Ωρα μηδέν

Το πλήγμα που επέφερε ο Τραμπ στη δημοκρατία μοιάζει πολύ με το αντίστοιχο της Αλ Κάιντα στους Δίδυμους Πύργους: και ο αμερικανός πρόεδρος μπήκε ως λαθρεπιβάτης στο αεροπλάνο της δημοκρατίας, έμαθε να πιλοτάρει μόνο για να τρακάρει και επιτέθηκε στα θεμέλια του συστήματος. Η διαφορά ήταν ότι, στην περίπτωση του Τραμπ, παρότι η επίθεση κράτησε τέσσερα χρόνια, ο στόχος δεν γκρεμίστηκε τελείως. Η αεροπειρατεία αποκαλύφθηκε σε παγκόσμια απευθείας μετάδοση και τώρα το πλήρωμα έχει μια ευκαιρία να εξουδετερώσει τον αεροπειρατή πριν ολοκληρώσει το καταστροφικό του έργο. Γι’ αυτό οι αμερικανικές εκλογές της Τρίτης 3ης Νοεμβρίου έχουν τέτοια, μοναδική στην ιστορία, σημασία: διακυβεύεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, η δυνατότητα της δημοκρατίας στην Αμερική, και κατ’ επέκταση σε κάθε γωνιά του πλανήτη, να ανατρέψει με τα όπλα της αυτόν που πάει να την ανατρέψει.

Ωστόσο το κακό που έκανε αυτός ο άνθρωπος – και αυτό κυρίως μετράει την ώρα της ψήφου: η αίσθηση του κακού – στους θεσμούς, στο κράτος δικαίου, στην παγκόσμια συνύπαρξη, στην εικόνα της χώρας του και της πολιτικής ήταν τεράστιο και πολλαπλό. Ο Τραμπ αφήνει πίσω του μια κληρονομιά από βαθιά τραύματα στο σώμα της δημοκρατίας τα οποία, ακόμα κι αν χάσει και φύγει από το προσκήνιο, δεν θα είναι εύκολο, σε κάποιες περιπτώσεις ίσως ούτε καν δυνατό, να επουλωθούν. Προκάλεσε, ακόμα και σε περίπτωση που η ήττα του αποδειχθεί τόσο καθαρή που δεν θα του επιτρέψει να την αμφισβητήσει, μια διαρκή συνταγματική κρίση: από την πρώτη του απόφαση, την παράνομη παρεμπόδιση ανθρώπων να μπουν σε αμερικανικό έδαφος, έως την τελευταία, τον διορισμό υπερσυντηρητικής δικαστού μόνο και μόνο για να σφραγίσει μια αντίθετη με την κοινωνική βούληση και το εκλογικό αποτέλεσμα ισορροπία δυνάμεων στο Ανώτατο Δικαστήριο, όλη η θητεία του σηματοδοτείται από διαρκείς παραβιάσεις του γράμματος και του πνεύματος του αμερικανικού Συντάγματος, με κυριότερες ίσως την καταπάτηση της διάκρισης των εξουσιών, την υποταγή του αξιώματος του στο προσωπικό του συμφέρον και την αμφισβήτηση κάθε νόμιμου αποτελέσματος που δεν τον συνέφερε. Επέφερε, επίσης, και μάλιστα ακόμα μεγαλύτερη, πολιτική κατάπτωση: μετέτρεψε το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα σε «Τσάι Πάρτι στην εξουσία», στηρίχθηκε στην αποδιάρθρωση δομών, θεσμών, επιτευγμάτων του προκατόχου του, προέβη στις αντίθετες στη λογική και στο συμφέρον της χώρας του και της ανθρωπότητας επιλογές σε όλα τα μεγάλα μέτωπα: κλιματική αλλαγή, διεθνής συνεργασία, σχέση με την Κίνα, στήριξη αυταρχικών καθεστώτων. Συνέλαβε ως εκλογικό και κομματικό όπλο και υπηρέτησε πιστά σε όλη τη διάρκεια της θητείας του ένα σχέδιο κοινωνικού διχασμού της χώρας του, και κατάφερε να την κόψει στα δυο πιο βαθιά, και πιο βίαια, από ποτέ. Κυρίως: φτήνυνε, με την παρουσία του, τον λόγο του, την ενστικτώδη αλλά και την προμελετημένη στάση του, την εικόνα της ηγεσίας και το ήθος της δημοκρατίας.

Μπροστά σε ένα τέτοιο τσουνάμι προβλημάτων, ελαττωμάτων, ελλειμμάτων, συντελεσθεισών και δυνητικών καταστροφών – δεν νομίζω ότι υπάρχει αμφιβολία ότι ο Τραμπ θα καταγραφεί ως ο χειρότερος πρόεδρος στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών – φαντάζουν δευτερεύοντα μια σειρά από άλλα ζητήματα, κάποια από τα οποία θα επηρεάσουν το αποτέλεσμα και κάποια άλλα το μέλλον της Αμερικής και του κόσμου. Ο αντίπαλος στην προεδρική εκλογή δεν μπορεί να θεωρηθεί – πιθανότατα ούτε από τον εαυτό του – ως πολιτικός, ή ως προσωπικότητα, μεγάλου βεληνεκούς – η ελπίδα είναι ότι θα δουλέψει ομαδικά και ότι τα καλά στοιχεία του χαρακτήρα του, η ανθρωπιά, το πείσμα, η δημοκρατικότητα, θα υπερισχύσουν. Ο αμερικανικός λαός βγαίνει χωρίς πολλές δυνάμεις και στα πρόθυρα της έκρηξης από τέσσερα χρόνια διχασμού και κακής αντιμετώπισης της πανδημίας – και μόνο το ότι η πανδημία ήταν αυτή που έδωσε το τελειωτικό χτύπημα στον Τραμπ δίνει το μέτρο της κατάστασης. Οι ΗΠΑ γενικώς, ήδη από την εποχή του Ομπάμα, δεν είναι σε θέση να ηγηθούν και να εμποδίσουν την εξάπλωση του καπιταλιστικού αυταρχισμού της Κίνας -τουλάχιστον όμως μπορούν να ξαναπάρουν τη θέση τους ανάμεσα στις δημοκρατίες.

Ο κόσμος ολόκληρος κοιτά αυτές τις εκλογές και αναμένει την ήττα του Τραμπ -όμως τα πιο κρίσιμα ίσως στοιχεία είναι το μέγεθος της διαφοράς, η ανάκτηση πλειοψηφίας στη Γερουσία και το διάστημα από τις εκλογές έως το ξεκίνημα της νέας θητείας τον Ιανουάριο. Και μόνο το ότι, και στα τρία αυτά μέτωπα, όλα μπορούν να συμβούν, φανερώνει το μέγεθος της δημοκρατικής ανατροπής που έχει επέλθει, αλλά και τη δημοκρατική ευθύνη του αμερικανικού λαού. Στο όνομα όλων μας.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος