Περί αστυνόμευσης των ΑΕΙ

Να πώς επιζείς στα ελληνικά πανεπιστήμια χωρίς να χυθεί ούτε μια σταγόνα αίμα: αν είσαι φοιτητής, συνδικαλίζεσαι στην αριστερά ή φροντίζεις να γίνεις αόρατος (η δική μου επιλογή στη δεκαετία του 1970)· αν είσαι διδάσκων, δηλώνεις αριστερός κολακεύοντας σοσιαλ- και αναρχο-φασίστες. Όταν τους κολακεύεις, σε «σέβονται», όπως υπερηφανεύτηκε προσφάτως καθηγητής ΑΕΙ, εξαιρώντας τον εαυτό του από τους συναδέλφους του που δέχονται επιθέσεις. Αλλά ίσως τον παρεξήγησα. Εν πάση περιπτώσει, το να σε σέβονται φασιστόμουτρα και το να μη σέβεσαι θύματα της τρομοκρατίας είναι μάλλον απρεπές, αν και έχουμε σοβαρότερα προβλήματα από την απρέπεια. Εδώ και δεκαετίες τα πανεπιστήμια έχουν εξελιχθεί, από χώροι γνώσης και επαγγελματικής κατάρτισης, σε εργαστήρια αντικοινωνικής προπαγάνδας και πρακτικής.

Η χαμηλή ποιότητα των ΑΕΙ -σε ήθος, σε επίπεδο διδασκαλίας, σε περιεχόμενο σπουδών- οδηγεί στη μετριοκρατία και, περιστασιακά, στην κακιστοκρατία. Θα συμφωνήσουμε όλοι σ’ αυτό. Εντούτοις, οι πολυετείς φιλίες και οι σχέσεις ισορροπίας με τις συμμορίες των πανεπιστημίων εμποδίζουν οποιαδήποτε μεταρρύθμιση τόσο στην ουσία των σπουδών, όσο και σχετικά με την απόκριση στο χρόνιο πρόβλημα της βίας και της ανομίας. Μπροστά στην αριστερή αντίσταση, η «απόκριση» μέσω πανεπιστημιακής αστυνομίας αραιώθηκε και, παρά τις καλές προθέσεις, η ευνομία στα ΑΕΙ φαίνεται κάπως χιμαιρική. Αλλά, ίσως διαψευστώ.

Το αμερικανικό παράδειγμα -οι Έλληνες απεχθάνονται τα αμερικανικά παραδείγματα, η αναφορά όμως είναι αναπόφευκτη- καταδεικνύει πώς και γιατί δημιουργήθηκε, όπου δημιουργήθηκε, η πανεπιστημιακή αστυνομία. Το Γέιλ ήταν το πρώτο ΑΕΙ που απέκτησε, το 1894, αστυνομική προστασία εξαιτίας των εξωπανεπιστημιακών που περιφέρονταν στο campus και έκλεβαν από τους κοιτώνες. Έναν αιώνα αργότερα είχαμε ξεπεράσει κατά πολύ τις μικροκλοπές. Στις δεκαετίες 1960-1970 μετά από ταραχές που συνόδευαν νόμιμες και απαραίτητες για την εποχή φοιτητικές διαδηλώσεις, φάνηκε λογικό να προστατευτεί η περιουσία των πανεπιστημίων και να εξασφαλιστεί η τάξη μέσα και έξω από το campus: 44 πολιτείες επέτρεψαν την παρουσία αστυνομίας στα πανεπιστήμια και όσα είχαν πάνω από 2.500 φοιτητές έσπευσαν να αξιοποιήσουν την ελευθερία που τους παραχωρούσε ο πολιτειακός νόμος. Έτσι, μέχρι το 2004-05, το 87% των campus απέκτησαν ειδική αστυνομική δύναμη με όλες τις εξουσίες της αστυνομίας: σήμερα το 90% αυτών των ειδικών αστυνομικών είναι οπλισμένοι. Η πλειονότητα των πανεπιστημιακών σωμάτων δεν εξαρτάται από την αστυνομία της πόλης: διαχειρίζονται αυτόνομα τις παρανομίες -βανδαλισμούς, πολιτική βία, σεξουαλικές επιθέσεις, εμπόριο και χρήση ναρκωτικών. Υποτίθεται ότι οι αστυνομικοί των campus έχουν περάσει από εκπαίδευση που ταιριάζει στο συγκεκριμένο πλαίσιο: εξυπακούεται ότι η αστυνομία του campus δεν εφαρμόζει τακτική Ειδικών Δυνάμεων Καταστολής, ή Καταδρομέων. Κι όπως καταλαβαίνουμε όλοι, οι μη εκπαιδευμένοι αστυνομικοί μπορούν να επιδεινώσουν ήδη προβληματικές συνθήκες: τις έχουν επιδεινώσει στο Σαν Χοσέ, στο Σαν Αντόνιο, στο Σινσινάτι -σίγουρα και αλλού και η είδηση πέρασε στα ψιλά.

Η θέσπιση πανεπιστημιακής αστυνομίας ήταν απόρροια της μεγάλης αύξησης της εγκληματικότητας παντού στις ΗΠΑ. Τριάντα χρόνια αργότερα είναι δύσκολο να αποδώσουμε τη θεαματική της μείωση αποκλειστικά στη σκληρότερη αστυνόμευση. Πολλοί εγκληματολόγοι φρονούν ότι μετά από την τρομερή κορύφωση της δεκαετίας του 1980 η εγκληματικότητα θα μειωνόταν και χωρίς την πολιτική της μηδενικής ανοχής. Πάντως, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, σε μερικές περιοχές -Μαϊάμι, Λος Άντζελες, Νέα Υόρκη- κρίθηκε απαραίτητη ακόμα και σχολική αστυνομία η οποία αντικατέστησε τον παλιό θεσμό του παιδονόμου που κυνηγούσε τους άτακτους μαθητές κραδαίνοντας τον χάρακα.

Στον Καναδά η αστυνομία των campus έχει επίσης πλήρεις αρμοδιότητες αν και οι αστυνομικοί δεν είναι ένοπλοι πέραν των κλομπ και των δακρυγόνων σπρέι. Το ίδιο συμβαίνει και στο Κέιμπριτζ, το μοναδικό βρετανικό πανεπιστήμιο που διατηρεί αστυνομική δύναμη – στην Οξφόρδη το σώμα διαλύθηκε το 2003 και οι εξουσίες του μεταβιβάστηκαν στην αστυνομία της Κοιλάδας του Τάμεση· δηλαδή, όπως όλα τα βρετανικά πανεπιστήμια, η Οξφόρδη αστυνομεύεται πλέον από την αστυνομία της περιοχής.

Μπορούμε πράγματι να αντλήσουμε μαθήματα από μεγάλα πανεπιστήμια με ιστορικά campus; Δεν ξέρω. Πιθανώς η εγκληματικότητα στα ελληνικά πανεπιστήμια οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην ίδια την αρχιτεκτονική τους, στην ασχήμια τους -καθώς βεβαίως και σε μια σειρά πολιτικούς και πολιτισμικούς παράγοντες η επίδραση των οποίων δεν θα αρθεί από την αστυνόμευση. Παρότι η πρακτική και ο συμβολισμός της αστυνόμευσης θα μπορούσε να επηρεάσει αυτούς τους παράγοντες, πιστεύω ότι προηγείται η διάλυση της βαθιάς παρεξήγησης γύρω από το άσυλο, η πλήρης κατάργησή του και η γενική παραδοχή ότι κάλυπτε επί μακρόν τον αυταρχισμό και τη βία. Ως προς το τελευταίο δεν είμαστε μόνοι: στα αμερικανικά πανεπιστήμια και σε πολλά ευρωπαϊκά, τη φυσική βία έχει αντικαταστήσει η ιδεολογική τρομοκρατία. Η επικράτηση της πολιτικής ορθότητας η οποία απαγορεύει την έκφραση οποιαδήποτε ιδέας αντιτίθεται στην έξαρση των ταυτοτήτων, στην πολυπολιτισμικότητα, στην ανάδειξη των μειονοτήτων και τα τοιαύτα συνεπάγεται τέτοια συμμόρφωση και ομοιομορφία ώστε δεν αφήνει περιθώριο για αντιπαραθέσεις. Η αριστερά της αριστεράς έχει αλώσει τα περισσότερα πανεπιστήμια όπου κάποτε μια μειοψηφία αγωνιζόταν για δίκαια ζητήματα κι όπου μια πλειοψηφία την παρακολουθούσε σαστισμένη. Αν και οι αγώνες πέτυχαν τον σκοπό τους, συνεχίζονται με τα ίδια αιτήματα σε όλο και υψηλότερους τόνους: η επανάληψη μοιάζει, πράγματι, με φάρσα. Όσο για μας, σέρνουμε παλιά προβλήματα που έχουν επιλυθεί με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στις δυτικές χώρες, και υπερηφανευόμαστε ότι η δημοκρατία μας, μέσα στα πανεπιστήμια κι έξω απ’ αυτά, προσφέρει άσυλο στους φασίστες και στους εγκληματίες -αρκεί να δηλώνουν επαναστάτες. Δεν πρόκειται μόνο για την κληρονομική ή αταβιστική φοβία προς τους μπασκίνες του παλιού καιρού, αλλά για αντιστροφή των αξιών: η ασφάλεια, η κοινωνική ειρήνη, το δικαίωμα στη μόρφωση, το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια χάνουν τη σπουδαιότητά τους – αυτό που ενδιαφέρει είναι η επιδίωξη του χάους στο οποίο επιζούν όσοι συνάπτουν σωστές συμμαχίες και ωφέλιμες δημόσιες σχέσεις.