Μεταξύ δύο σχεδίων

Η χώρα μας μπήκε στη σημερινή υγειονομική και οικονομική κρίση τη στιγμή που είχε μόλις αρχίσει να επουλώνει τις πληγές της από την προηγούμενη δραματική οικονομική και κοινωνική κρίση – τη δική μας δεκαετία των anni orribili. Με την προοπτική του εμβολίου να δείχνει μπροστά μας το σημείο καμπής, η Ελλάδα θα χρειαστεί επειγόντως μία επανεκκίνηση. Και για να το κάνει χρειάζεται σχέδιο, ή μάλλον σχέδια, και ένα νέο αφήγημα για το τι είναι, τι πρεσβεύει, τι θέλει να διεκδικήσει και πού θέλει να πάει τον 21ο αιώνα.

Ενα σχέδιο δίνει στίγμα, κατεύθυνση, πορεία, στόχους, μέσα εφαρμογής. Τα χρόνια της δεκαετούς κρίσης το βασικό σχέδιο πορείας για τη χώρα ήταν – μας αρέσει ή όχι – τα κείμενα των Μνημονίων. Με τους καταναγκασμούς και τα λάθη τους, αλλά και με συγκεκριμένες στοχεύσεις, χρονοδιαγράμματα, μηχανισμούς εφαρμογής (και πόρους για να υλοποιηθούν). Τα περισσότερα από όσα έγιναν τη δεκαετία είναι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνδεδεμένα με τα κείμενα αυτά. Κάθε χώρα έχει προφανώς ανάγκη το δικό της σχέδιο, αλλά εγχώριες προσπάθειες μέσα στην κρίση (όπως η «έκθεση McKinsey») ήταν δύσκολο να ευδοκιμήσουν.

Στη σημερινή εντελώς διαφορετική συγκυρία έχουν προκύψει δύο σχέδια για τη μελλοντική πορεία της χώρας: το «Σχέδιο Ανάπτυξης για την Ελληνική Οικονομία» (η έκθεση της επιτροπής Πισσαρίδη, την εκπόνηση της οποίας ζήτησε η κυβέρνηση) και το «Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», το οποίο αποτελεί προϋπόθεση για να μπορέσει η Ελλάδα να αντλήσει τους ευρωπαϊκούς πόρους που έχουν συμφωνηθεί. Τα δύο σχέδια είναι διαφορετικά ως προς τη φύση και τη στόχευση που έχουν, θα πρέπει όμως να λειτουργήσουν συμπληρωματικά.

Η έκθεση Πισσαρίδη (πόνημα ομάδας ελλήνων πανεπιστημιακών διεθνούς εμβέλειας) έχει ακαδημαϊκό στίγμα: τοποθετεί την ελληνική οικονομία στο πλαίσιο των διεθνών τάσεων, θέτει στόχους, χρησιμοποιεί δείκτες για να αναδείξει προβλήματα και αγκυλώσεις σε σειρά τομέων πολιτικής στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, και καταλήγει σε προτάσεις πολιτικής. Εάν πολλές είναι ήδη γνωστές, αυτό έχει να κάνει με την αδυναμία του ελληνικού συστήματος να εφαρμόσει προφανώς αναγκαίες πολιτικές στο παρελθόν. Παρά όποιες επιμέρους διαφωνίες, η προστιθέμενη αξία της βρίσκεται στην κατεύθυνση που χαράζει και στην πληρότητά της. Εάν της λείπει κάτι, είναι ένας οδηγός εφαρμογής: η εμπειρία δείχνει ότι ένα παρόμοιο σχέδιο θέλει δείκτες αποτελέσματος (όχι απλώς προσπάθειας) και διαδικασίες παρακολούθησης.

Το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης έχει εντελώς διαφορετική στόχευση. Η σύνταξή του ακολουθεί τους λεπτομερείς κανόνες που έχει θέσει η ΕΕ για αξιοποίηση των συμφωνημένων πόρων για την Ελλάδα, με κύριο χαρακτηριστικό ένα δίπτυχο: επενδυτικά σχέδια συν μεταρρυθμίσεις. Αυτή η καινοτομία το συνδέει με τις προτάσεις πολιτικής στο σχέδιο Πισσαρίδη και μετατρέπει το σχέδιο ανάκαμψης ως το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για να επιτευχθεί η πράσινη, ψηφιακή και κοινωνική μετάβαση της ελληνικής οικονομίας. Από το σημερινό σχέδιο, λείπουν μερικά εμβληματικά έργα αλλά κυρίως μία μετάφραση/στόχευση των παρεμβάσεων ως προς το πώς θα αλλάξουν την καθημερινότητα. Καθώς δε θα οριστικοποιείται τους επόμενους μήνες, είναι κρίσιμο να αναδειχθούν οι διαδικασίες υλοποίησης και μηχανισμοί εφαρμογής – πάντα το αδύναμο σημείο στη χώρα μας.

Δημιουργούν τα σχέδια αυτά από μόνα τους ένα αφήγημα, ικανό να αγγίξει, να πείσει, να απελευθερώσει μία νέα κοινωνική και πολιτική δυναμική για τη χώρα μας; Οχι, αυτό είναι δουλειά των πολιτικών. Δική τους δουλειά είναι να μεταφράσουν τα σχέδια αυτά σε όρους και σε γλώσσα που αφορά τον πολίτη και να μας πείσουν να συστρατευθούμε σε αυτά. Δική τους δουλειά είναι επίσης και να τα υπερβούν – να τα εντάξουν σε μία γενικότερη ιδέα, ένα αφήγημα για το τι σημαίνει να είναι κανείς σήμερα έλληνας πολίτης, μέλος μιας ευρωπαϊκής οικογένειας, σε έναν αβέβαιο και επικίνδυνο κόσμο. Το αφήγημα αυτό παραμένει το μεγάλο ζητούμενο.

Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου είναι καθηγητής στο European University Institute, πρώην υπουργός.