Ανισορροπίες στα προγράμματα εμβολιασμού

Η εισαγωγή του εμβολιασμού για την προστασία της υγείας και της ζωής στις ανθρώπινες κοινότητες αποτελεί μια «χρυσή σελίδα» στην παγκόσμια ιστορία, χάρις στην οποία η ανθρώπινη ζωή είναι στην εποχή μας, μεγαλύτερη και καλύτερη. Προφανώς και πέραν πάσης αμφιβολίας συνιστά ένα από τα μείζονα επιτεύγματα της παγκόσμιας κοινότητας τους τελευταίους αιώνες. Υπό το πρίσμα αυτό, η παρασκευή και διάθεση του αντι-Covid εμβολίου επιβεβαιώνει με τον καλύτερο τρόπο την προηγούμενη αναφορά.

Η διαδικασία παρασκευής των εμβολίων αντι-Covid έχει προκαλέσει τη δέσμευση μεγάλου όγκου κεφαλαίων, δισεκατομμυρίων δολαρίων και την κινητοποίηση επίσης μεγάλου αριθμού, εκατοντάδων χιλιάδων ερευνητών και επιστημόνων, σε ολόκληρο τον πλανήτη. Πρόκειται για μια εξέλιξη χωρίς προηγούμενο στην υγειονομική ιστορία, δεδομένου ότι το εγχείρημα αυτό διεκπεραιώθηκε σε διάστημα μικρότερο του έτους σε πέντε τουλάχιστον διακριτά σημεία του πλανήτη. Πρόκειται για μια προσπάθεια «επικών» διαστάσεων, που όμως υποκρύπτει αντιτιθέμενα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα κρατών και επιχειρήσεων που συνδέονται και με μια σύγκρουση ισχύος και κύρους σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η παρατηρούμενη ανισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση εμβολίων συνιστά ένα διεθνές φαινόμενο που σχετίζεται με τις ειδικές δυσχερείς συνθήκες της τεχνολογίας παραγωγής και διανομής αλλά και την υπερβάλλουσα ζήτηση που εκδηλώνεται σταδιακά σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Παρά το γεγονός αυτό, η ανισορροπία κινητοποιεί πολιτικές αντιπαραθέσεις σε πολλές χώρες και δυσπιστία που υπονομεύει την ευκταία διεθνή συνεργασία. Ομως η πλεονάζουσα ζήτηση μπορεί να αντιμετωπισθεί αφενός με τη διεύρυνση της προσφοράς πράγμα εξαιρετικά δυσχερές εξαιτίας του εμβολιαστικού εθνικισμού που παγιδεύεται στις συμπληγάδες πέτρες των ρυθμιστικών διαδικασιών του αμερικανικού FDA,του ευρωπαϊκού EMA και του βρετανικού MHRA, ενώ αφετέρου προσκρούει στον σιωπηλό εμβολιαστικό πόλεμο Ανατολής και Δύσης, παρά το γεγονός ότι μετά τον Ορμπαν και η καγκελάριος Μέρκελ προσήλθε στην ιδέα μιας ρωσογερμανικής συνεργασίας στο πεδίο αυτό.

Ωστόσο είναι γνωστό ότι τα προγράμματα εμβολιασμού παράγουν θετικές εξωτερικότητες και προσφέρουν το δημόσιο αγαθό της ανοσίας της κοινότητας που μπορεί να υποστηριχθεί με την αποδοχή των εμβολίων ως οιονεί παγκόσμιων δημοσίων αγαθών, ένα ζήτημα που έχει τεθεί από τον Τζόζεφ Στίγκλιτς και για τα φάρμακα από μακρού.

Στην παρούσα συγκυρία το πρόβλημα της ανισορροπίας ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση είναι κυρίως ένα ζήτημα χρόνου μέχρι την πλήρη κινητοποίηση της πλευράς της προσφοράς από πολλές πλευρές παρά ένα ζήτημα πόρων.

Υπό το πρίσμα αυτό, η προτεραιοποίηση και η ιεράρχηση των επιλογών στις ομάδες του πληθυσμού μπορεί να αποτελέσει μια προσέγγιση αριστοποίησης με τη μεγιστοποίηση του οφέλους σε όρους υγείας και ζωής, ώστε να αμβλυνθούν οι παρενέργειες από τις βλαβερές συνέπειες του εμβολιαστικού εθνικισμού και του σιωπηλού πολέμου των εμβολίων, που πλην των άλλων πλήττει κυρίως το κριτήριο της ισότητας και των ίσων ευκαιριών στην πρόσβαση.

Σε αντίθεση με το παράδειγμα του Ισραήλ στην αντιμετώπιση της πανδημίας και την εφαρμογή του εμβολιαστικού προγράμματος, η ΕΕ επέδειξε στην αρχική φάση έλλειψη αλληλεγγύης σχετικά με τη διάθεση υγειονομικού υλικού και απουσία τεκμηριωμένης στρατηγικής και γραφειοκρατική δυσκαμψία στην υπόθεση των εμβολίων.

Η παράταση αυτής της εκκρεμότητας προφανώς ωθεί στην κινητοποίηση πρωτοβουλιών σε διμερές επίπεδο, στον βαθμό που οι ρυθμιστικοί ευρωπαϊκοί μηχανισμοί εξακολουθούν να δρουν περιοριστικά στην πλευρά της προσφοράς και να προκαλούν αναταράξεις στην πλευρά της ζήτησης με σοβαρές πολιτικές επιπτώσεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο.

Ο Γιάννης Κυριόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας (ΕΣΔΥ), πρόεδρος Ινστιτούτου Οικονομικών της Υγείας