Το ψέμα ως πολιτική

Τα όσα, πρωτοφανή, συμβαίνουν στις ΗΠΑ μετά τις προεδρικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου αξίζει να αναλυθούν και από την οπτική γωνία της χρήσης του ψεύδους ως πολιτικού εργαλείου.

Πράγματι, ο Τραμπ δεν έχει κανέναν ενδοιασμό να χρησιμοποιήσει το ψέμα σε κάθε περίσταση. Το έκανε σε όλη τη διάρκεια της θητείας του, λέγοντας κατά μέσο όρο 50 ψέματα την ημέρα. Πρόσφατα η ομάδα των ελεγκτών των γεγονότων (fact checkers) της «Washington Post» κυκλοφόρησε βιβλίο 400 σελίδων, «Ο Ντόναλντ Τραμπ και η προσβολή του στην αλήθεια», που αμέσως έγινε best seller, δεδομένου ότι αναλύει περισσότερες από 16.000 παραπλανητικές δηλώσεις του Τραμπ από τη στιγμή που έγινε πρόεδρος των ΗΠΑ. Οπως πολύ εύστοχα σχολίασε ο γερουσιαστής των Ρεπουμπλικανών Μιτ Ρόμνεϊ, «ο πρόεδρος Τραμπ έχει μια σχετικά χαλαρή σχέση με την αλήθεια».

Ακριβώς την ίδια τακτική, το ψέμα ως πολιτική, ακολούθησε και μετά τις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Δήλωσε ότι κέρδισε τις εκλογές και εξαπέλυσε μια στρατιά δικηγόρων που κατέθεσαν σε διάφορα δικαστήρια αγωγές για εκλογική νοθεία που μόνο θυμηδία προκαλούν. Σε αυτή την πρακτική τον ακολούθησε η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτικών στελεχών του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Από το σύνολο των γερουσιαστών του κόμματος, μόλις τέσσερις συνεχάρησαν τον εκλεγμένο πρόεδρο Μπάιντεν, όπως και ελάχιστοι βουλευτές και κυβερνήτες Πολιτειών.

Σε αυτή την εκστρατεία παραπλάνησης πρωτοστάτησε ο υπουργός Εξωτερικών Πομπέο που δήλωσε ότι θα υπάρξει «ομαλή μετάβαση εξουσίας προς μια δεύτερη θητεία της κυβέρνησης Τραμπ». Ο αντιπρόεδρος Μάικ Πενς προσχώρησε στη χορωδία του ψεύδους υποστηρίζοντας ότι το εμβόλιο της Pfizer χρηματοδοτήθηκε από την κυβέρνηση Τραμπ, κάτι που διαψεύστηκε κατηγορηματικά από την ίδια την εταιρεία.

Το ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι η μεγάλη πλειονότητα των ψηφοφόρων του Τραμπ έχει πειστεί από αυτούς τους ψευδείς ισχυρισμούς. Σε σχετική δημοσκόπηση του Economist 86% των ψηφοφόρων του κόμματος πιστεύουν ότι ο Μπάιντεν δεν κέρδισε νόμιμα τις εκλογές, ενώ το 90% πιστεύει ότι έγινε χειραγώγηση της επιστολικής ψήφου.

Πέρα από την αναξιοπρέπεια αυτής της στάσης, υπάρχει η πολιτική χρήση της. Με το ψέμα ο Τραμπ προσφέρει στο κόμμα και στους ψηφοφόρους του μια νέα, ενοποιητική ταυτότητα. Ξέρει ότι έχασε τις εκλογές αλλά χρησιμοποιεί τον ψίθυρο περί νοθείας ως ενοποιητικό μύθο. Ακριβώς όπως είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν η δοξασία του birtherism, της ανυπόστατης φήμης ότι ο Μπάρακ Ομπάμα δεν είχε γεννηθεί στις ΗΠΑ, άρα δεν μπορούσε να εκλεγεί πρόεδρος. Ο κοινός νους των υποστηρικτών του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος θα εκλάβει το ψεύδος ως αλήθεια και θα προσχωρήσει στις γνωστές θεωρίες συνωμοσίας για το κατεστημένο της Ουάσιγκτον που επιβουλεύεται τον Τραμπ. Η συνωμοσιολογία ως υποκατάστατο της πολιτικής.

Ολα αυτά συγκροτούν καίριο πλήγμα στον σκληρό πυρήνα των αξιών της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής της πολιτικής μας συμβίωσης είναι η αποδοχή, και ο σεβασμός, των γεγονότων. Με τέτοιες πρακτικές επιβεβαιώνεται αυτό που υποστηρίζει η Αν Απλμπαουμ στο εξαιρετικό βιβλίο της «Το λυκόφως της Δημοκρατίας», ότι «οι άνθρωποι πάντοτε είχαν διαφορετικές απόψεις. Τώρα, έχουν διαφορετικά γεγονότα… Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να διακρίνει κανείς τη διαφορά ανάμεσα στις συνωμοσιολογικές θεωρίες και τις πραγματικές ιστορίες».

Πρόκειται για ένα πολύ επικίνδυνο φαινόμενο, που έχει ήδη βρει μιμητές.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης