Οταν δεν αφεθήκαμε στην ατομική ευθύνη

Πέρυσι τον Οκτώβριο η κυβέρνηση ψήφισε στη Βουλή τον νόμο που πρόβλεπε καθολική απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους. Οι σκεπτικιστές θεωρούσαν ότι ο νόμος αυτός δεν θα εφαρμοστεί ποτέ ή ότι θα έχει κόστος για την κυβέρνηση. Εξάλλου υπήρχε η προηγούμενη εμπειρία των προηγούμενων νόμων που είχαν περάσει ο Αλέκος Παπαδόπουλος επί κυβερνήσεως Σημίτη, ο Δημήτρης Αβραμόπουλος επί Καραμανλή κι η Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου επί Παπανδρέου. Για την κυβέρνηση Μητσοτάκη όμως ήταν σαφές πως το θέμα ήταν σκληρά ιδεολογικό. Το επέβαλε με βαριά πρόστιμα και κυρώσεις, με τη βοήθεια κι ενός τετραψήφιου αριθμού καταγγελιών. Αξίζει δε να θυμηθούμε ότι έδωσε ως και ειδικό κίνητρο στους αστυνομικούς με bonus το 20% από τα πρόστιμα που έκοβαν. Και τελικά η απαγόρευση του καπνίσματος επιβλήθηκε σε χρόνο εξπρές χωρίς να ανοίξει μύτη.

Η ιστορία αυτή είναι άκρως διδακτική τις μέρες αυτές, με την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με τα υγειονομικά μέτρα για την πανδημία. Αντί να έχουμε πολύ συγκεκριμένα νομοθετικά πλαίσια, με ρυθμίσεις για κάθε χώρο και δικαιοδοσίες, να δημιουργηθούν και να διαφημιστούν τετραψήφιοι αριθμοί κ.λπ., τα μέτρα ανακοινώνονται και επιβάλλονται υπό ένα καθεστώς πιο χαλαρής θέσμισης. Στην κριτική αυτή η κυβέρνηση απαντά με αριθμούς ελέγχων που έχουν γίνει, τους οποίους ουδείς αμφισβητεί αλλά εκ του αποτελέσματος φαίνεται πως δεν αρκούν. Οποιος κυκλοφορεί στην αγορά άλλωστε έχει παραδείγματα να αφηγηθεί από σουπερμάρκετ όπου δεν φοράνε μάσκες, από απελπισμένους μαγαζάτορες που δεν ξέρουν πώς να συμπεριφερθούν σε τουρίστες που δεν τηρούν τα μέτρα ή που παραπονιούνται πως δεν έχουν πού να απευθυνθούν, από ταξιδιώτες που καταγγέλλουν ελλιπή εφαρμογή σε αεροδρόμια ή καράβια, από χώρους εργασίας χωρίς κανόνες.

Πρέπει να είναι σαφές, σε όλους, ότι δεν είναι δουλειά των πολιτών να αστυνομεύουν τους συμπολίτες τους. Αντιθέτως, μάλιστα, μια τέτοια νοοτροπία ανοίγει επικίνδυνα μονοπάτια. Ούτε συμφέρει κανέναν το να διχαστεί η κοινωνία ανάμεσα σε μασκοφόρους και αρνητές – ήδη πολλοί κάπως έτσι τοποθετούνται. Είναι απλώς παράλογο όταν η κυβέρνηση έχει αποδείξει στο πρόσφατο παρελθόν, με ένα θέμα που κι αυτό αφορούσε τη δημόσια υγεία, πως όταν το κράτος θέλει, μπορεί και να επιβάλλει, χωρίς να επαφίεται στον πατριωτισμό, το φιλότιμο ή την ατομική ευθύνη του καθενός.