Η κωμωδία αντίδοτο στο χάος

Ο Αντόνιο επιθυμεί διακαώς να λάβει ένα τραπεζικό δάνειο. Ωστόσο η μοναδική εγγύηση που έχει να επιδείξει είναι ο λόγος της τιμής του. Μπροστά στην επίμονη άρνηση του διευθυντή της τράπεζας να εγκρίνει το πολυπόθητο δάνειο, αποφασίζει να τα παίξει όλα για όλα και να μπλοφάρει. Απειλεί λοιπόν τον τραπεζίτη ότι θα αποπλανήσει τη γυναίκα του, αξιοποιώντας την ακαταμάχητη έλξη που ασκεί στο γυναικείο φύλο. Κι εκεί, ξεκινάει ένα κωμικό man to man παιχνίδι που γεμίζει τη σκηνή στον κήπο του θεάτρου Χυτήριο. Το «Δάνειο» του Τζόρντι Γκαλθεράν εμπνέεται από το υπαρξιακό αδιέξοδο που γεννά η σύγχρονη χρηματοπιστωτική κρίση. Αυτά τα στοιχεία τονίζουν στις ερμηνείες τους ο «αιτών» Δημήτρης Μυλωνάς, που υπογράφει και τη σκηνοθεσία, και ο «τραπεζίτης» Σωτήρης Χατζάκης. Για όλα αυτά μίλησε ο τελευταίος στο «Νσυν».

Ποια στοιχεία του κειμένου σάς ιντριγκάρουν;

Η κωμική επιφάνεια του έργου που ακροβατεί πάνω από τα βαριά ορυκτά του, τη σκοτεινή τραγική του πλευρά. Η κωμωδία είναι μια ανάφλεξη σφοδρής σύγκρουσης απόλυτων στοιχείων. Η τραγική συνθήκη των ανθρώπων συγκινεί και συναρπάζει όταν ανθίζει στην κωμική της ορατότητα. Από τους ήρωες της ουτοπικής πολιτειολογίας του Αριστοφάνη, μέχρι τον Τσέχοφ, τον Μπέκετ, τον Χοντρό και τον Λιγνό και τον Μπάστερ Κίτον, η κωμωδία αναιρεί και ανατρέπει την υπνωτισμένη εγκατάσταση και τη φρικώδη πολεοδομημένη ζωή των δύστυχων ανθρώπων. Γι’ αυτό τής πρέπει έπαινος. Γιατί η κωμωδία διαχειρίζεται το πένθος της ύπαρξης, ενδύοντάς το με το χάχανο του γελοίου. Για να μπορούμε να γελάμε, γυρνώντας την πλάτη μας στο χάος.

Ο λόγος της τιμής πόση βαρύτητα μπορεί να έχει ως εγγύηση για το δάνειο;

Ο λόγος τιμής είναι μια πανάρχαια αρετή, που προέρχεται από το εθιμικό μιας, παλαιάς κοπής, προφορικότητας. «Ο λόγος μου συμβόλαιο» που λέει και το τραγούδι. Δυστυχώς οι κατοπινές δευτερογενείς επεξεργασίες των κοινωνικών σχέσεων εγκατέστησαν μια ολισθηρή και ύποπτα ευέλικτη στάση ζωής που υποψιάζεται την ντομπροσύνη και ζητά εγγυήσεις και πιστοποιητικά από την τιμιότητα. Η μπέσα και το φιλότιμο έδωσαν τη θέση τους στην πονηρή επινόηση και στη νομική συμβουλή. Ετσι οδηγηθήκαμε στην κόλαση της καχυποψίας, όπου ο καθένας, ως εν δυνάμει απατεώνας, οφείλει να προσκομίσει τον εαυτό του πλήρη υπογραφών, σφραγίδων και αποδείξεων, κάτι που τόσο έγκυρα καταγγέλλει ο πρώιμος σουρρεαλιστής Αρτσιμπόλντο. Οι ήρωες του «Δανείου» οδοιπορούν σε μια άνυδρη από παλικαριά, αντιηρωική εποχή που τους καταπιέζει με την ψύχωση και τον καταναγκασμό της.

Πώς σχολιάζει τη σύγχρονη χρηματοπιστωτική κρίση η παράσταση;

Ο θεοκρατικός ολοκληρωτισμός είναι το ντουέντε του σύγχρονου νεοφιλελευθερισμού. Πρόκειται για έναν ανελέητο καπιταλισμό όχι εμπράγματο, που υπηρετώντας τον κανόνα της φούσκας καταστρέφει έθνη και λαούς, πουλώντας κι αγοράζοντας αέρα κοπανιστό. Η εμμονή στο αλάθητο, αυτό του απόλυτου συστήματος, απομακρύνει κάθε αχτίδα ανθρωποκεντρισμού, δημιουργώντας συνθήκες εφιαλτικού στρατοπέδου, όπου οι πολίτες, δεσμώτες πια, οφείλουν να προσκυνήσουν το μηχανιστικό τέρας και να δουλεύουν γι’ αυτό. Το τραπεζικό σύστημα, ευνοημένο από αυτή την αμοραλιστική έπαρση, αμφισβητεί την ευημερία, εξοντώνοντας κάθε αντίδραση, εξουδετερώνοντας κάθε αντίσταση. Ο Φριτς Λανγκ και ο Οργουελ συναντούν τον Μαγκρίτ και τον δικό μας Γαΐτη σε μια ομοιομορφία προσκυνημένων που αιμοδοτούν το καθεστώς και εκτονώνονται στο επινοημένο lifestyle και στις τρίπλες των ακριβοπληρωμένων αθλητών.

Αν το «Δάνειο» ήταν γραμμένο στον καιρό του κορωνοϊού, με τι θα απειλούσε ο ήρωας τον τραπεζίτη;

Ο κορωνοϊός πέτυχε αυτό που αιώνες τώρα όλα τα δόγματα εξουσίας, οικονομικά, θρησκευτικά, πολιτικά, προσπαθούσαν να πετύχουν. Μετέτρεψε το σώμα σε απειλή. Ο άλλος είναι ο εν δυνάμει δολοφόνος μας, η μία απολυμασμένη ύπαρξη κρατάει αποστάσεις από την-υπό αντισηπτική κατοχή-άλλη. Μια παγκόσμια δικτατορία, αντισωματικής ψύχωσης, οδηγεί την εγγύτητα στο απόσπασμα. Καμία ταυτότητα πλέον δεν επιβεβαιώνεται από τον συγχρωτισμό της με την ετερότητα. Παραμένει εν εαυτώ και κατανοεί τον κόσμο από την τηλεόραση. Ούτε η Ιερά Εξέταση ούτε ο χιτλερικός «καθαρός» Αρειος μπορούσαν να φανταστούν τέτοια επιτυχία. Μόνο που το σώμα έχει ανάγκες, ομοιοπαθητικές μαγείες με τη φύση, αντιστοιχίες με τη φωτιά, το νερό, τον αέρα. Το σώμα καθυποτάσσεται αλλά δεν συναινεί. Ο Φρόιντ και οι μετέπειτα επανέρχονται. Αφόρητη δυστυχία, με παρενέργειες προτεσταντισμού, καραδοκεί. Ομως ένα σώμα συντονισμένο με τη φύση έχει ως προορισμό την ελευθερία, είναι «καταδικασμένο» να ζήσει, να αναζητήσει την ηδονή, την ευτυχία. Με αυτό το σώμα θα απειλούσε – με όρους πανδημίας – ο ήρωας τον τραπεζίτη. Βεβαίως οι παραπάνω σκέψεις ασφαλώς και θα πρέπει να συμμορφώνονται προς τις οδηγίες των ειδικών, για την ασφάλεια της ζωής μας, της υγείας μας και για την αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτής της πανδημίας.