Η ελπίδα στα χέρια της

Πίσω από κάθε ισχυρό άντρα, λένε, κρύβεται μία ισχυρή γυναίκα. ομως στην περίπτωση της Sarah Gilbert, ο κανόνας ισχύει αντίστροφα, μετουσιώνοντας την έννοια της ισότητας. Οταν το 1998 έγινε μητέρα τριδύμων, ο σύντροφός της θυσίασε την καριέρα του, στηρίζοντας την οικογένειά τους, για να έχει εκείνη τον απαραίτητο χρόνο και χώρο να αφιερωθεί στην επιστήμη της.

Αν στο μέλλον αποδειχτεί ότι η δρ Γκίλμπερτ συνέβαλε αποφασιστικά στην καταπολέμηση της νεότερης στην ιστορία πανδημίας, η νίκη της αυτή θα στείλει παράπλευρα μηνύματα: Πως η επιστήμη δεν έχει γένος (παρότι μόλις το 30% των ερευνητών παγκοσμίως είναι γυναίκες), πως οι επιστήμονες τείνουν να γίνουν οι influencers του σύγχρονου κόσμου, πως στην εποχή που αποθεώνεται η ταχύτητα η «εμμονική» αφοσίωση (που κάνει τον χρόνο να σταματά) σε έναν σκοπό φέρνει αποτέλεσμα, πως η βαθιά γνώση γεννά θαύματα.

Και παρότι πρέπει να διανυθεί πολύς δρόμος για να διαπιστωθεί εάν το εμβόλιο της Οξφόρδης είναι το «άγιο δισκοπότηρο» για την αντιμετώπιση της νόσου Covid-19, μέσα από την εντατική προσπάθεια της κορυφαίας ιολόγου γίνεται αντιληπτό ότι οι υπηρέτες της επιστήμης εργάζονται όπως τα μυρμήγκια – προετοιμάζοντας αθόρυβα παρακαταθήκες για το μέλλον.

Για τη δρα Γκίλμπερτ το μέλλον είναι το παρόν: Το γεγονός ότι «στρίμωξε» εργασίες ετών σε μόλις τέσσερις μήνες δεν είναι τυχαίο. Οταν το 2014 επανεμφανίστηκε ο ιός Εμπολα το Ινστιτούτο Jenner του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης ήταν στο… τιμόνι της προσπάθειας για την εύρεση εμβολίου.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), κηρύσσοντας πόλεμο σε μία επικείμενη πανδημία, στρατολόγησε τη δρα Γκίλμπερτ σε μία κρίσιμη αποστολή – να βρει ένα ισχυρό όπλο έναντι της ασθένειας «Χ» που θα προκαλέσει στο μέλλον ένα επικίνδυνο παθογόνο.

Περίπου επτά χρόνια μετά η νόσος «Χ» απέκτησε το όνομα «Covid-19», με εμάς να είμαστε θεατές μιας μάχης άνευ προηγουμένου, που προς το παρόν μετριέται σε απώλειες. H δρ Γκίλμπερτ, πάλι, ήταν προετοιμασμένη, καθώς στο μεσοδιάστημα είχε εκπαιδευτεί, μελετώντας μεταξύ άλλων ακόμη έναν επικίνδυνο ιό, τον MERS.

Επειτα από τη σύντομη αυτή ανασκόπηση του παρελθόντος της, κάθε άλλο παρά έκπληξη προκαλεί ότι όταν στις 10 Ιανουαρίου του 2020 κινέζοι επιστήμονες αποκωδικοποίησαν και δημοσιοποίησαν τη γενετική αλληλουχία του SARS-CoV-2, εκείνη στρώθηκε στη δουλειά

Εργάζεται σκληρά με τους 250, συνολικά, συνεργάτες της, με στόχο το πανδημικό εμβόλιο να γίνει πραγματικότητα. Ισως να ακούει μουσική για να συγκεντρώνεται, καθώς προέρχεται από οικογένεια μουσικών – η ίδια παίζει από μικρή όμποε. Σίγουρα προτιμά να εργάζεται στο «παρασκήνιο» παρότι τα ΜΜΕ είναι στραμμένα επάνω της – γεγονός που η ίδια αντιμετωπίζει ως… αντιπερισπασμό.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι μετριοπαθής: στις αρχές Απριλίου είχε δηλώσει στους «Times» ότι θεωρεί κατά 80% πιθανό το εμβόλιο που αναπτύσσει με την ομάδα της να λειτουργήσει. Η αυτοπεποίθηση της όμως δεν συνοδεύεται από αλαζονεία.

Αντιθέτως ένα 24ωρο μετά τις ενθαρρυντικές αποκαλύψεις της περασμένης Δευτέρας που αφορούσαν τη Φάση Ι της κλινικής μελέτης του εμβολίου της Οξφόρδης, η επιστήμονας επέλεξε προσεκτικά τις λέξεις της όταν δήλωνε ότι «η διάθεση ενός εμβολίου στο τέλος του έτους είναι μια πιθανότητα αλλά δεν υπάρχει απολύτως καμία βεβαιότητα, διότι πρέπει να συμβούν τρία πράγματα». Και συγκριμένα να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητα του εμβολίου στις δοκιμές τελικού σταδίου, να παραχθούν μεγάλες ποσότητές του και οι ρυθμιστικές Αρχές να συμφωνήσουν σε έκδοση άδειας για έκτακτη χρήση.

Σε κάθε περίπτωση, την εβδομάδα που πέρασε καταγράφτηκαν σημαντικές εξελίξεις, με τη δρα Γκίλμπερτ να ταράσσει τα νερά του ανταγωνισμού – που δεν τροφοδοτείται πάντα από λόγους ουσίας αλλά και γοήτρου. Αποτελεί εντούτοις κοινή παραδοχή ότι ένα εμβόλιο δεν αρκεί αφενός για να καλύψει την παγκόσμια ζήτηση και αφετέρου τις εξατομικευμένες ανάγκες των ασθενών ανά τον κόσμο.

Στον αγώνα ταχύτητας στον οποίο αποδύδονται επιστήμονες και εταιρείες, πίσω από το εμβόλιο της Οξφόρδης (με βιομηχανικό εταίρο την AstraZeneca) ακολουθούν τουλάχιστον ακόμη τρία: της κινεζικής εταιρείας βιοτεχνολογίας CanSino Biologics, της αμερικανικής εταιρείας βιοτεχνολογίας Moderna και της BioNTeck – Pfizer.

Ακόμη μια σημαντική λεπτομέρεια στο βιογραφικό της δρος Γκίλμπερτ, 58 ετών σήμερα, είναι ότι εκείνη γνωρίζει καλά και τους δύο «κόσμους» – της επιστήμης και της φαρμακοβιομηχανίας – από πρώτο χέρι. Στα πρώτα στάδια της καριέρας της εργάστηκε για τη Leicester Biocentre ενώ έπειτα από δύο χρόνια μεταπήδησε στον ιδιωτικό τομέα και συγκεκριμένα στην εταιρεία Delta, όπου εντρύφησε στην παραγωγή φαρμάκων.

Αυτός ο συνδυασμός γνώσεων και εμπειριών την κάνει να είναι ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση – δεδομένου δε ότι το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης έχει τις δικές του εγκαταστάσεις παραγωγής εμβολίων, όπου εκείνη με την ομάδα της είχαν την αυτονομία να δημιουργήσουν με ταχείς ρυθμούς ένα εμβόλιο για την πρώτη φάση των δοκιμών σε ανθρώπους.

Και να φανταστεί κανείς ότι όταν η δρ Γκίλμπερτ πάτησε για πρώτη φορά το πόδι της στο κορυφαίο βρετανικό Πανεπιστήμιο, ο ρόλος της ήταν συγκεκριμένος – να εργαστεί σε ένα πρόγραμμα γενετικής. Σήμερα, η αποστολή της είναι διαφορετική και κρίσιμη.

Ιδίως δε εάν αναλογιστεί κανείς ότι σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών μόνον όταν το 60% – 70% του παγκόσμιου πληθυσμού αποκτήσει ανοσία θα αποδυναμωθεί ο σαρωτικός SARS-CoV-2. Ο επίλογος πάντως δεν έχει γραφτεί ακόμη…