Ελευθερία, όχι στρέβλωση

Το Διαδίκτυο είναι ο κατεξοχήν χώρος ελευθερίας της έκφρασης. Αυτό καθίσταται όχι απλώς δυνατό, αλλά σχεδόν αδήριτο, λόγω της μη υποκείμενης σε περιορισμούς εξέλιξης της τεχνολογίας και της απειρίας των χρηστών, ιδίως των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ενας «Μεγάλος Αδελφός» του Διαδικτύου δεν είναι επιθυμητός αλλά ούτε και εφικτός. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ληφθεί κανένα μέτρο ώστε η ελευθερία να μην καταλήγει σε πρόβλημα δημοκρατίας ή να μην αντιμετωπίζεται ως τέτοιο. Οπως έδειξαν με παραδειγματικό τρόπο οι δύο τελευταίες αμερικανικές εκλογές, το Διαδίκτυο από μέσο ενημέρωσης, πληροφόρησης, ανταλλαγής απόψεων μπορεί να γίνει μοχλός παραπληροφόρησης, προπαγάνδας, δημοκρατικής διαστρέβλωσης: το 2016 έγινε μέσω της οργανωμένης ρωσικής παρέμβασης, το 2020 μέσω της τραμπικής καταπάτησης κάθε έννοιας δικαίου, αλήθειας, αξιοπρέπειας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο απερχόμενος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών οδήγησε στο απόγειό της τη διαστρεβλωτική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ιδίως του Τwitter, αφού κυβέρνησε και ταπείνωσε τη δημοκρατία μέσω Τwitter. Τα φέικ νιουζ – «θριαμβεύσαμε στις τελευταίες εκλογές» – και τα ψέματα – «οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν την πανδημία καλύτερα από κάθε χώρα» – υπήρξαν συνειδητό και συστηματικό εργαλείο προσπορισμού κομματικού και προσωπικού οφέλους και κατά την άσκηση της προεδρίας, και στην προεκλογική εκστρατεία, και για την εμμονική όσο και αστήρικτη αμφισβήτηση της ήττας στις κάλπες. Τέτοιου είδους χρήση, που χαρακτηρίζει μια ολόκληρη τετραετία, κάνει να φαίνεται ελαφρώς υποκριτική και εντελώς κατόπιν εορτής η πρόσφατη «αναστολή» των λογαριασμών του από το Twitter, το Facebook, το Instagram. Η αιτιολογία, σήμερα, ότι οι αναρτήσεις του «προωθούν τη βία» είναι βάσιμη, αλλά κυρίως αποτελεί αυτοκριτική για τις εταιρείες που του επέτρεπαν να το κάνει τόσο καιρό. Εστω κι έτσι, πάντως, αυτό το «κόψιμο» συμμετέχει – μαζί με την εγκατάλειψη από τους συνεργάτες του και την κίνηση διώξεων από Κογκρέσο και Δικαιοσύνη – σε ένα κύμα δημόσιας αποδοκιμασίας τού πιο επικίνδυνου ανθρώπου που κυβέρνησε ποτέ την Αμερική.

Ισως – και το εύχομαι – η κίνηση αυτή βοηθήσει να φωτιστούν τα κύρια δημοκρατικά ζητήματα για οποιαδήποτε παρέμβαση στον χώρο του Διαδικτύου. Πού τελειώνει η «έκφραση γνώμης» και πού αρχίζουν η «προπαγάνδα», τα «ψέματα», η «ώθηση στη βία»; Ποιος και με τι κριτήρια αποφασίζει; Υπάρχει (κάτι που τα ίδια τα μέσα και οι υποστηρικτές της πλήρους διαδικτυακής ελευθερίας αρνούνται) χώρος για δημόσια, εκτός των ίδιων των διαδικτυακών μέσων, παρέμβαση; Χωρεί, και μπορεί να είναι αποτελεσματική, μια διαπαιδαγώγηση για τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την ελευθερία από την ασυδοσία;