Μια πολεμίστρια για την ισότητα

«Μια πολεμίστρια για την ισότητα των φύλων. Κάποια που πίστευε ότι η ισονομία έχει νόημα μόνο εάν ισχύει για κάθε Αμερικανό». Ετσι περιέγραψε στο μήνυμά του ο πρώην πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα τη Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ, μέλος του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, που πέθανε την Παρασκευή σε ηλικία 87 ετών. Ο θάνατός της αλλάζει το προεκλογικό σκηνικό των ΗΠΑ και η απώλειά της ίσως επηρεάσει – ανάλογα με το ποιος θα τη διαδεχθεί – τις ζωές των Αμερικανών για τα επόμενα χρόνια, μια και το Δικαστήριο θα κληθεί να λάβει κρίσιμες αποφάσεις.

Η Γκίνσμπεργκ, μόλις η δεύτερη γυναίκα στην ιστορία του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, έγινε κάτι ασυνήθιστο για δικαστίνα, τα τελευταία χρόνια: ιδιαίτερα δημοφιλής. Της έδωσαν το παρατσούκλι «η διαβόητη RBG», γυρίστηκαν για εκείνην ταινίες και τηλεοπτικά σίριαλ, το πρόγραμμα ασκήσεων που ακολουθούσε για να μπορέσει να αντέξει το φορτωμένο της ωράριο έγινε παράδειγμα, ενώ η ίδια αποτέλεσε πρότυπο με τη σεμνότητα που τη διέκρινε και ένα πικρό χαμόγελο που φαινόταν να έχει πάντα. Τα τελευταία χρόνια έπασχε από καρκίνο, από τις επιπλοκές του οποίου και απεβίωσε.

Η αρχή της επαγγελματικής της ζωής αντικατοπτρίζει τις διακρίσεις που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες. Ηταν εξαίρετη φοιτήτρια στο Χάρβαρντ και αποφοίτησε πρώτη στην τάξη της στη Νομική του Κολούμπια όπου πήρε μετεγγραφή. Παρ’ όλα αυτά όλες της οι αιτήσεις σε νομικά γραφεία της Νέας Υόρκης απορρίπτονταν. Αυτή την εμπειρία τη μετέτρεψε σε προσωπική της εκστρατεία για το υπόλοιπο της ζωής της. Ο διορισμός της στο Ανώτατο Δικαστήριο το 1993 από τον τότε πρόεδρο Μπιλ Κλίντον ήρθε ως αναγνώριση των επιτευγμάτων της. Ξεχώρισε ως από τα πιο προοδευτικά μέλη του Ανώτατου Δικαστηρίου σε μια συντηρητική εποχή.

Γεννήθηκε στις 15 Μαρτίου 1933, στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης, κόρη εβραίων μεταναστών – ο πατέρας της από την Ουκρανία, η μητέρα της με καταγωγή από την Αυστρία. Οι εμπειρίες της καθώς μεγάλωνε και διάβασε το «Δεύτερο φύλο» της Σιμόν ντε Μποβουάρ, την ενέπνευσαν να ασχοληθεί με τις διακρίσεις βάσει φύλου, και στο πανεπιστήμιο Κολούμπια ήταν εθελόντρια δικηγόρος για την Ενωση Πολιτικών Ελευθεριών, όπου δημιούργησε και το πρόγραμμα για τα δικαιώματα των γυναικών. Εκ μέρους της Ενωσης εκπροσώπησε έξι υποθέσεις διακρίσεων λόγω φύλου που εκδικάστηκαν στο Ανώτατο Δικαστήριο και κέρδισε τις πέντε.

Το 1980 ο τότε πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ τη διόρισε στο Εφετείο της πρωτεύουσας. Μετακόμισε στην Ουάσιγκτον με τον σύζυγό της, καθηγητή Νομικής στο πανεπιστήμιο της Τζορτζτάουν και τα δύο τους παιδιά. Οταν ο Κλίντον την επέλεξε ως υποψήφια για το Ανώτατο Δικαστήριο ανέφερε πως έψαχνε κάποιον «με λαμπρό μυαλό, καλή κρίση, μεγάλη εμπειρία με τον νόμο και τα προβλήματα των πραγματικών ανθρώπων, που να έχει και μεγάλη καρδιά».

Αν και στο πλευρό της Γκίνσμπεργκ έφθασε έναν χρόνο αργότερα άλλος ένας προοδευτικός δικαστής, ο Στίβεν Μπρέγερ, στο Ανώτατο Δικαστήριο κυριαρχούσαν οι συντηρητικοί. Η μοναδική άλλη γυναίκα δικαστής ήταν η Σάντρα Ντέι Ο’ Κόνορ – οι δυο τους παρότι είχαν ιδεολογική απόσταση, κατάφεραν να αποτρέψουν διαδοχικές προκλήσεις εναντίον της υπόθεσης Roe Vs Wade, μιας απόφασης του 1973 που κατοχύρωσε το δικαίωμα των γυναικών στις αμβλώσεις. Κάτι που τώρα, με τον θάνατό της, μπορεί να ανατραπεί. Οι δύο δικαστίνες μαζί έφεραν και μια μικρή επανάσταση στη στολή του Ανώτατου Δικαστηρίου. Αποφάσισαν να προσθέσουν μια θηλυκή νότα στην παραδοσιακή μαύρη ρόμπα: γιακάδες φτιαγμένους από δαντέλα σε διάφορα σχέδια. Για να υπενθυμίσουν πως οι γυναίκες μπορούν να διατηρήσουν τη θηλυκότητά τους ακόμα και στα πιο υψηλά αξιώματα.

Οι έντονες απόψεις της δεν την εμπόδισαν να διαμορφώσει μια πολύ ζεστή φιλία με τον πιο συντηρητικό συνάδελφό της, τον Αντονίν Σκάλια, με τον οποίο δειπνούσαν μαζί απολαμβάνοντας το κοινό τους πάθος, την όπερα. Μάλιστα εκείνη κάποτε εμφανίστηκε ως κομπάρσος σε παραγωγή της Οπερας της Ουάσιγκτον. Και οι δύο απολάμβαναν επίσης το σκι – στο βουνό και στη θάλασσα – και την ιππασία.

Οι πιο σημαντικές απόψεις που διατύπωσε ήταν όταν διαφωνούσε με την απόφαση της πλειοψηφίας του Δικαστηρίου. Οπως έγραψαν οι «Financial Times», «η ίδια η ζωή της ήταν ενός είδους “όχι” – στα εμπόδια που θέτουν η φυλή, η τάξη και το φύλο». Στα 27 χρόνια της θητείας της στο Ανώτατο Δικαστήριο βοήθησε να αλλάξει η κατάσταση και στα τρία αυτά. Με τον θάνατό της οι συντηρητικοί συνάδελφοί της χάνουν τον πιο πεισματάρη ιδεολογικό τους αντίπαλο. Οι προοδευτικοί χάνουν έναν άνθρωπο που εκτίμησαν περισσότερο από τους πιο πολλούς Δημοκρατικούς προέδρους. Και οι ΗΠΑ μπορεί να χάνουν την ευκαιρία «φυσιολογικών» εκλογών.

«Είχε μια μακρά πορεία και από τις δύο πλευρές της δικαστικής έδρας – ως μαχητική δικηγόρος και ως σπουδαία δικαστής – η Ρουθ Γκίνσμπεργκ», είπε ο Μπαράκ Ομπάμα αποχαιρετώντας τη φίλη του, «μας βοήθησε να δούμε ότι οι διακρίσεις βάσει φύλου δεν αφορούν την αφηρημένη ιδέα της ισότητας. Δεν πλήττουν μόνο τις γυναίκες, έχουν σημαντικές επιπτώσεις σε όλους μας. Αφορούν το ποιοι είμαστε – και το ποιοι μπορούμε να γίνουμε».

Ο διάδοχος, οι αμβλώσεις και η επόμενη μέρα

Ηταν 7.28 το απόγευμα της Παρασκευής όταν το Ανώτατο Δικαστήριο ανακοίνωσε τον θάνατο της Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ. Το κρατικό ραδιόφωνο μετέδωσε ότι η 87χρονη δικαστής, υπαγόρευσε στην εγγονή της την εξής φράση, τις τελευταίες ημέρες καθώς αισθανόταν ότι έχανε τη μάχη: «Η πιο θερμή μου ευχή μου είναι να μην αντικατασταθώ έως ότου ορκισθεί ο νέος πρόεδρος».

Ηταν 8.51, δηλαδή μιάμιση ώρα αργότερα όταν ο επικεφαλής της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Γερουσία Μιτς Μακόνελ ανακοίνωσε ότι «θα γίνει ψηφοφορία στο σώμα για την έγκριση του υποψηφίου του προέδρου Τραμπ». Μιάμιση ώρα είχε μεσολαβήσει όταν ο Μακόνελ ανακοίνωνε, μετά τον θάνατο του μέλους του Ανώτατου Δικαστηρίου Αντονιν Σκάλια, τον Φεβρουάριο του 2016 ότι όποιον κι αν πρότεινε ο τότε πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, δεν θα διεξαγόταν ψηφοφορία στη Γερουσία, καθώς στο τέλος εκείνης της χρονιάς θα γίνονταν εκλογές.

Τότε οι εκλογές απείχαν οκτώ μήνες. Τώρα απέχουν μόλις έξι εβδομάδες.  Μάλιστα ο Τραμπ τηλεφώνησε στον Μακόνελ στην πτήση με την οποία επέστρεφε στην Ουάσιγκτον από προεκλογική συγκέντρωση στη Μινεσότα να τον ενημερώσει ότι έχει δει μια υποψήφια: τη 48χρονη εφέτη Εϊμι Κόνεϊ Μπάρετ, πιστή καθολική, με επτά παιδιά και πολύ ξεκάθαρες απόψεις εναντίον των αμβλώσεων.

Σε αυτή την προεκλογική περίοδο που είναι από τις πιο αμφίρροπες στη σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ και χαρακτηρίζεται από την πανδημία, την οικονομική κρίση και τις φυλετικές ταραχές, ο θάνατος της Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ, κάνει ακόμα πιο αβέβαια την εξέλιξή της, καθώς ξεκινά μια νέα μάχη για τον διορισμό του διαδόχου της στο Ανώτατο Δικαστήριο.

Τα δύο κόμματα αλλάζουν τη στρατηγική και τα πλάνα τους και θέτουν ένα νέο στόχο: οι Ρεπουμπλικάνοι βιάζονται να ορίσουν τον/την αντικαταστάτη της, ώστε πλέον η πλειοψηφία να είναι ξεκάθαρα συντηρητική, ενώ οι Δημοκρατικοί τονίζουν πως ο/η αντικαταστάτης πρέπει να ορισθεί από τον νικητή των εκλογών της 3ης Νοεμβρίου, με την ελπίδα ότι θα κερδίσει ο Τζο Μπάιντεν και ο διάδοχος της Γκίνσμπεργκ θα αποτελεί μια εξίσου προοδευτική φωνή. Το τι θα γίνει με το Ανώτατο Δικαστήριο θα επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό το πολιτικό σκηνικό αλλά και την καθημερινότητα των Αμερικανών για τα χρόνια που θα έρθουν.

Με τον Τζο Μπάιντεν να προηγείται του Ντόναλντ Τραμπ στις δημοσκοπήσεις, η αντιπαράθεση αυτή προσθέτει ένα ακόμα καυτό θέμα στην ήδη διχαστική προεκλογική περίοδο. «Μέχρι στιγμής αυτή η χρονιά ήταν τρελή από πλευράς εξελίξεων και τώρα γίνεται ακόμα πιο έντονη», σχολιάζει ο Ιλια Σαπίρο, διευθυντής του συντηρητικού Cato Institute. «Βρισκόμαστε σε μη χαρτογραφημένα ύδατα με δεδομένη την πόλωση που επικρατεί στη χώρα και στο χαμηλό επίπεδο εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς».

Τόσο για τους Δημοκρατικούς όσο και για τους Ρεπουμπλικανούς, η μάχη για τον διάδοχο της Γκίνσμπεργκ παρέχει μια ευκαιρία ενεργοποίησης της εκλογικής τους βάσης.  Κάποιοι αναλυτές θεωρούν πως το όλο θέμα μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά το αποτέλεσμα των εκλογών, καθώς οι συντηρητικοί πολίτες που δεν συμπαθούν τον Τραμπ – και αντιτίθενται στις αμβλώσεις – θα κινητοποιηθούν υπέρ του εάν τοποθετήσει άλλον ένα συντηρητικό δικαστή, ανοίγοντας τον δρόμο για την απαγόρευση των αμβλώσεων στις ΗΠΑ. Την ίδια στιγμή οι Δημοκρατικοί – οι οποίοι είδαν τις δωρεές να φθάνουν τα 10 εκατομ. δολάρια, τις ώρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου της Γκίνσμπεργκ – σκοπεύουν να αδράξουν την ευκαιρία και να τονίσουν τις ρεπουμπλικανικές θέσεις για τις αμβλώσεις, την υγεία και την οπλοκατοχή, προκειμένου να πείσουν ανεξάρτητους ψηφοφόρους να στηρίξουν τον Μπάιντεν.

Για  τον Τραμπ, την ώρα που 200.000 Αμερικανοί έχουν χάσει τη ζωή τους από την πανδημία, η επιλογή ενός νέου μέλους στο Ανώτατο Δικαστήριο αποτελεί μια ευκαιρία να αλλάξει την ατζέντα και να το αναδείξει ως κεντρικό θέμα της προεκλογικής εκστρατείας. Σίγουρα θα κυριαρχήσει στο πρώτο προεδρικό ντιμπέιτ, σε 10 ημέρες.

Ο αμερικανός πρόεδρος είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επιλέξει γυναίκα στη θέση της Γκίνσμπεργκ, ιδιαίτερα καθώς ο προηγούμενος εκλεκτός του για το Ανώτατο Δικαστήριο, ο Μπρετ Κάβανο είχε κατηγορηθεί για σεξουαλικές επιθέσεις. Ο Τραμπ έχει υπόψη του άλλες τέσσερις γυναίκες : την Μπριτ Γκραντ, την Μπάρμπαρα Λαγκόα, την Τζόαν Λάρσεν και την Αλισον Αϊντ.

«Την πενθώ σαν μέλος της οικογένειάς μου»

Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας για τον θάνατο της Γκίνσμπεργκ

H Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ, που πέθανε σήμερα στα 87 της χρόνια, υπήρξε για μένα το πιο ισχυρό πρότυπο στα χρόνια που υπηρέτησα τη Δικαιοσύνη. Το πνεύμα, το θάρρος, η πίστη, με τα οποία η Notorious RBG, όπως την αποκαλούσαν, υπερασπίστηκε, ως μέλος του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ από το 1993 μέχρι σήμερα, τα δικαιώματα των γυναικών, των μειονοτήτων, τις φιλελεύθερες αξίες, τη δημοκρατία, είναι παροιμιώδη. Το ίδιο και η ακρίβεια των νομικών της κειμένων, η διαύγεια και η ορθότητα της γνώμης της, είτε ανήκε στην πλειοψηφία είτε, όπως πολύ συχνά, στη μειοψηφία των αποφάσεων. Ηδη από τη δεκαετία του ’70, ωστόσο, ήταν η «ιέρεια της διαφωνίας», το οχυρό ενάντια στην αυθαιρεσία. Μια μικροκαμωμένη γυναίκα που ακτινοβολούσε αυτοπεποίθηση και νηφαλιότητα. «Μην αφήνεις να σε αποσπάσουν από τον σκοπό σου συναισθήματα όπως ο θυμός, ο φθόνος, η μνησικακία», έλεγε, «γιατί καταβροχθίζουν την ενέργεια και τον χρόνο». Μια «αιώνια μαθήτρια», που δήλωνε ότι «το διάβασμα διαμόρφωσε τα όνειρά μου και το περισσότερο διάβασμα με βοήθησε να κάνω τα όνειρά μου πραγματικότητα» και που διατράνωνε ότι «πιστεύω βαθιά στη σημασία να ακούς και να μαθαίνεις από τους άλλους». Μια πεισματάρα νομικός που στρατεύτηκε με την πλευρά της προόδου, της ελευθερίας, της αυτεξουσιότητας, παροτρύνοντας τους πολίτες «πολέμησε για τα ζητήματα που θεωρείς σημαντικά, καν’ το όμως με τρόπο που θα εμπνεύσει και άλλους να σε ακολουθήσουν».

Πενθώ την RBG σαν να ήταν μέλος της οικογένειάς μου. Ηταν η εγγύηση της ισορροπίας, της Δικαιοσύνης και της αλήθειας, μια «ηθική δύναμη της φύσης», όπως την είπαν. Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έχασε το πολυτιμότερο, ίσως, μέλος του.