Δύσκολες ισορροπίες

Ο καταλληλότερος τρόπος απάντησης της Ελλάδας απέναντι στη στρατηγική έντασης που αναπτύσσει η Τουρκία τουλάχιστον κατά την τελευταία πενταετία στο διευρυμένο μέτωπο της Ανατολικής Μεσογείου δεν μπορεί να είναι άλλος από την ανάπτυξη μιας συνεκτικής στρατηγικής εξισορρόπησης. Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής εντάσσεται η συνέχιση της στρατηγικής συμμαχίας που σύναψε η Ελλάδα με το Ισραήλ, έναν κομβικής σημασίας παίκτη στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, πριν από μια δεκαετία όταν βοηθούσης της διάρρηξης των σχέσεων του Ισραήλ με την Τουρκία οι δύο χώρες προχώρησαν στην αναβάθμιση των σχέσεών του με επίσημο και ουσιαστικό τρόπο (αμυντική συμφωνία, κοινές στρατιωτικές ασκήσεις κ.λπ.). Εκτοτε η συμμαχία αυτή όχι μόνον παραμένει – όπως και η διακομματική συναίνεση όσον αφορά στη συνέχισή της – αλλά και ενισχύεται. Μάλιστα στο πρόσφατο επίσημο ταξίδι του στο Ισραήλ ο έλληνας Πρωθυπουργός προχώρησε σε σειρά συμφωνιών με έμφαση στον αμυντικό τομέα.

Η συμμαχία της Ελλάδας με το Ισραήλ αποτελεί μέρος μόνον ενός ευρύτερου πλέγματος περιφερειακών συμμαχιών που έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και οι οποίες, ειδικά κατά την τελευταία διετία, έχουν πολλαπλασιαστεί. Πράγματι, η Ελλάδα υπήρξε ενεργός υποστηρικτής – μαζί με την ακόμα πιο ενεργή Κύπρο – της δημιουργίας τριμερών ή/και τετραμερών σχημάτων συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, προχώρησε στη σύμπηξη στρατηγικού χαρακτήρα συμμαχιών με συγκεκριμένα φιλοδυτικά αραβικά κράτη, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εξέλιξη την οποία διευκόλυνε η εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με αρκετά αραβικά κράτη στο πλαίσιο εξωραϊσμού της εικόνας του ιδιαίτερα έναντι της νέας αμερικανικής διοίκησης. Κοινός παρονομαστής όλων των παραπάνω στρατηγικών συμμαχιών η συνεργασία σε πληθώρα τομέων όπως η ενέργεια, ο τουρισμός, το περιβάλλον, η τεχνολογική καινοτομία κ.ά. αλλά με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα της άμυνας και της στρατιωτικής συνεργασίας. Κοινός επίσης παρονομαστής η αντίθεση τόσο των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου που συμμετέχουν στα διάφορα τριμερή και τετραμερή σχήματα (Ισραήλ, Αίγυπτος, Ιορδανία,  Λίβανος, Παλαιστινιακή Αρχή) όσο και των περισσοτέρων αραβικών κρατών (με μοναδική ίσως εξαίρεση το Κατάρ) στις ηγεμονικές φιλοδοξίες της Τουρκίας.

Αναμφίβολα η σύμπηξη στρατηγικών συμμαχιών με κράτη της ανατολικής Μεσογείου αλλά και πέραν αυτής που μοιράζονται με την Ελλάδα την ανάγκη εμπέδωσης συνθηκών σταθερότητας και απουσίας αναθεωρητικών συμπεριφορών είναι απαραίτητο στοιχείο της εξωτερικής διάστασης της στρατηγικής εξισορρόπησης που επιβάλλεται να αναπτύξει η Ελλάδα έναντι της Τουρκίας. Ομως η αποτελεσματικότητα της εξισορροπητικής μας προσπάθειας συναρτάται με τη συνεκτικότητα της στρατηγικής μας και η τελευταία με την ικανοποίηση της σημαντικότερης προϋπόθεσης κάθε στρατηγικής εξισορρόπησης, δηλαδή την εξωτερική νομιμοποίηση. Με απλά λόγια, η σύμπηξη στρατηγικών συμμαχιών – αν και απαραίτητο στοιχείο της εξισορροπητικής μας προσπάθειας – δεν πρέπει να προσφέρει στην Τουρκία καμία «απόδειξη» – που η Τουρκία θα μετατρέψει σε άλλοθι – είτε αντι-τουρκισμού είτε ηθελημένου αποκλεισμού της από τις εξελίξεις στην περιοχή. Ας έχουμε υπόψη ότι η «θυματοποίηση» δεν έχει μόνον καταστεί μια όλο και συχνότερη επιλογή για τον πιεζόμενο τούρκο πρόεδρο αλλά εξακολουθεί να πουλάει στο εσωτερικό του ακροατήριο ενώ επιλέγουν να την αγοράζουν ως βολική δικαιολογία αρκετές ακόμη ευρωπαϊκές χώρες. Κατά συνέπεια η αποστολή από την Ελλάδα ενισχυμένων μηνυμάτων αποτροπής – λόγω της διεύρυνσης του μετώπου των στρατηγικών της συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο – πρέπει ταυτόχρονα να προνοεί και για την απονομιμοποίηση της Τουρκίας μέσω της αφαίρεσης κάθε προσχήματος ή φύλλου συκής για την επιθετική και προκλητική συμπεριφορά της. Δύσκολη αλλά απαραίτητη ισορροπία για την ανάπτυξη αποτελεσματικής στρατηγικής εξισορρόπησης του δύστροπου γείτονα.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων και σπουδών ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας στο ΕΛΙΑΜΕΠ.