Ριμέικ

Μοιάζει να έχουν περάσει αιώνες, αλλά είναι μόνον έξι χρόνια. Τέτοιες μέρες, Δεκέμβριος του 2014. Το Γιούρογκρουπ είχε μόλις σκοτώσει ό,τι είχε απομείνει από τις ελπίδες της κυβέρνησης Σαμαρά να αραιώσει το πολιτικό δηλητήριο της τελευταίας αξιολόγησης του δεύτερου Μνημονίου. Από τον Σεπτέμβριο η Αθήνα αναφωνούσε «παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο». Μα οι δανειστές ασυγκίνητοι αρνούνταν να ενδώσουν, αρνούνταν κάθε βοήθεια, πραγματική ή συμβολική, μια μικρή έκπτωση έστω, που θα έδινε στο κυβερνητικό μπλοκ μια ασπίδα για να αμυνθεί απέναντι στα βέλη των επερχόμενων αντιμνημονιακών. Ολοι προεξοφλούσαν εκλογές και νίκη του ΣΥΡΙΖΑ. Και ετοιμάζονταν να τον υποδεχθούν με την ελληνική μοίρα σε πλήρη εκκρεμότητα.

Ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, με αμεριμνησία ποδηλάτη στην Πάρνηθα, επαναλάμβανε απλώς την υπόσχεσή του ότι η βασανιστική λιτότητα θα τελειώσει, επί τη εμφανίσει του στην εξουσία. Και όταν αντιμετώπιζαν το απλό, απλοϊκό σχεδόν, ερώτημα «μα γιατί πιστεύετε ότι θα δώσουν σε εσάς, αυτό που μόλις αρνήθηκαν στους άλλους;», η προβαρισμένη, στερεότυπη  απάντηση ήταν: «γιατί εμάς δεν μας κρατούν από καμιά λίστα Λαγκάρντ ή Ζίμενς»!

Ηταν η στιγμή όπου η κυρίαρχη συλλογική αυταπάτη του 2011 – πως η χώρα δεν χρεοκόπησε, απλώς κάποιοι «έφαγαν τα λεφτά» – έγινε κεντρικό πολιτικό επιχείρημα. Οπου το σχήμα «διεφθαρμένες ελίτ α νοί και αδιάφθοροι εκπρόσωποι του αγνού λαού» μεταφράστηκε αποτελεσματικά στο εκλογικό σύνθημα «ή εμείς ή αυτοί». Κι όπου η ηθική κληρονομιά της Αριστεράς – μιας Αριστεράς που, στα χρόνια της καχεκτικής, μετεμφυλιακής δημοκρατίας, είχε αμυνθεί απέναντι στους διωγμούς της, εν ονόματι μιας δημοκρατίας για όλους – μεταφράστηκε σε «ηθικό πλεονέκτημα» προς εξαργύρωση σε ένα στοίχημα εξουσίας, με αρωγό – τι ειρωνεία! – την πιο ακραία και μισαλλόδοξη εκδοχή της παράταξης των νικητών του εμφυλίου, τους ψεκασμένους των ΑΝΕΛ.

Μια πλειοψηφία δύο τρίτων της κοινής γνώμης, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις της εποχής, πίστευε ότι – ναι – είναι εφικτό να ματαιώσουμε το υπόλοιπο των προγραμμάτων λιτότητας, να «σχίσουμε το μνημόνιο μ ένα νόμο κι ένα άρθρο», χωρίς παράλληλα να διακινδυνεύσουμε την συμμετοχή μας στην ευρωπαϊκή ένωση και τη ζώνη ευρώ, συμμετοχή που συνέχιζε να αποτελεί αδιαπραγμάτευτη και πλειοψηφική επιλογή. Και ο ΣΥΡΙΖΑ έδινε την απάντηση στο αίτημα αυτό με το επιχείρημα του «ηθικού πλεονεκτήματος». Ναι, μπορούμε. Επειδή τους άλλους τους είχαν διαφθείρει και τους «κρατούσαν», ενώ εμείς είμαστε αδιάφθοροι και αυτό αρκεί ώστε να υποκύψουν οι δανειστές στο δίκιο μας.

Η ποιότητα του επιχειρήματος προεξοφλούσε το τελικό φιάσκο της «ηρωικής διαπραγμάτευσης». Προεξοφλούσε, όμως, και την αντίδραση των λοιδορούμενων. Τα δύο κόμματα εξουσίας των χρόνων της Μεταπολίτευσης είχαν υποστεί μια βίαιη διαπόμπευση, ως υπαίτιοι της χρεοκοπίας. Αλλά δεν είχαν διαπομπευθεί επειδή είχαν υποκύψει σε πελατειακά ένστικτα και συντεχνιακούς εκβιασμούς και είχαν βασιλεύσει σε χρόνια δανειοβίωτης ευημερίας. Είχαν διαπομπευθεί ως «διεφθαρμένοι», από τους «αδιάφθορους». Ως ηθικά εκπεσμένοι από τους έχοντες το ηθικό πλεονέκτημα. Ηταν, λοιπόν, φυσικό – τόσο φυσικό, όσο και το «μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν θα λάβεις» του Ευαγγελίου – κάποια στιγμή, οι διαπομπευθέντες να εκδικηθούν με τα ίδια όπλα, να διαπομπεύσουν τους ιεροεξεταστές τους, να καιροφυλακτούν σε κάθε τους στραβοπάτημα, σε κάθε πούρο που θα άναβαν, σε κάθε βόλτα με κότερο, σε κάθε τηλεοπτικό βοσκοτόπι ή κάθε συναλλαγή με ολιγάρχες, κατεστημένους ή υπό κατασκευήν.

Ηταν η εποχή της τοξικότητας. Δέκα χρόνια, με πολύ «αντι-μνημονιακό» φαρμάκι στην αρχή και κάμποσο «αντι-συριζαϊκό» φαρμάκι στην συνέχεια, μετά το 2016. Το 2019 ζήσαμε την κορύφωση του δράματος. Οι αυταπάτες αρχειοθετήθηκαν ως αυταπάτες, οι πρώην αντιμνημονιακοί επιδείκνυαν ως παράσημο την επιτυχή εφαρμογή του μνημονίου, οι διαπομπευθέντες εμπράκτως αποκαταστάθηκαν, η κυβερνητική πλειοψηφία άλλαξε πρόσημο, κι όλα αυτά έγιναν με έναν ομαλό, βελούδινο σχεδόν τρόπο. Σαν να μην είχαν μεσολαβήσει τα δηλητηριασμένα χρόνια. Ή σαν το κοινωνικό αίτημα να ήταν αυτό ακριβώς: Να τελειώσει η εποχή του πολιτικού δηλητηρίου, της πολωμένης τοξικότητας, με έναν θρίαμβο της ώριμης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Για έναν χρόνο και κάτι, το αίτημα έμοιαζε να δικαιώνεται. Στην κρίση στον Εβρο, για παράδειγμα, κι ακόμη περισσότερο στην κρίση της πανδημίας, ένα πρωτόφαντο κύμα αυτοσυγκράτησης, συνεννόησης, συναίνεσης (με κάποιες αμελητέες παραφωνίες) κυριάρχησε στον δημόσιο στίβο. Οχι πια. Οπως ο σκορπιός του αισώπειου μύθου, η πολιτική δεν μπορεί να αντισταθεί για καιρό στα βασικά της ένστικτα, στην δηλητηριώδη σκανδαλοθηρία και τις ad hominem επιθέσεις. Και ξαφνικά η σκηνή πλημμύρισε τσουρέκια, ποδήλατα και βίλες στην αθηναϊκή Ριβιέρα.

Κανονικότητα – θα έλεγε κανείς. Με μια διαφορά. Πως τα αντισώματα που αποκτήσαμε μετά από δέκα τοξικά χρόνια αντέχουν, νομίζω, ακόμη. Και πως η συμφορά με την οποία η πανδημία μας τυλίγει τα κάνει όλα αυτά ν’ ακούγονται κάπως παράταιρα. Σαν κακό ριμέικ.