Ανθρωπισμός

Ας πάρουμε μια γυναίκα που κακοποιείται συστηματικά από τον άνδρα της. Καθημερινά, συστηματικά, βάναυσα. Η γειτονιά το ξέρει, κάθε τόσο κάποιος διαμαρτύρεται, αλλά μετά σιωπή. Η γυναίκα άλλωστε δεν είναι και ιδιαιτέρως συμπαθής. Μια μέρα τρελαίνεται, παίρνει το τσεκούρι και σκοτώνει τον δήμιό της. Συλλαμβάνεται, φυλακίζεται και παραπέμπεται για φόνο εκ προμελέτης. Η υπόθεσή της ευαισθητοποιεί όμως την κοινή γνώμη και προκαλεί κινητοποιήσεις.

Είναι αλήθεια πως η ιστορία αυτή έχει πολλές και προφανείς διαφορές από τον εμπρησμό της Μόριας. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, κάποιος παίρνει τον νόμο στα χέρια του για να δώσει τέλος σε μια αδικία. Παρανομεί για να εκβιάσει καταστάσεις και σε έναν βαθμό το καταφέρνει. Ασφαλώς πρέπει να δικαστεί, αλλιώς θα δοθεί ένα μήνυμα κατάλυσης του νόμου. Πρέπει όμως άραγε να του επιβληθεί «παραδειγματική τιμωρία»; Ή να του αναγνωριστούν ελαφρυντικά;

Σε ένα σημείωμά μου την περασμένη Τετάρτη υποστήριξα το δεύτερο. Δέχθηκα σφοδρές επιθέσεις γι’ αυτό, κάτι που δεν με εκπλήσσει, η σφοδρότητα των πλήκτρων σε αυτόν τον τόπο είναι αντιστρόφως ανάλογη προς την ποιότητα του διαλόγου. Με τον ίδιο τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη, πάντως, είχα μια πολύ πολιτισμένη συζήτηση. Κάτι είναι κι αυτό. Μακάρι ο πολιτισμός να μην απουσιάζει εντελώς από τις δομές που θα πάρουν τη θέση της Μόριας.

Ο Αντώνης Λιάκος προχώρησε ένα βήμα παραπάνω. «Αν ήμουν 17 ετών και είχα περάσει από χίλια μύρια κύματα για να φτάσω στην κόλαση της Μόριας», έγραψε, «θα έβαζα κι εγώ φωτιά». Η πρόταση αυτή ερμηνεύτηκε ως επιβράβευση του εμπρησμού και ενθάρρυνση ανάλογων πράξεων. Δεν είναι. Αν κάποιος μιμηθεί τους εμπρηστές του κολαστηρίου δεν θα το κάνει επειδή τον «νομιμοποίησε» ο Λιάκος, αλλά επειδή διαπιστώνει ότι χρειάστηκε μια τέτοια ακραία ενέργεια για να αναλάβει πρωτοβουλίες η Ευρώπη.

Εκτός θέματος είναι όμως και η υπεράσπιση του καθηγητή από τον Νίκο Φίλη, ο οποίος επανέρχεται εμμέσως στο ξεχασμένο «ηθικό πλεονέκτημα». Το ότι ο Λιάκος ήταν αγωνιστής κατά της δικτατορίας δεν έχει καμιά σχέση με τη συζήτησή μας. Ούτε στερεί από οποιονδήποτε το δικαίωμα να τον κατακρίνει με όποιο ύφος θεωρεί σκόπιμο (ιδιαίτερα αν έχει ακούσει προηγουμένως ότι «δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε τους πρόσφυγες στα χέρια του»). Το να χαρακτηρίζεις κάποιον άφρονα, φανατικό και ανεύθυνο μπορεί να είναι βαρύ, υπερβολικό ή άδικο, αλλά δεν αποτελεί συκοφαντία.

Η συζήτηση – εντός και εκτός εισαγωγικών – που άνοιξε ο καθηγητής με το σχόλιό του δεν εντάσσεται σε μια αντιπαράθεση μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Ούτε θα μπορούσε φυσικά να λήξει με διαγραφές, όπως ζητά η Νέα Δημοκρατία. Αφορά έννοιες όπως ανθρωπισμός, ευαισθησία και κράτος δικαίου. Που έχουν δεινοπαθήσει τόσο επί δεξιών όσο και επί αριστερών κυβερνήσεων.