NON PAPER

Οι λέξεις και οι έννοιες

Τη λέξη την ακούω και τη διαβάζω όλο και πιο συχνά τον τελευταίο καιρό. Ως «λαϊκό» αίτημα, ως ανάγκη, ως προϋπόθεση για να προχωρήσει η κοινωνία. Ακόμα και όταν τη βλέπω γραμμένη είναι σαν να ακούω τον συριγμό στην εκφορά της. Κάθαρση. Ως έννοια, είναι πολύτιμη. Ως λέξη, είναι, πολλές φορές, κακοποιημένη, διαστρεβλωμένη, μπορεί να γίνει ακόμα και επικίνδυνη ανάλογα με το ποιος τη χρησιμοποιεί. Ποιος και πώς ορίζει το «καθαρό» και το «βρώμικο»; Με βάση τους κανόνες ποιας ακριβώς ηθικής; Και με ποιον τρόπο – το σημαντικότερο όλων – επιτυγχάνεται αυτή η κάθαρση;  Μην ξεχνάμε ότι κάθαρση ήθελε και ο Χίτλερ και, με αυτή την πρόφαση, έστειλε Εβραίους, τσιγγάνους και ομοφυλόφιλους στα κρεματόρια.

Προσωπικά, έχω πολλές επιφυλάξεις όταν ακούω κραυγές που ζητάνε κάθαρση. Οχι επειδή δεν είναι του γούστου μου, αλλά διότι από την Ιστορία γενικώς και από τις «ιστορίες» στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών ειδικώς το αίτημα για κάθαρση, κατά καιρούς, έσερνε πίσω του πολλά και διάφορα. Από πολιτικές σκοπιμότητες έως προσωπικούς λογαριασμούς προς ξεκαθάρισμα. Είναι πολύ εύκολο να ντοπάρεις ένα κοινό το οποίο φαντασιώνεται ότι είναι τάγμα αγγέλων-τιμωρών που αποκεφαλίζει ενόχους. Η λέξη «κάθαρση» εξάλλου έχει τόσο αρχαϊκές καταβολές όσο και θρησκευτικές αναφορές. Είναι πομπώδης. Και η ηθικολογία πάντα κέρδιζε πόντους εις βάρος της ουσιαστικής ηθικής. Η πρώτη δεν χρειάζεται τεκμηρίωση. «Στοιχειοθετείται» και με μπλα μπλα. Η δεύτερη τεκμηριώνεται μόνο με πράξεις και στάση ζωής.

Ας καταλάβουμε κάτι. «Καθαρές» κοινωνίες δεν υπάρχουν παρά μόνο ως αίτημα (και ονειροφαντασίωση) ολοκληρωτικών ιδεολογιών. Από τη στιγμή που έστω και λίγες δεκάδες άτομα συγκροτήσουν μια κοινότητα, θα υπάρχουν ανάμεσά τους ο καλός, ο κακός, ο πολύ κακός, ο παραβάτης, ο συντασσόμενος, ο «σκληρός», ο «μαλακός» και ό,τι άλλο μπορούμε να φανταστούμε. Ετσι ήταν ο κόσμος και έτσι θα είναι, αφού μιλάμε για ανθρώπους και όχι «εργοστασιακές παρτίδες εγγυημένης ποιότητας». «Υγιής» κοινωνία λοιπόν δεν είναι η «καθαρή» κοινωνία. Αυτή δηλαδή στην οποία δεν υπάρχουν παρεκτροπές. Αλλά αυτή που και νομικά και ψυχικά έχει τους μηχανισμούς, τη λογική και την ευαισθησία να απομονώνει και να τιμωρεί, διά του σωφρονισμού, αυτές τις παρεκτροπές.

Η «κάθαρση» είναι, τελικά, σαν τον ήλιο. Η εύλογη χρήση της είναι πολύτιμη. Η άνευ όρων κατάχρησή της μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική. Κάτι σαν Καιάδας. Οπου, ας πούμε, θα μπορούσε κάποιος να προτείνει να ρίχνονται όλα τα αγόρια μήπως και στο μέλλον γίνει κάποιο βιαστής. Και να εισακουστεί.

Φύγε εσύ, έλα εσύ

Θέλω να ελπίζω ότι είναι τυχαίο και συμπτωματικό. Οτι προκύπτει εκ της συγκυρίας και δεν ήταν αυτοσκοπός. Για να είμαι ειλικρινής, δυσκολεύομαι. Διότι βλέπω ηθοποιούς, άντρες και γυναίκες, να έχουν αυτές τις μέρες μιλήσει – και χωρίς μάλιστα να τους ρωτήσει κανένας – περισσότερο για το ελληνικό #MeToo απ’ ό,τι έχουν αναφερθεί στα τόσα χρόνια της καριέρας τους (λέμε τώρα) για τη δουλειά τους. Μέχρι εδώ θα μπορούσα να δεχθώ ότι το κάνουν από υπερβάλλοντα ζήλο. Ελα όμως που, επειδή είμαστε ένα γαλατικό χωριό και όλα μαθαίνονται, ακούω ότι αυτοί οι ηθοποιοί τρέχουν να καπαρώσουν θεατρικούς χώρους που έμειναν «ορφανοί», εκφράζουν – με όποιον τρόπο μπορούν – όχι απλώς την απαρέσκεια τους για συναδέλφους τους ή θεατρικούς επιχειρηματίες που κράτησαν μετριοπαθή στάση στο θέμα των ημερών αλλά την επιθυμία τους να «διαγραφούν» οριστικά, ρίχνουν διαδικτυακές «σπρωξιές» για να βρεθούν μπροστά. Κάποια νεαρή σκηνοθέτρια μάλιστα δήλωσε ευθαρσώς ότι, με αφορμή όσα καταγγέλλονται για το θέατρο, πρέπει να «φύγουν» οι άνω των 40. Και όσα ακούστηκαν χθες για τον Στάθη Λιβαθινό επιβεβαιώνουν κάποιες υποψίες μου. Θα πρέπει ίσως κάποιοι να ξέρουν ότι στη ζωή γενικά και στην Τέχνη ειδικά τον «χώρο» που σου αναλογεί, αν σου αναλογεί, τον δημιουργείς. Δεν τον «καταλαμβάνεις» επειδή κάποιος τον άφησε κενό.