Η Αρχή της Αβεβαιότητας

Η δική μου διατύπωση της παραπάνω Αρχής είναι ότι «αν δεν είσαι βέβαιος για την προοπτική ενός επενδυτικού σχεδίου, καλύτερη λύση είναι εκείνη που περιέχει το στοιχείο της ευελιξίας, δηλαδή μια λύση «παντός καιρού».

Εφαρμογή της παραπάνω Αρχής θα επιχειρήσω στον αγωγό EastMed για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου προς τις αγορές της Δυτικής Ευρώπης. Θα θέσω για τον σκοπό αυτό δύο καθοριστικής σημασίας ερωτήματα: πρώτον, πόσο βέβαιο είναι ότι η Ευρώπη θα χρειάζεται αυτό το φυσικό αέριο γύρω στο 2030, όταν μπορεί να έχει ολοκληρωθεί η κατασκευή του EastMed, και για μερικές δεκαετίες μετά, αφού μια τόσο μεγάλη επένδυση δεν μπορεί να αποσβεσθεί αν δεν υπάρχει μακροχρόνια προοπτική εκμετάλλευσης. Και δεύτερον, αν η απάντηση στο πρώτο δεν είναι κατηγορηματικά θετική, το κατά πόσο το έργο αυτό είναι «παντός καιρού».

Στο πρώτο ερώτημα υπάρχει θετική απάντηση, σύμφωνα με την οποία το αέριο είναι το «μεταβατικό καύσιμο», ότι θα λειτουργούν πάντα στην Ευρώπη μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο για να καλύπτουν τις ανάγκες στην απουσία ήλιου ή ανέμου και ακόμη ότι, για γεωπολιτικούς λόγους, το αέριο του EastMed θα προτιμηθεί ακόμη και αν είναι ακριβότερο από το ρωσικό.

Υπάρχει παράλληλα αρνητική απάντηση που εδράζεται στη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ενωσης για πράσινη ανάπτυξη με σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, που υποστηρίζει ότι πρόσφατες εξελίξεις στην αποθήκευση ηλεκτρισμού καταργούν την ανάγκη ύπαρξης μεταβατικού καυσίμου και βλέπει σχετικά σύντομα την αποκλειστική κυριαρχία των καθαρών πηγών ενέργειας στην Ευρώπη.

Συμπέρασμα: το μόνο βέβαιο για την αγορά του φυσικού αερίου στην Ευρώπη είναι η μεγάλη αβεβαιότητα που τη χαρακτηρίζει και συνεπώς, σύμφωνα με την Αρχή της Αβεβαιότητας, η ύπαρξη του στοιχείου της ευελιξίας είναι απαραίτητη. Η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα είναι μονοσήμαντη: στο κριτήριο της ευελιξίας ο EastMed βαθμολογείται με μηδέν. Ενας αγωγός δεν είναι όπως μια μάνικα που τη μεταφέρουμε όπου θέλουμε για να ποτίσουμε, αλλά είναι σταθερά εμπεδωμένος στον χώρο όπου εγκαταστάθηκε. Ετσι, το φυσικό αέριο που μεταφέρεται με αγωγό δεν θα έχει τη δυνατότητα να αλλάξει προορισμό για να διοχετευθεί σε άλλες αγορές σε περίπτωση που δεν μπορεί να πωληθεί στην Ευρώπη.

Οσοι προωθούν τον αγωγό EastMed, βασίζονται προφανώς στην ελπίδα ότι θα επικρατήσει η θετική απάντηση στο πρώτο ερώτημα και ότι η Ευρώπη θα χρειάζεται στο μέλλον το αέριο για πολλά χρόνια. Ομως, η τύχη των κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου δεν επιτρέπεται να αποφασίζεται «με βάρκα την ελπίδα», αφού η ελπίδα μπορεί να μεταφερθεί (σκόπιμο το λογοπαίγνιο) με καράβια «παντός καιρού», και μάλιστα με καράβια ελληνικών συμφερόντων.

Η λύση που προτείνω λοιπόν είναι η μετατροπή του αερίου σε υγροποιημένη μορφή και η μεταφορά του με καράβια στην Ευρώπη, αν και για όσο καιρό αυτή το χρειάζεται, αλλά και με υπαρκτή τη δυνατότητα διοχέτευσής του στην Αφρική ή στην Ασία στο αρνητικό ενδεχόμενο. Το παραπάνω σκεπτικό, τολμώ να πω, είναι ακλόνητο. Γιατί όταν το βασικό επιχείρημα είναι το «δεν είμαι βέβαιος», μπορεί να το αντικρούσει μόνο κάποιος που διαθέτει την κρυστάλλινη σφαίρα και βλέπει το μέλλον με απόλυτη βεβαιότητα. Αν υπάρχεις και έχεις τέτοια σφαίρα, θα ήθελα να σε γνωρίσω.

Ο Ραφαήλ Μωυσής είναι επίτιμος πρόεδρος του ΙΟΒΕ