Ενα πουκάμισο αδειανό

Η αντίδραση δείχνει ξέπνοη. Σαν ψίθυρος που πρέπει να τεντώσεις τα αφτιά για να τον καταλάβεις. Οπως φαντάζει προσχηματική και η ανησυχία για όσα συμβαίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο ανάμεσα σε δύο συμμάχους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όπως σχολιάζουν και στο Μέγαρο Μαξίμου, δεν διαλαλείς την ανησυχία σου. Παρεμβαίνεις δυναμικά. Αλλά το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να κινείται με τη λογική παρατηρητή. Στην πραγματικότητα, ο Γενς Στόλτενμπεργκ και η Βορειοατλαντική Συμμαχία δεν κινούνται ως ισορροπιστές σε μια παρατεταμένη ανισόρροπη κατάσταση. Δείχνουν αδύναμοι – και αυτό όχι μόνο το έχει «ζυγίσει» η Αγκυρα, αλλά το εκμεταλλεύεται στο έπακρο. Δεν είναι, άλλωστε, μόνο οι εξελίξεις του τελευταίου χρόνου, από το τουρκολιβυκό μνημόνιο έως τη συνεχιζόμενη κρίση δίπλα στο Καστελλόριζο, που επιβεβαιώνουν τη διαρκώς μειούμενη ισχύ του Οργανισμού: χρειάστηκε να περάσουν μήνες για να αποδοκιμάσει o Στόλτενμπεργκ – και πάλι μέσα από τα δόντια – την αγορά από την Τουρκία των ρωσικών S-400. Σε άλλες εποχές, τα όπλα του εχθρού θα ήταν αδιανόητο να αποτελούν επιλογή για την αμυντική θωράκιση μιας νατοϊκής χώρας. Αλλά οι εποχές, προφανώς, έχουν αλλάξει.

Για την Αθήνα, το ΝΑΤΟ αποτελεί όλο αυτό το διάστημα ένα δίλημμα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανεβάζει πλέον τους τόνους για τη μονομερή – κι εν πολλοίς αντισυμβατική – στάση της Συμμαχίας, ενώ και σε αυτό το πεδίο φροντίζει να συνδράμει ενισχυτικά ο Εμανουέλ Μακρόν. Από την εποχή του Ντε Γκολ, άλλωστε, το Παρίσι πάντοτε έβλεπε το ΝΑΤΟ σαν «πουκάμισο αδειανό». Το ελληνικό δίλημμα, ωστόσο, έχει να κάνει με το κατά πόσο το ΝΑΤΟ και ο Στόλτενμπεργκ θα πρέπει να έχουν κεντρικό ρόλο στην προσπάθεια προσέγγισης της Αθήνας με την Αγκυρα, υποσκελίζοντας την Ευρωπαϊκή Ενωση. Από τις νατοϊκές συνόδους οι έλληνες αντιπρόσωποι ουδέποτε επιστρέφουν σοφότεροι και, κυρίως, ικανοποιημένοι. Η Συμμαχία και ο γραμματέας της ήταν και παραμένουν άβουλοι. Η Ευρώπη, όμως, αν αποφασίσει πραγματικά να σκληρύνει τη στάση της, έχει πολλά όπλα στη φαρέτρα. Το Μαξίμου προτιμά την ευρωπαϊκή εμπλοκή, προεξοφλώντας ότι το ΝΑΤΟ θα συνεχίσει να νίπτει τας χείρας του.

Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου οι νατοϊκές αποστάσεις ήταν κατανοητές. Η Τουρκία βρισκόταν πιο κοντά στη ρωσική αρκούδα. Σήμερα, ωστόσο, η ελληνική κυβέρνηση θα περίμενε κάτι διαφορετικό, έστω κι αν η Τουρκία προσφέρει στη Συμμαχία τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό. Εστω κι αν παίζει καθοριστικό ρόλο και μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα για έκρυθμες καταστάσεις με αφετηρία τον Περσικό Κόλπο ή αποτελεί ένα ανάχωμα και για την κινεζική διείσδυση στην Ευρώπη. Ο δρόμος του μεταξιού έχει πάψει προ πολλού να περνά μόνο από την Κωνσταντινούπολη.

Απεναντίας, μέσα από την παθητική αντίδραση αμφισβητείται τελικά η ίδια η υπόσταση της Συμμαχίας. Εάν λειτουργούσε ο μηχανισμός αποτροπής θερμού επεισοδίου που ακόμη διαφημίζει ο Στόλτενμπεργκ, το «Ορούτς Ρέις» θα έπρεπε να παραμένει σήμερα δεμένο στην Αττάλεια. Και οι απειλές για γεωτρύπανα και έρευνες νότια της Κρήτης να έχουν ξεχαστεί. Με βάση αυτόν τον μηχανισμό, το στρατιωτικό σκέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, διαπιστώνοντας από δορυφόρους τις έκνομες κινήσεις της Τουρκίας στην περιοχή, θα έπρεπε αμέσως να επέμβει. Αλλά τα νατοϊκά μάτια δείχνουν ερμητικά κλειστά και η «κόκκινη γραμμή» ανάμεσα στην Αθήνα και την Αγκυρα παραμένει βουβή. Αν ο Στόλτενμπεργκ θέλει να φτιάξει νατοϊκή ομελέτα, είναι πρόδηλο ότι θέλει να το κάνει χωρίς να σπάσει αβγά, εν προκειμένω αβγά Τουρκίας. Το μόνο που καταφέρνει είναι να μένουν τα πιάτα άδεια και η Συμμαχία να ακροβατεί.

Περισσότερο και από τη Μέρκελ, η τακτική του Ερντογάν εκθέτει το ΝΑΤΟ. Η Τουρκία είναι πλήρες μέλος της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, με την ΕΕ βρίσκεται σε μια – παγωμένη – ενταξιακή διαπραγμάτευση. Αν η Αγκυρα αισθάνεται όντως τόσο ισχυρή και αυτόνομη, τη σκέψη ότι στο προσεχές μέλλον μπορεί να κινηθεί προς τη νατοϊκή έξοδο έχουν αρχίσει ήδη να κάνουν (και να συζητούν) πολλοί. Ισως και ο Στόλτενμπεργκ.