Το λαϊκό πανηγύρι της «Βαβυλωνίας»

Αυλαία για τη χειμερινή καλλιτεχνική περίοδο σηκώνει το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος με το θεατρικό έργο του Δημητρίου Κ. Βυζαντίου «Βαβυλωνία». Στη Μονή Λαζαριστών (Σκηνή Σωκράτης Καραντινός) από Τετάρτη έως Κυριακή ο Τάκης Χρυσικάκος κάνει τη δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθετεί ένα έργο το οποίο μέσα από το γλωσσικό χάος καταδεικνύει την εθνική μας ασυνεννοησία.

Το έργο τοποθετείται στο Ναύπλιο του 1827 όταν ένας Αρβανίτης τραυματίζει στη λοκάντα ενός Χιώτη έναν Κρητικό και εξαφανίζεται στον απόηχο των πανηγυρισμών για την επιτυχημένη έκβαση της ναυμαχίας του Ναυαρίνου. Ενας αστυνομικός προσπαθεί να διαλευκάνει την υπόθεση αλλά οι παράξενες ντοπιολαλιές θολώνουν τα γεγονότα με αποτέλεσμα οι ανακρίσεις να οδηγηθούν σε φιάσκο.

Ο Βυζάντιος έγραψε τη «Βαβυλωνία» με φόντο το επίκαιρο για την εποχή του γλωσσικό ζήτημα. Δημιούργησε ένα έργο το οποίο έφερε στο προσκήνιο το πρόβλημα των τοπικών διαλέκτων και την έλλειψη μιας ενιαίας μορφής προφορικού λόγου. Ο συγγραφέας θέλησε «την λυπηρήν αυτήν κατάστασιν» να τη μετατρέψει σε κωμωδία με στόχο να παροτρύνει το κοινό στη διάδοση της παιδείας και να αναδείξει την αναγκαιότητα ύπαρξης μιας ενιαίας νεοελληνικής γλώσσας.

Ο Τάκης Χρυσικάκος κατά την επεξεργασία του κειμένου βασίστηκε πάνω στις δύο εκδοχές του έργου (1836 και 1840) με στόχο να δημιουργήσει το υλικό εκείνο που θα αναδείξει την ιδιαίτερη σκηνοθετική του ματιά. Για τον θίασο, επέλεξε μεταξύ άλλων τον Κοσμά Ζαχάρωφ στον ρόλο του αστυνόμου, τον Ηλία Μπερμπέρη ως Χιώτη, τον Αλέξανδρο Μούκανο ως Αρβανίτη, τον Κωνσταντίνο Χατζησάννα ως Κρητικό, τον Κώστα Ιτσιο ως Πελοποννήσιο και τον Βασίλη Παπαδόπουλο ως Κύπριο. Για τον εαυτό του, άφησε τον ρόλο του Ανατολίτη.

Στην παράσταση όλα συμβαίνουν με φόντο μια Ελλάδα ανομοιογένειας που πασχίζει να αναστηθεί σε κράτος. Κουβαλάει όμως τα κατάλοιπα του οθωμανικού ζυγού, αρχαιοελληνικές περγαμηνές, ιταλικές επιδράσεις και ιδιαίτερες κουλτούρες που ανέπτυξε ο κόσμος της σε απομονωμένες περιοχές, κάτι που δυσκολεύει πολύ το έργο της επαφής των ανθρώπων της. Στο ίδιο δυσμενές τοπίο της κοινής επικοινωνίας, εμπόδια βάζουν επίσης η αμάθεια του πληθυσμού μαζί με την έλλειψη συνοχής του, η γραφειοκρατία της νεοσύστατης διοίκησης αλλά και ο λογιοτατισμός. Οι Ελληνες καλούνται να βρουν τον δρόμο τους έπειτα από ανατροπές και παρεξηγήσεις που το γλωσσικό ζήτημα δημιουργεί, φτάνοντας κοντά στον σχηματισμό της εθνικής τους ταυτότητας.

Οπως αναφέρει ο Τάκης Χρυσικάκος «η παράσταση υφολογικά ανήκει στον λαϊκό εξπρεσιονισμό, αυτόν που μας δίδαξαν οι δάσκαλοί μας και που η πλούσια παράδοση του τόπου μας εκφράζει σε όλες τις μορφές τέχνης. Είναι ένα “λαϊκό πανηγύρι” – τονίζω το “λαϊκό” γιατί, στις μέρες μας τις σακάτικες, το λαϊκό θέαμα είναι ταυτισμένο με το φτηνό, το χυδαίο, το ευτελές. Φιλοδοξία μου είναι να παρακολουθήσουν την παράσταση με την ίδια ευχαρίστηση και χαρά ένα παιδί κι ένας διανοούμενος».