Εγκλημα και τιμωρία

Η 5η Μαΐου 2010 είναι ένα ορόσημο στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας – αλλά κι ένα ορόσημο που καθόρισε τα ιστορικά χαρακτηριστικά της περασμένης δεκαετίας. Ηταν η μέρα που ψηφίστηκε το πρώτο Μνημόνιο. Και η μέρα που εγκαινιάστηκε μια νέα περίοδος βίας, εχθροπάθειας και διχασμού, ένας οιονεί εμφύλιος, ο οποίος σημαδεύτηκε (και συμβολίστηκε) από μια εμπρηστική επίθεση κουκουλοφόρων κατά της τράπεζας Μαρφίν στην οδό Σταδίου, με τρεις νεκρούς: την Παρασκευή Ζούλια, την Αγγελική Παπαθανασοπούλου και τον Επαμεινώνδα Τσάκαλη.

Παρένθεση: Το περιστατικό της Μαρφίν δεν ήταν το μοναδικό περιστατικό βίας εκείνη την ημέρα: ένα τμήμα της ίδιας διαδήλωσης που πορευόταν μέσω της οδού Σταδίου προς τη Βουλή επιτέθηκε να καταλάβει τη Βουλή. Η επίθεση εκείνη ήταν η πρώτη από μερικές ανάλογου τύπου επιθέσεις που ακολούθησαν τους επόμενους μήνες και τα επόμενα χρόνια – ένα προείκασμα αυτού που είδαμε «σε ζωντανή μετάδοση» στις 5 Ιανουαρίου 2021, όταν οπαδοί του Τραμπ εισέβαλαν στο Καπιτώλιο, στην Ουάσιγκτον. Κλείνει η παρένθεση.

Οσο σοκαριστικό κι αν ήταν το περιστατικό της Μαρφίν, όσο κι αν ταρακουνήθηκαν από τους τρεις νεκρούς οι πολίτες, δεν έγινε δυνατή η πλήρης αστυνομική και δικαστική διερεύνηση των αυτουργών της επίθεσης. Εγιναν έρευνες, κάποιοι παραπέμφθηκαν να δικαστούν, αλλά η δικαιοσύνη δεν έγινε δυνατόν να εντοπίσει ενόχους. Υπήρξαν μόνο, το 2013, καταδίκες για ανθρωποκτονία από αμέλεια και σωματικές βλάβες τριών υπαλλήλων της Μαρφίν, που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για τις ελλείψεις ασφαλείας του πυρποληθέντος κτιρίου.

Η αδυναμία των διωκτικών Αρχών να ταυτοποιήσουν τους φυσικούς αυτουργούς έδωσε τη δυνατότητα σε ορισμένους πολίτες, πολλοί από τους οποίους καταθέτουν τις απόψεις τους στα κοινωνικά δίκτυα και στο λεγόμενο «βαθύ Ιντερνετ», να φτιάξουν ένα απολύτως ιδεοληπτικό σχήμα, σύμφωνα με το οποίο για τους φόνους της Μαρφίν ευθύνεται η Τράπεζα, τα στελέχη της οποίας καταδικάστηκαν. Παραβλέποντας τους φυσικούς αυτουργούς, οι φορείς αυτής της ιδεοληψίας όχι μόνο απέδωσαν την ευθύνη των θανάτων «στο κεφάλαιο», αλλά θεώρησαν και ότι με την καταδίκη των τραπεζικών στελεχών αποδόθηκε δικαιοσύνη.

Κατά τη γνώμη μου, η θέση αυτή δεν ήταν μειοψηφική. Κάθε άλλο. Μεγάλο μέρος της κινηματικής Αριστεράς, και σε αυτή συγκαταλέγω και τον ΣΥΡΙΖΑ, συμπεριφερόταν για χρόνια ωσάν η εχθροπάθεια με την οποία πότισαν την ελληνική κοινωνία να είναι εύλογη στάση – γι’ αυτό προσπάθησαν το περιστατικό της Μαρφίν να εξαλειφθεί από τη συλλογική μνήμη. Σαν να μην υπήρχε. Εγινε προσπάθεια να ξεχαστούν τα θύματα, να σβήσουν τα ονόματά τους – σαν να μην υπήρχαν. Αν δεν επέμεναν ορισμένοι, ελάχιστοι, να συντηρούν τη μνήμη, στο τέλος η Μαρφίν θα ήταν ένα δυστύχημα των Μνημονίων για το οποίο θα ευθυνόταν η Τράπεζα, το κεφάλαιο.

Ευτυχώς, χάρη στον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και την κυβέρνηση Μητσοτάκη που έσυρε τον Αλέξη Τσίπρα επιτόπου έπειτα από δέκα χρόνια να τιμήσει τους νεκρούς, η Μαρφίν έχει μετατραπεί σε τόπο μνήμης και καταδίκης της βίας και του τυφλού μίσους στο όνομα ιδεολογιών. Η αναγγελία, χθες, από το υπουργείο Δημόσιας Τάξης ότι έχουν προκύψει νέα στοιχεία που φέρνουν κοντά την Αστυνομία στην ταυτοποίηση των δραστών είναι ένα ακόμα θετικό σήμα: σε ένα σύγχρονο δημοκρατικό κράτος δικαίου τα εγκλήματα δεν γίνεται να μένουν ατιμώρητα.

Μάστερ σεφ για την προεδρία

Η απομάκρυνση από τα επίσημα δείπνα του Προεδρικού Μεγάρου του μενού με κυρίαρχη τη σφυρίδα είναι μια αλλαγή διόλου ευκαταφρόνητη, και δεν το γράφω για πλάκα: καλώς ή κακώς, η προεδρική εξουσία παράγει συνεχώς συμβολισμούς και η διατροφή συνήθως αντανακλά εμπεδωμένα πολιτισμικά ιδιώματα και συμπεριφορές.

Στο επίσημο δείπνο με την ευκαιρία της εθνικής επετείου, ο σεφ Λευτέρης Λαζάρου έφτιαξε ένα μενού ελληνικό, προσαρμοσμένο στις τάσεις της υψηλής γαστρονομίας: δημιουργικό, αναδομημένο, διεθνές. Δεν υποχρέωσε δηλαδή τους προσκεκλημένους να παρευρεθούν σε ένα τραπέζι για να γευτούν μια τυπική ελληνική παράδοση, αντίθετα έδωσε στην παράδοση την εξωστρέφεια που διεκδικούμε και ως χώρα. Γιατί δεν τους έφτιαξε, όμως, μπακαλιάρο σκορδαλιά, που τρώμε όλοι του Ευαγγελισμού; «Το σκόρδο δεν το χρησιμοποιούμε στα επίσημα γεύματα», δήλωσε το προφανές ο σεφ στο Mega.

Το δείπνο χλευάστηκε από κακοπροαίρετους που δεν μπορούν να κρύψουν μια μπρουτάλ χωριατιά. Προσανατολισμένοι πολλοί απ’ αυτούς στην ιδεοληπτική αντιπαλότητα για τα στοιχειώδη των πολιτισμών, αδυνατούν να κατανοήσουν τα βασικά – και το βασικότερο των βασικών: την τροφή. Αυτό που μας έζησε, που μας διαμόρφωσε και θα συνοδεύει την ταυτότητά μας, που θα έλεγε και ο γάλλος ιστορικός Φερνάν Μπροντέλ. Η διατροφή μας ήταν και παραμένει το αλφάβητο της γραμματικής του πολιτισμού μας.