Η σοφία και η ανοησία{CR}

«Αλίμονο εάν περάσει η πανδημία κι εμείς δεν έχουμε διδαχθεί τίποτα…» είπε στο ραδιόφωνο ένας προβεβλημένος διανοούμενος βαθαίνοντας τη φωνή ώστε να αποκτήσουν οι λέξεις του βάρος.

Πολλούς από τους ακροατές ίσως και να τους ψάρωσε το αφ’ υψηλού του ύφος. Αλλοι, αλλεργικοί στις αυθεντίες, θα γύρισαν απλώς σταθμό, θα έβαλαν τραγούδια. Εμένα πάλι κόλλησε η φράση του στο μυαλό μου. Οσο τη θυμόμουν, τόσο με τσάντιζε, με τη δύναμη που έχει να σε κάνει έξω φρενών η ανοησία όταν πλασσάρεται για σοφία.

«Αλίμονο εάν εμείς δεν διδαχθούμε τίποτα…».

Ποιοι είμαστε εμείς; Οι Ελληνες; Οι Ευρωπαίοι; Οι άνθρωποι απανταχού της γης;

Οι απλοί πολίτες που από τον περασμένο Μάρτιο καταιγιζόμαστε από συστάσεις και από διαταγές; – οσάκις τα κρούσματα πέφτουν μας συγχαίρουν για την ωριμότητά μας, οσάκις εκτινάσσονται αγανακτούν μαζί μας «για ό,τι φρικτό συμβεί, εσείς θα φταίτε!» μας προειδοποιούν.

Οι επιστήμονες και οι μαχητές της υγείας που βρέθηκαν εξαπίνης αντιμέτωποι με έναν ταχύτατα μεταδιδόμενο λοιμό για τον οποίον ελάχιστα γνώριζαν; Και που ασφαλώς αναθεωρούν συνεχώς άποψη σχετικά με τη φύση και την επικινδυνότητά του; Οπως όταν εισβάλλει ένας κακοποιός στο σπίτι σου και δεν ξέρεις – πώς να το ξέρεις; – άμα σκοπεύει να σε σκοτώσει, να σε βιάσει ή απλώς να σε κλέψει…

Οι ασκούντες κυβερνητική εξουσία (δεν αναφέρομαι μονάχα στους δικούς μας), που πρέπει να αντιμετωπίζουν καθημερινά επώδυνα διλήμματα και να υπερασπίζονται πειστικά τις αποφάσεις τους διότι έτσι και ο πληθυσμός αρνηθεί να υπακούσει, θα επέλθει το χάος;

Γιατί κλείσατε τα σχολεία; Γιατί ανοίξατε τα σύνορα; Γιατί στηρίζετε τόσους χειμαζόμενους επαγγελματίες και όχι τους διπλάσιους ή τους μισούς; Ξέρετε πόσο υποφέρει η εστίαση; Οι καλλιτέχνες; Με τέτοιες επιδοτήσεις που μοιράζετε θα πάει φούντο η οικονομία!

Στο πρώτο κύμα του κορωνοϊού, την άνοιξη, η διασπορά του στα Βαλκάνια εμφανιζόταν σχετικά μικρή. Σηκώθηκαν οργίλα τα δάχτυλα με τον ιδεολογικό κάλο, «ορίστε! Οπου δεν έχει ο καπιταλισμός υπεραναπτυχθεί, οι πληθυσμοί δεν αρρωσταίνουν!». Σήμερα, που τα Βαλκάνια βράζουν, έχασαν την αξία τους ως πολιτικό επιχείρημα. Λησμονήθηκαν.

Σήμερα οι σοφολογιότατοι συγκρίνουν την Ευρώπη, η οποία σφαδάζει από τον Covid-19, με κάτι αραιοκατοικημένες, απομονωμένες χώρες στους αντίποδες. «Εκεί γιατί τα καταφέρνουν;» εξανίστανται. «Διότι είναι αραία – αραία να φαίνονται καμιά σαρανταρέα!» απαντάει κανείς το αυτονόητο. Ή με κάτι στυγνές δικτατορίες. «Εκεί δεν ρίχνουν το μπαλάκι της ατομικής ευθύνης στον λαό!». Προφανώς. Οποιον τολμήσει να παραβεί υγειονομική διάταξη τον μπαγλαρώνουν. Ή τον πυροβολούν.

Να μας διδάξει ο κορωνοϊός; Τι; Εγκαρτέρηση; Υπομονή; Κοινωνική απόσταση;

Αρετές, σύμφωνοι, οι παραπάνω. Δεν πήγαν όμως αυτές οι αρετές το γένος των ανθρώπων μπροστά. Ο τολμητίας άνοιγε πάντοτε δρόμο και για τους υπόλοιπους. Ο ρισκαδόρος, που εάν τα κατάφερνε, θα κληρονομούσε τη γη. Και αν αποτύγχανε, βεβαίως θα χανόταν. Ο «επιπόλαιος» που συγχρωτιζόταν με γνωστούς και με άγνωστους, που αντάλλασσε ιδέες, μπιχλιμπίδια και φιλιά, που αναμείγνυε – συνεπαρμένος από έρωτα – τα γονίδιά του, εκείνος έδινε στα μετρημένα χρόνια του αξία και διάρκεια πέρα από το προσωπικό του τέλος. Οχι ο κλεισμένος στο καβούκι του, ο «μημουάπτου»…

Δεν έχει τίποτα να μας διδάξει ο κορωνοϊός, χρήσιμο για όταν θα έχει επιτέλους φύγει. Ενας κίνδυνος υπάρχει. Να μας αφήσει ως προίκα του τον τρόμο.

«Μα πώς; Πρέπει το μέλλον να μάς βρει καλύτερα προετοιμασμένους…».

Να αποθηκεύσουμε δηλαδή σε τεράστιες ποσότητες μάσκες και απολυμαντικά; Να χτίσουμε εντατικές μονάδες; Και πού το ξέρουμε πως η απειλή για τη δημόσια υγεία δεν θα έχει εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά; Δεν θα απαιτεί άλλου τύπου θωράκιση; Θα πιθανολογούσα ότι κατά τον 21ο αιώνα, εξαιτίας του τρόπου ζωής μας, μάλλον ψυχικές – ή ψυχογενείς – νόσοι θα μας βασανίζουν παρά αμιγώς σωματικές.

Πόσο δυσκολευόμαστε να αποδεχθούμε ότι η εξίσωση του κόσμου είναι χαοτική, ασύλληπτη, πως κάθε δράση πιθανόν να προκαλέσει την πιο αναπάντεχη αντίδραση; Οτι ακόμα και η επιστήμη, ο πλέον αξιόπιστος μπούσουλάς μας, μπορεί ανά πάσα στιγμή να ‘ρθει τα πάνω κάτω, όπως διέψευσε ο Αϊνστάιν την οικουμενική ισχύ της θεωρίας του Νεύτωνα; Πώς βρίσκουμε ψευδαίσθηση παρηγορίας σε ανοησίες που περνιούνται για σοφίες;

Στη θαυμάσια εισαγωγή του στη μετάφραση του «Βασιλιά Ληρ», ο Διονύσης Καψάλης το θέτει ως εξής:

«… Από τον γελοιωδέστερο αυλικό ως τον φιλόσοφο πρίγκιπα, ως τον ηλίθιο που διηγείται μια ιστορία γεμάτη θόρυβο και μένος, μια ιστορία που δεν σημαίνει τίποτα – τη ζωή μας, ο Σαίξπηρ ανοίγει σε όλο του το έργο το τεράστιο φάσμα της ανθρώπινης μωρίας. Χωρίς όμως να αφαιρεί έναν ουσιώδη δραματικό τελεστή: τη συμπάθεια. Τη βαθιά διανοητική και συναισθηματική αλληλεγγύη».

Μόνο η συμπάθεια, η αλληλεγγύη σώζει.