Μάτια

Ενα από τα πολλά που μας διδάσκουν οι τελευταίοι εννέα μήνες είναι ότι οφείλουμε εάν όχι να προετοιμαζόμαστε, τουλάχιστον να μην εκπλησσόμαστε μπροστά στην οποιαδήποτε τροπή του βίου. Οσο απροσδόκητη, όσο εξωφρενική και να φαντάζει αυτή προτού συμβεί.

Ποιος θα το πίστευε στο έβγα του 2019 πως πριν αλέκτορα φωνήσαι, το λεξιλόγιό μας θα ξεχείλιζε από ιατρικούς όρους; Οτι ομφαλός της επικαιρότητας θα γινόταν η ανακοίνωση του αριθμού των κρουσμάτων, των διασωληνώσεων, των θανάτων; Και απαραίτητο στοιχείο της γκαρνταρόμπας μας η μάσκα;

Η μάσκα όχι του Ζορό. Η μάσκα-φερετζές, η οποία στους παλιούς θυμίζει το εξώφυλλο του πρώτου δίσκου των «Φατμέ». Του συγκροτήματος που ανανέωσε το ελληνικό ροκ, το 1981. «Δως μου τα ναύλα και μια πιπίλα, βλέπω μπροστά μου πολλή μαυρίλα, φοβάμαι τον κόσμο κι αυτός με φοβάται, το ξέρω μα προσπαθώ…» τραγουδάει από τα βάθη του χρόνου ο Νίκος Πορτοκάλογλου, προφητεύοντας τον ζόφο των κοινωνικών αποστάσεων, το «μείνε μακριά μου!» που έχει γίνει ο βασικός κανόνας του σαβουάρ βιβρ.

Θα μπορούσε να μας έχει βρει και χειρότερο κακό. Μια πανδημία αλλιώς μεταδιδόμενη, που θα μας υποχρέωνε να φοράμε ολόσωμες φόρμες αστροναύτη, να μην αγγίζουμε τίποτα γύρω μας, να απολυμαίνουμε σε κλίβανο οτιδήποτε βάζουμε στο στόμα μας. Ή ένας τζαναμπέτης οφθαλμοϊός, ο οποίος θα επέβαλλε σε όλους σκούρα γυαλιά διότι το μάτι – λέει – θα εξασθενούσε από το φως και θα γινόταν ευπρόσβλητο… Κακόγουστη επιστημονική φαντασία γράφω. Διότι κακόγουστη επιστημονική φαντασία αποδεικνύεται εσχάτως η ζωή.

«Επικοινωνείς με τα μασκοφόρα πρωτάκια σου; Αντιλαμβάνεσαι πότε χαμογελούν, πότε κατσουφιάζουν, πότε τρέμει το χείλι τους κι είναι έτοιμα να μπήξουν τα κλάματα;» ρώτησα έναν φίλο δάσκαλο. «Ολα τα καταλαβαίνω. Ολα τα διαβάζω στα μάτια τους» με διαβεβαίωσε.

Θα το έχετε κι εσείς παρατηρήσει. Τα μάτια, στον καιρό της μάσκας, έχουν ανακτήσει όλη την αίγλη τους. Εχουν γίνει οι βασιλείς του προσώπου. Καθώς τους αξίζει.

Τα μάτια δεν ψεύδονται, δεν σε καταιγίζουν με ολισθηρές, διφορούμενες κουβέντες, με «ναι μεν αλλά…». Τα μάτια καθρεφτίζουν το μέσα και το έξω δίχως τη μεσολάβηση του έναρθρου λόγου, ο οποίος περισσότερα καλύπτει παρά φανερώνει. «Οταν σε κοιτώ στα μάτια, δεν μπορείς να μου κρυφτείς…».

Κυκλοφορώ και βλέπω μάτια.

Τα μάτια του συνεπιβάτη μου στο μετρό, αποκαμωμένα από μια ζωή που δεν του βγήκε όπως την ονειρεύτηκε και πού κουράγιο να την ανατρέψει τώρα πια;

Τα μάτια του ταμία στην τράπεζα που έχουν εκπαιδευτεί να μη θολώνουν όσα λεφτά και να περάσουν απ’ τα χέρια του.

Τα μάτια της κυρίας που διαλέγει κλημεντίνες από τον πάγκο, νοσταλγικά, ρεμβαστικά, ασορτί με τη δαντελένια μπλούζα της. «Κομψός δεν είναι» θα μου έλεγε «όποιος καμαρώνεται με τα καλά του στις γιορτές. Αλλά εκείνος που επιμελείται την εμφάνισή του ακόμα και για να πάει στη λαϊκή…».

Τα μάτια του Κυψελιώτη από τη Νιγηρία, του «Αφροέλληνα» όπως καθιέρωσε τον όρο ο σκηνοθέτης Μενέλαος Καραμαγγιώλης. Μάτια εκ γενετής βαπτισμένα στη χαρά. Παιχνιδιάρικα, αεικίνητα ενώ διαλαλεί την πραμάτεια του, ξύλινες καμηλοπαρδάλεις, συρμάτινα κοσμήματα, παιχνιδάκια – τα έχει απλώσει σε ένα πλουμιστό πανί στο πεζοδρόμιο (από το ίδιο έχει φτιάξει και τη μάσκα του) και χορεύει γύρω τους.

Τα μάτια του επαίτη. Μισόκλειστα, ικετευτικά, με μια σκιά ωστόσο άφατης σκληρότητας, απολύτως συγγνωστής. Αμα βρεθείς στη θέση του, πώς να σου περισσέψει ίχνος επιείκειας, ευγενών αισθημάτων; Πώς να μην κατακλύζεσαι από μίσος για όποιον – αυτονοήτως δήθεν – κατέχει ό,τι εσύ στερείσαι; Το «μια βοήθεια…» που επαναλαμβάνει ηχεί σαν την πιο μελαγχολική βροχή που πέφτει ατέρμονα πάνω σε τσίγκινες καρδιές.

Τα μάτια της κοπέλας που ρωτάει «τι θα πάρετε;» στην καφετέρια. Τσακίρικα, τσαχπίνικα, πιο διαπεραστικά κι από αξονικό τομογράφο. Δουλεύει για το χαρτζιλίκι ή για το νοίκι της και σπουδάζει ταυτόχρονα τον κόσμο. Της πάει το άσπρο της πουκάμισο, τεντώνει το ύφασμα από τα σφριγηλά της νιάτα. Τα μάτια της χαμογελάνε σε όλους με την ίδια επαγγελματική εγκαρδιότητα, «η πιο καλή γκαρσόνα είμαι εγώ…» θα σιγοσφύριζε αν δεν ανήκε το τραγούδι στον περασμένο αιώνα. «Θα με πληρώσετε γιατί σχολάω;». Το σχόλασμα από το σχολείο στα δέκα, από το μεροκάματο στα είκοσι βιώνεται ως θρίαμβος. Σαν την απόλυση από τον στρατό που ουδεμία σχέση έχει με την άλλη απόλυση, τη χαστουκίσια, τη «λυπόμαστε αλλά περάστε από το λογιστήριο…».

Αλλάζει στο άψε-σβήσε, φοράει τα δικά της ρούχα, περνάει τρέχοντας από μπροστά μας, το αγόρι την περιμένει πάνω στη μηχανή του, αυτή σελώνεται, εκείνος μαρσάρει, η Φωκίωνος τρώει τη σκόνη τους.

«Everybody is a dreamer and everybody is a star» έλεγαν κάποτε οι Kinks. Το βλέπω. Στα μάτια.