Υπάρχει κάποιος εκεί;

Φρενήρης δραστηριότητα με χιλιάδες διασώστες και προσωπικό έρευνας ανάμεσα στα συντρίμμια του κατεδαφισμένου κτιρίου, αναζητώντας επιζώντες… Ο θόρυβος σταματά όταν φωνάζει ένας πυροσβέστης. Η σιωπή περιβάλλει ολόκληρη την περιοχή γύρω από το Riza Bey Apartment, στην περιοχή Μπαϊρακλί της Σμύρνης. Ακούγεται ξανά ο πυροσβέστης να φωνάζει «υπάρχει κάποιος εκεί;». Οι ομάδες αναζήτησης και διάσωσης ανασηκώνουν τον 16χρονο Ιντσί Οκάν κάτω από τα ερείπια του οκταώροφου κτιρίου Riza Bey, 17 ώρες μετά τον ισχυρό σεισμό.

Ο Ιντσί είναι ένας από τους τυχερούς. Ο σεισμός στη Σμύρνη σκότωσε τουλάχιστον 51 άτομα και τραυμάτισε περισσότερα από 900. Περπατώντας στην παραλία στο Κουσάντασι όπου περνάω τις καλοκαιρινές μου διακοπές, μερικές φορές κοιτάζω τη θάλασσα και αναρωτιέμαι «υπάρχει κάποιος εκεί;». Το Κουσάντασι βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το νησί της Σάμου. Η απόσταση μεταξύ των δύο είναι μόνο 27 χιλιόμετρα. Περνάω συχνά δίπλα από μια ελιά, η οποία φυτεύτηκε από τους πρώην υπουργούς Εξωτερικών, Τούρκο Ισμαήλ Τζεμ και Ελληνα Γιώργο Παπανδρέου, στις 29 Ιουνίου 2001. Κάθομαι και σκέφτομαι το «δίδυμο» αυτού του δέντρου, φυτεμένου στο νησί της Σάμου. «Υπάρχει ακόμα μια ελιά εκεί;».

Μετά τους σεισμούς του 1999 στη Νικομήδεια και στην Αθήνα, ο Τζεμ και ο Παπανδρέου τόλμησαν να πάνε αντίθετα στο κύμα, ανοίγοντας μια εποχή νέων σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Αντίθετα από κάθε πρόβλεψη, οι δύο ηγέτες κατάφεραν να φέρουν πιο κοντά τις δύο πλευρές του Αιγαίου.

Σήμερα το ελληνικό νησί απέναντι από το Κουσάντασι αισθάνεται μεγάλη απόσταση. Τυχαίνει να στέκομαι στη μία πλευρά του Αιγαίου λόγω μιας συγκεκριμένης χρονικής στιγμής. Στην άλλη πλευρά, ο παππούς μου πάλεψε μαζί με τον ελληνικό στρατό ενάντια στη γερμανική κατοχή κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε ποια πλευρά ήταν τότε; Από ποια πλευρά κοίταζε το Αιγαίο;

Η οικογένειά μου αποκλείστηκε από την ανταλλαγή πληθυσμών του 1924 επειδή ήταν Τούρκοι της Δυτικής Θράκης, τελικά βρέθηκαν στην Τουρκία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο παππούς μου πέρασε 50 χρόνια της ζωής του στην άλλη πλευρά του Αιγαίου και 25 χρόνια σε αυτήν. Στη νέα γη στην οποία μεταναστεύσαμε μας δόθηκε το ψευδώνυμο «muhajir» (μουσαφίρης, μετανάστης). Παρά το ψευδώνυμο «muhajir», η ταφόπλακά του αναγράφει το όνομα του τουρκικού χωριού στο οποίο μετανάστευσε. «Ο Μεχμέτ από το Ομερκόι βρίσκεται εδώ».

Ακόμα δεν ξέρω σε ποια πλευρά ανήκε περισσότερο ο παππούς μου. Ανήκε στο Αιγαίο. Πριν από τον σεισμό στο Σμύρνη και τη Σάμο, η Τουρκία και η Ελλάδα για άλλη μια φορά βρίσκονταν στο χείλος του πολέμου, από μια διαμάχη για τους φυσικούς πόρους της περιοχής. Τούρκοι και Ελληνες άρχισαν να ακούν για άλλη μια φορά περίπου 6 μίλια ή 12 μίλια, έννοιες τις οποίες γνωρίζαμε από την παιδική μας ηλικία. Οταν κοιτάζω από αυτή την πλευρά του Αιγαίου που στέκεται δίπλα στην ελιά στο Κουσάντασι, βλέπω μια απέραντη θάλασσα, όχι τα σύνορα που χωρίζουν μεταξύ τους.

Ψάχνω για πολιτικούς και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου για να έρθω πιο κοντά στις δύο πλευρές, όπως κάποτε έκαναν οι Τζεμ και Παπανδρέου. Υπάρχει κάποιος εκεί;

O Emre Caliskan (Emre.caliskan@politics.ox.ac.uk, twitter: @calemre) είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης