Ceci n’ est pas une pipe

Το ξανάπαμε: άλλο η ζωή και άλλο η πραγματικότητα. Η ζωή είναι δώρο που μπορεί να το έχει (με προθεσμία) ο καθείς, ενώ η πραγματικότητα, όλο αυτό το εξόχως περίπλοκο που συμβαίνει παγκοσμίως κάθε στιγμή, είναι κάτι όντως δύσκολο να προσληφθεί, να εσωτερικευτεί, να γίνει κατανοητό, ιδίως αν κάποιος αρνείται να το δεχτεί ή να το καταλάβει – ανέκαθεν έτσι συνέβαινε: όταν εμφανιστούν ποντίκια στο υπόγειο, άλλος παίρνει γάτα, άλλος κάνει ευχέλαιο, άλλος λέει πως ποντίκια δεν υπάρχουν, άλλος βρίσκει ευκαιρία να πουλήσει ταξική αντίσταση κι άλλος υποστηρίζει πως κάποιοι τα έβαλαν επίτηδες για να ξεπουλήσουν όσοι φτιάχνουν ποντικοπαγίδες.

Αυτά είναι πάντα τα κλισέ. Σε κάθε πολιτική ή οικονομική κρίση, ή σε κάθε πανδημία. Καταντάει βαρετό. Συν ότι τώρα κάποιοι ισχυρίζονται πως τα ποντίκια έχουν τσιπάκια για να μας παρακολουθούν, ή ότι δραπέτευσαν από κάποιο καπιταλιστικό εργαστήριο (μια και η Κίνα έχει φεουδαρχικό κομμουνισμό) για να εξυπηρετήσουν κάποια άγνωστα συμφέροντα. Ή ότι είναι μέρος ενός παγκόσμιου σχεδίου για το μπαγλάρωμα των λαών. Για ποιον λόγο; Ποτέ δεν το εξηγούν. Είναι ένα ποιητικό μυστήριο.

Κι εντέλει φαίνεται πως κάποιοι που κορόιδευαν εκείνους που πίστευαν ότι κάποιοι μας ψεκάζουν με φλιτ είναι οι ίδιοι πιο αποτελεσματικά ψεκασμένοι. Είτε από δήθεν ιδεολογία (συνήθως συμφέρον, κατά βάθος), είτε λόγω θρησκείας, είτε από φοβικά σύνδρομα (νοσοφοβία), είτε από παντελή αδυναμία πρόσληψης. Και ίσως από άλλα κοινότοπα νοσήματα που προκαλούν άρνηση επεξεργασίας του προφανούς: αυτό το λαβαμπό, που για μένα είναι λαβαμπό, κάποιος άλλος το βλέπει σαν περικεφαλαία, λέει ένας ήρωας στον «Δον Κιχώτη».

Τα τελευταία χρόνια που αναπτύχθηκαν η «ψύχωση της υγείας» και η άρνηση της ηλικίας με την πλαστική χειρουργική που ενίοτε μετατρέπει ακόμα και πρώην ωραίες γυναίκες σε Μπρέζνιεφ, με τα τόσα περιοδικά για το πόσες θερμίδες περιέχει μια βέργα καρότου που έτρωγε ο Μπαγκς Μπάνι, ποιο βότανο κάνει καλό στις αιμορροΐδες και ποιο μειώνει τον κάλο του εγκεφάλου, το πράγμα απόγινε. Και από εκεί που περιμέναμε να μας λυτρώσει η επιστήμη, τώρα περιμένουμε να μας σώσουν τα μπρόκολα ή το γάλα της γαϊδάρας.

Η ψύχωση της υγείας, η άρνηση να δεχτούμε ότι γερνάμε, σε συνδυασμό με τη συνήθη αμβλύνοια, τους διαρκείς αυτο-ψεκασμούς και τον λαϊκισμό, έχουν φτιάξει εκρηκτικό κοκτέιλ. Η πραγματικότητα δεν είναι πια φιλικό περιβάλλον, οπότε κατασκευάζει κανείς ένα δικό του, επινοημένο, και ζει εκεί μέσα μια χαρά. Σαν τον αλκοολικό που τον ρώτησαν τι είναι γι’ αυτόν η πραγματικότητα και αυτός απάντησε: όλη αυτή η άθλια κατάσταση που βλέπω γύρω μου όταν είμαι ξεμέθυστος.

Για κάποιους δεν υπάρχει και ο κορωνοϊός. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε; Δεν υπάρχει ίσως επειδή είναι αόρατος, άσχετα αν είναι ορατά τα τραγικά του αποτελέσματα – ακόμα και τη φανερή ύπαρξη νεκρών αρνούνται. Αλλά και ορατός να ήταν, σαν μια ζώσα μαϊμού με κέρατα και τριπλή ουρά, σαν ένα μικρό τέρας του Ιερώνυμου Μπος, ή ως μια ιπτάμενη ύαινα με σάρκινα τρεχούλια για τις προσγειώσεις, πάλι θα αρνούνταν να τη δουν, να πούνε ότι όντως υπάρχει. Διότι η ερώτηση ή το πρόβλημα δεν είναι για το υπαρκτό ή μη, αλλά υφίσταται ως εμπλοκή εντός από πριν και λυμαίνεται το μυαλό. Και εάν υπάρχει βλάβη στον δέκτη, τότε είναι μάταιη κάθε εκπομπή έξωθεν. (Να κάτι που επίσης και συχνά προκαλούν οι ιδεολογίες και οι θρησκείες, αν προσληφθούν στρεβλά από φανατισμένο μηχάνημα.)

Για άλλους ο γάιδαρος πετάει, για άλλους δεν υπήρξε ποτέ γάιδαρος. Είναι παραλλαγή του ίδιου ψυχοπαθητικού μηχανισμού. Ο ανορθολογισμός είναι κυρίαρχος ανέκαθεν και εκδηλώνεται σε άπειρες περιπτώσεις. Κατά καιρούς έχουν σφαγιαστεί εκατομμύρια άνθρωποι για δεισιδαιμονίες ή για τις πιο κραυγαλέα ανυπόστατες θεωρίες – ενώ υπάρχουν και μυριάδες διανοούμενοι που υποστήριξαν στα σοβαρά διάφορους προφανείς παραλογισμούς σε διάφορες εποχές θεοκρατίας, υποτιθέμενης επανάστασης, ολοκληρωτισμών, πολέμων και πανδημιών. Αρα γιατί ο χασάπης να μην σου πει πως ιός δεν υπάρχει όταν βγαίνει και λέει το ίδιο ο τύπος του τραγουδιστή-αγωνιστή του λαού ή του συνθέτη-δραχμοβόρου επαναστάτη και ακόμα, ενίοτε, σπάνια, μέχρι και κάποιου πανεπιστημιακού που ζει στο δικό του κέλυφος;

Συγκάτοικοι στην τρέλα, λέει το άσμα, και όντως έτσι συμβαίνει, αλλά χωρίς να ξέρουμε πια αν εμείς είμαστε οι σαλταρισμένοι ή οι άλλοι – το πράγμα έχει μπερδευτεί. Αλλά μάλλον έτσι ήταν πάντα, όμως τώρα έγινε πιο φανερό το μέγεθος εξαιτίας των σόσιαλ μίντια, οπότε, όπως λέει και ο Σεφέρης, «κάθε Αιθίοπας εκγυμνάζεται». Πριν απλώς δεν ήταν γνωστό τι κρύβεται πίσω από κάθε θάμνο.

Βέβαια η αντίφαση προκύπτει όταν κάποιος αρνείται την ύπαρξη του κορωνοϊού και μια μέρα τον κολλήσει. Είναι όμως σίγουρο πως και τότε, ακόμα και αν έχει ιατρικές γνωματεύσεις, συμπτώματα και του σφηνώσουν στο στόμα τον αναπνευστήρα, θα πιστέψει ότι μολύνθηκε; Αμφίβολο. Διότι για κάποιους ακόμα και το εκκωφαντικό γεγονός και η άγρια πραγματικότητα, ακόμα και το πιο προφανές και αυτονόητο, δεν έχουν καμιά σημασία αν δεν συμφωνούν με την προτηγανισμένη ιδέα που είχαν στο μυαλό τους. Είναι πιο οδυνηρό να δεχτούν πως είχαν άδικο παρά να πεθάνουν. Το αποδεικνύει με άπειρα παραδείγματα η Ιστορία. (Εκατόμβες και εκατομμύρια στον βωμό της άγνοιας, του φανατισμού και του παραλογισμού.)

Συχνά το ζήτημα κινείται στην περιοχή της ψυχωσικής εμμονής, οπότε το να ανοίγεις λογική συζήτηση με κάποιον που αρνείται τον Λόγο, ή το προφανές, είναι σαν να μπαίνεις και εσύ στο κάδρο της παραφροσύνης. Βέβαια ακόμα και το salting είναι διασκεδαστικό μερικές φορές, ενίοτε κυρίαρχο στους λαούς, αρκεί το όχημα, τελικά, να σταματήσει έστω μισό πόντο πριν από τον τοίχο. Αν όχι, εκ των υστέρων φταίει ο τοίχος.