή του πολιτικού συστήματος; Την κατάργηση κάθε μορφής εξουσίας; β. Ενημέρωση των αρμόδιων Αρχών και εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας. Κάθε επιλογή κρίνεται από την εφικτότητα, την αποτελεσματικότητα και το κόστος της.

Σίγουρα, όμως, δεν είναι δυνατόν να συνεχίζεται η ανοχή επαίσχυντων ενεργειών άσκησης λεκτικής και σωματικής βίας, προπηλακισμών, στοχοποίησης και εκφοβισμού. Η πανεπιστημιακή κοινότητα, δυστυχώς, δεν μπόρεσε όλα αυτά τα χρόνια να αντιμετωπίσει επαρκώς στο πλαίσιο του αυτοδιοίκητου των ΑΕΙ αυτά τα φαινόμενα, η καταπολέμηση των οποίων απαιτεί επιχειρησιακές δυνατότητες που μόνο τα αρμόδια όργανα της πολιτείας διαθέτουν. Η αναγκαιότητα ύπαρξης ενός οργανωμένου σχεδίου φύλαξης και προστασίας των ΑΕΙ από παραβατικές και έκνομες ενέργειες, οι οποίες ακυρώνουν στην πράξη την ακαδημαϊκή ελευθερία, είναι πλέον επιτακτική.

Είναι φανερό ότι υπάρχουν δύο αντιλήψεις για τη λειτουργία του Πανεπιστημίου. Η μια ανέχεται, και συχνά αποδέχεται, την πολιτική βία και τον ακραίο ακτιβισμό ως μορφή πολιτικής δράσης συνυφασμένη με τη λειτουργία του Πανεπιστημίου και η άλλη σέβεται τη δημοκρατική νομιμότητα και επιδιώκει τον μετασχηματισμό του σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο της γνώσης, του διαλόγου και της πραγματικής ακαδημαϊκής ελευθερίας. Θεωρώ ότι η σιωπηρή πλειοψηφία αντιλαμβάνεται τη λειτουργία του Πανεπιστημίου με τον δεύτερο τρόπο.

Ο Χαράλαμπος Φείδας είναι αντιπρύτανης του ΑΠΘ, πρώην πρόεδρος του Συλλόγου Καθηγητών ΑΠΘ και γραμματέας της ΠΟΣΔΕΠ