Φαντασιώσεις

Η αποχώρηση του τουρκικού ερευνητικού σκάφους αναζωογόνησε έναν κύκλο διεργασιών με διάμετρο που ισούται με το άθροισμα τριών φαντασιώσεων: ότι ενδεχομένως σηματοδοτεί αλλαγή της τουρκικής στάσης, ότι αυτή σχετίζεται με τις φαιδρές κυρώσεις που απλώς προτίθεται να συζητήσει η ΕΕ και ότι ο διάλογος που οικοδομεί η Γερμανία μπορεί να περιοριστεί εκεί που θέλει η Ελλάδα. Ολα αυτά δεν ισχύουν. Η αποχώρηση είναι τακτική και όχι στρατηγική της Αγκυρας, που η θέση της δεν άλλαξε στο ελάχιστο. Απαιτεί αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάνης και των συνόρων στο Αιγαίο. Οι «απειλές» των δυνητικών ευρωπαϊκών κυρώσεων της ασκούν μηδαμινή επίδραση. Γιατί τράβηξε τα πλοία; Ακριβώς για να ενισχύσει την προσπάθεια του Βερολίνου να στηθεί με κάθε τρόπο ο διάλογος που, ουσιαστικά υπό γερμανική επιδιαιτησία, ήδη εξελίσσεται.

Η Τουρκία μπορεί σήμερα να υποστηρίζει ότι «συμμορφώθηκε» προς την απαίτηση που εκφράστηκε από την ελληνική κυβέρνηση και εκπλήρωσε την πρωταρχική δική της υποχρέωση για προσφυγή σε διάλογο. Δυστυχώς, ο πήχης των προαπαιτούμενων είχε μπει πολύ χαμηλά από την Ελλάδα. Και είναι γεμάτος κενά: αρκεί να αποτραβηχτούν τα τουρκικά σκάφη για να πάμε σε διάλογο; Λ.χ. πόσο συμβατό είναι αυτό με το ότι δεν έχουμε θέσει καν την αντίστοιχη απαίτηση στον αέρα; Οι αεροπορικές παραβιάσεις του ΕΕΧ που… συνεχίζονται κανονικά, δεν θα έπρεπε να είναι απόλυτη προϋπόθεση συζήτησης με την Αγκυρα; Ποια λογική έχει το αντίθετο; Και πόση αξία θα έχει για την ηρεμία ανάμεσα στις δύο χώρες οποιαδήποτε εκδοχή του μέλλοντος στην οποία αυτές εξακολουθούν; Μπορεί ποτέ να υπάρξει πραγματική εκτόνωση της έντασης με διαρκείς εικονικές αερομαχίες, μέσα από τις οποίες η Τουρκία δηλώνει έμπρακτα και καθημερινά την κυριαρχική της αμφισβήτηση; Εχοντας εστιάσει αποκλειστικά στο ζήτημα της αποχώρησης των πλοίων, κάνουμε ότι δεν βλέπουμε τη συνολική εικόνα, η οποία, όμως, ασφαλώς δεν άλλαξε.

Παρά τους ευσεβείς πόθους, η Τουρκία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την πολιτική της έμπρακτης καθολικής αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας. Ούτε θα αποδεχθεί την ελληνική θέση για τη μία και μόνη διαφορά της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Ούτε επίσης η, συνεχής πλέον, πρωθυπουργική επίκληση της αόριστης έννοιας των «θαλασσίων ζωνών» ως πεδίου διαφοράς και διαλόγου, αντί των παραπάνω, θα την κατευνάσει. Γιατί δεν θέλει αυτό. Η θολή αυτή μετακίνηση από τις πάγιες ελληνικές θέσεις δεν της είναι αρκετή. Γι’ αυτό και απαιτεί διάλογο χωρίς όρους και προϋποθέσεις. Και γι’ αυτό και η προσφυγή στη Χάγη καθίσταται περίπου αδύνατη.

Με τη γερμανική διαδικασία διαλόγου σε πλήρη εξέλιξη, δεν πρέπει να έχουμε την αυταπάτη ότι περνάμε σε νέα φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Ούτε και σε αποφυγή μιας σύγκρουσης που τόσο έντονα διαρκώς απειλεί η Τουρκία και τόσο δυσανάλογα φοβάται η Ελλάδα. Η κύρια μεταβλητή σήμερα, όπως και πάντοτε, είναι η στάση των μεγάλων δυνάμεων. Κάθε μέρα που περνάει η Γαλλία είναι όλο και περισσότερο παρούσα, ενώ οι ΗΠΑ απομακρύνονται σταθερά από την Τουρκία έστω κι αν αυτό δεν μεταφράζεται και σε αντίστοιχη στήριξη προς τις θέσεις της Ελλάδας. Αυτό το διεθνές περιβάλλον που δεν εδράζει σε κάποια μορφή «δικαίωσης» της Ελλάδας αλλά στη βαθιά ενόχληση από την Τουρκία, είναι μακράν το ευμενέστερο των τελευταίων πενήντα χρόνων. Δεν πρέπει να αγνοηθεί ούτε να σπαταληθεί σε ένα διάλογο που θα διεξαχθεί όπως τον θέλουν οι Τούρκοι, είτε σε στιγμή που απειλούν εμπράκτως είτε όχι. Τέτοιος διάλογος για την Ελλάδα δεν νοείται. Αντίστοιχα για την Τουρκία αυτό που εμείς εννοούμε ως διάλογο δεν έχει καμία αξία. Αυτό το μόνιμο χάσμα δεν κλείνει. Ολα τα υπόλοιπα είναι φαντασιώσεις.