Η μεγάλη δύναμη της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) συνεισφέρει σε όλο και περισσότερους τομείς. Χρησιμοποιήθηκε για την ταυτοποίηση του ιού που προκαλεί την COVID-19 και την ανάπτυξη θεραπειών για την ασθένεια. Παράλληλα διαδραμάτισε βασικό ρόλο στην ανάπτυξη των εμβολίων και στον περιορισμό του ιού. Συστήνει στο κοινό καινούργιους παίκτες. Τροφοδοτεί τις πλατφόρμες κοινωνικών μέσων στις οποίες πολλοί από εμάς βασιζόμαστε για την ενημέρωση ή τη διασύνδεσή μας, και ούτω καθεξής. Εντούτοις, η μεγάλη δύναμη συνεπάγεται και μεγάλη ευθύνη, γεγονός που σημαίνει ότι οφείλουμε να διευθετήσουμε αρκετά ζητήματα σχετικά με τον τρόπο που αναπτύσσεται η ΤΝ, ποιος την αναπτύσσει και πώς θα διασφαλίσουμε τον σεβασμό στις αξίες μας, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Υπάρχει κάτι ανησυχητικό ως προς το γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες που είναι από τις πλέον ενεργές στην ΤΝ μπορούν να αποφασίσουν ποιος θα τις χρησιμοποιήσει, ενώ ταυτόχρονα δεν φέρουν σαφή ευθύνη για το περιεχόμενο και τους αλγορίθμους που μπορεί να οδηγήσουν τους χρήστες τους στη ρητορική μίσους, στις θεωρίες συνωμοσίας και σε άλλες συζητήσεις που υποδαυλίζουν έριδες. Αξίζει να θυμόμαστε ότι εκμεταλλεύονται τα ευρήματα των νευροεπιστημών και των συμπεριφορικών επιστημών για να σχεδιάσουν αλγορίθμους που εκμεταλλεύονται συναισθήματα και ψυχολογικά χαρακτηριστικά προκειμένου να ωθούν τους ανθρώπους σε περιεχόμενο που απηχεί σε αυτούς αποκλείοντας άλλες απόψεις. Αυτού του είδους τα φερέφωνα ενισχύουν τις κοινωνικές διαιρέσεις και μπορούν να πυροδοτήσουν τα διάφορα είδη ακραίων, αντιδημοκρατικών ενεργειών όπως αυτές που βιώσαμε πρόσφατα.

Η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί όμως και από τις κυβερνήσεις με τρόπους που δεν είναι δημοκρατικοί και απειλούν τις βασικές ελευθερίες. Για παράδειγμα, έχουμε δει περιπτώσεις όπου οι προσκλήσεις υποβολής προσφορών για λογισμικό αναγνώρισης προσώπου περιλαμβάνουν τη δυνατότητα δημιουργίας προφίλ με βάση φυλετικά ή εθνοτικά χαρακτηριστικά. Οι τεράστιες ποσότητες και η ποικιλία των δεδομένων που η ΤΝ μπορεί να συλλέξει και να ταξινομήσει αποτελεί επίσης λόγο ανησυχίας. Οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να ξέρουν τι γνωρίζει γι’ αυτούς η κυβέρνηση και γιατί πρέπει να το γνωρίζει. Είναι αυτοί που θα πρέπει να έχουν τον τελευταίο λόγο.

Η ΤΝ δεν σχεδιάστηκε ούτε αναπτύχθηκε στο κενό. Αντανακλά την εμπειρία και τις προσδοκίες των ανθρώπων που την υλοποιούν και τη χρησιμοποιούν. Ακόμη και αναμφισβήτητα ευεργετικές εφαρμογές της ΤΝ, όπως οι ιατρικές διαγνώσεις, μπορεί να διακατέχονται από μεροληψία και προκατάληψη όταν τα σύνολα των δεδομένων στα οποία βασίζονται δεν περιλαμβάνουν αντιπροσωπευτικά δείγματα του πληθυσμού, όπως για παράδειγμα την εθνικότητα. Τα συστήματα που χρησιμοποιούνται από τα δικαστήρια για να προβλέψουν την πιθανότητα ενός ατόμου να διαπράξει κάποιο έγκλημα στο μέλλον μπορούν να ενισχύσουν τις φυλετικές προκαταλήψεις στα δεδικασμένα από τα οποία προέκυψαν. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ενδέχεται να αρνηθούν σε κάποιον δάνειο για αγορά σπιτιού ή κάποια άλλη σημαντική αγορά για λόγους που δεν έχουν καμία σχέση με το εισόδημά του.

Η μεροληπτική μεταχείριση λόγω φύλου αποτελεί ένα ακόμη πρόβλημα σε αυτόν τον ανδροκρατούμενο χώρο. Μια έρευνα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ μεταξύ των χρηστών του Linkedln που διατείνονται ότι έχουν δεξιότητες Τεχνητής Νοημοσύνης έδειξε ότι το 78% αυτών είναι άνδρες, ενώ, σύμφωνα με μια δειγματοληπτική έρευνα της Element AI το 2017, σχεδόν το 90% των ερευνητών στην ΤΝ σε συνέδρια για τη μηχανική μάθηση και την τεχνητή όραση ήταν άνδρες. Εφαρμογές της ΤΝ όπως οι εικονικοί βοηθοί και άλλα προϊόντα παροχής «βοήθειας» ή «φροντίδας» συχνά παραμένουν προσκολλημένες στην ιδέα ότι αυτοί είναι κατεξοχήν γυναικείοι ρόλοι, ενώ τα ρομπότ που έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να εκμεταλλεύονται τη σωματική τους δύναμη έχουν αρσενικές προσωπικότητες.

Η ιστορική εμπειρία από τομείς τόσο διαφορετικούς όσο οι τομείς των τροφίμων και των αυτοκινήτων καθιστά σαφές ότι δεν μπορούμε να αφεθούμε αποκλειστικά στη βιομηχανία για τη διαμόρφωση των κανόνων και των προτύπων που απαιτούνται για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος όλων. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να ρυθμίσουν την τεχνητή νοημοσύνη με τρόπο που να σέβεται το κοινό καλό χωρίς να εμποδίζεται η καινοτομία. Μια ηθική προσέγγιση μπορεί να παρέχει αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές προς αυτήν την κατεύθυνση, αλλά και για την αξιολόγηση του αντίκτυπου της ρύθμισης. Η UNESCO συνεργάζεται με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τον ιδιωτικό τομέα και την κοινωνία των πολιτών προκειμένου να εκπονήσει τη Σύσταση για την Ηθική της Τεχνητής Νοημοσύνης, ένα εργαλείο που παρέχει μια παγκόσμια προοπτική και υποστήριξη σε άλλες σημαντικές εξελίξεις, όπως αυτές που αναπτύχθηκαν από την ΕΕ και το αμερικανικό Κογκρέσο.

Η ΤΝ είναι μια νέα τεχνολογία και οφείλουμε να συνεργαστούμε για να διαμορφώσουμε την εξέλιξή της με τρόπο επωφελή για όλους μας.

Η Gabriela Ramos είναι αναπληρώτρια γενική διευθύντρια Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών, UNESCO. Το άρθρο της έχει γραφτεί στο πλαίσιο του συνεδρίου του Economist με τίτλο «AI at the dawn of 2021: Thinking outside the box» που πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά στις 29 Ιανουαρίου 2021