Πρόληψη μέσα στο σχολείο από πολύ νωρίς

Οι πολύπλευρες και μακροχρόνιες συνέπειες της σεξουαλικής κακοποίησης των παιδιών είναι πολλάκις διαπιστωμένες από επιστημονικές έρευνες. Αναγνωρίζοντας τον καθοριστικό ρόλο της σχολικής κοινότητας στην πρόληψη, η διδασκαλία των δικαιωμάτων και των τρόπων προστασίας των παιδιών θα πρέπει να γίνει μέρος των προγραμμάτων εκπαίδευσης από μικρή ηλικία.

Τα πολύ μικρά παιδιά δεν είναι ικανά να αναφέρουν τη βία από μόνα τους και δεν ξέρουν πώς να προστατεύσουν το σώμα τους. Κατ’ επέκταση, βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Ταυτόχρονα, όπως δείχνουν τα στοιχεία, στη συντριπτική πλειονότητα ο θύτης είναι ένα άτομο του κοντινού περιβάλλοντός τους. Αν τα παιδιά είναι ενήμερα στο πώς πρέπει να προστατεύσουν τον εαυτό τους ή να εμπιστευθούν τον εαυτό τους όταν δεν νιώθουν άνετα με κάτι και αντιδράσουν, είναι πιο πιθανό ο θύτης να υποχωρήσει. Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη πρέπει να γίνει νωρίς και να ενημερώνονται μέσα στο σχολείο ήδη από την προσχολική ηλικία.

Τα παιδιά μπορούν να αποκτήσουν γνώσεις και να αναπτύξουν δεξιότητες για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από την κακοποίηση. Η εκπαίδευσή τους στην αποφυγή δυνητικών καταστάσεων κακοποίησης επιβάλλεται να πραγματοποιηθεί μέσω προγραμμάτων που έχουν ως στόχο την αναγνώριση απειλητικών καταστάσεων και την εκπαίδευση σε δεξιότητες προκειμένου να προστατεύουν τον εαυτό τους.

Βασικές έννοιες των προγραμμάτων πρόληψης θα μπορούσαν ενδεικτικά να είναι ότι το σώμα τους τούς ανήκει, ότι υπάρχουν διάφορες μορφές σωματικής επαφής, ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε ένα ασφαλές και ένα μη ασφαλές άγγιγμα και ότι ορισμένα μέρη του σώματός τους είναι ιδιωτικά (εκείνα που καλύπτει το εσώρουχο). Επίσης, τα παιδιά να διδάσκονται πώς να μιλάνε σε έναν ενήλικο όταν καλούνται να κάνουν κάτι με το οποίο νιώθουν άβολα, ότι όταν το σώμα τους λέει «όχι», πρέπει να πουν και εκείνα «όχι» και ότι δεν είναι επιτρεπτό για κανέναν να τα αγγίζει στα γεννητικά όργανα. Εξίσου σημαντικό είναι να διδάσκονται σε ποιον μπορούν να απευθυνθούν για βοήθεια. Βάσει της ηλικίας των παιδιών επιλέγονται και τα κατάλληλα μέσα, όπως οι ιστορίες, τα διαδραστικά παιχνίδια, το κουκλοθέατρο, η ανάγνωση αντίστοιχων βιβλίων και η παρακολούθηση ενημερωτικών βίντεο.

Οσον αφορά τον γονεϊκό ρόλο, στρατηγικές που προωθούν την επικοινωνία παιδιού – γονέα, όπως η προσεκτική ακρόαση του παιδιού, η ελεύθερη έκφραση των σκέψεων και των συναισθημάτων του με δικές του λέξεις και η ουσιαστική καθοδήγηση, συμβάλλουν στην πρόληψη της παιδικής κακοποίησης.

Να τονιστεί ότι αποδοτικά είναι τα προγράμματα πρόληψης που υλοποιούνται σε πολλά επίπεδα (σχολικό, οικογενειακό), που στοχεύουν στην εκπαίδευση όλων των εμπλεκόμενων ομάδων (παιδιά, γονείς, εκπαιδευτικοί) και έχουν διάρκεια στον χρόνο.

Η Κωνσταντίνα Κοκκότη είναι ψυχολόγος, MSc Κλινικής Ψυχολογίας, ψυχοθεραπεύτρια