Αστρα

«Εχεις δει πρόσφατα κουκουβάγια σε πόλη; Ξέχασα, εσύ ζεις στην Αθήνα, πού να δεις; Στην Κρήτη όμως – και παντού αλλού υποθέτω – φώλιαζαν πλάι στα σπίτια, σε δέντρα και καμπαναριά. Ωσπου ήρθαν αυτές οι άθλιες λάμπες, οι δήθεν οικονομικές,  οι led και τις έδιωξαν. Οπως και πλήθος άλλα ζώα και πουλιά. Η φωτορύπανση αποτελεί μεγάλη πληγή. Διαταράσσει τη φυσική ισορροπία – πού ακούστηκε να πρέπει να ξεμακρύνεις κι από το τελευταίο σπίτι για να αντικρύσεις έναστρο ουρανό;».

Απομακρυνόμαστε πράγματι, αφήνουμε πίσω μας τον κόλπο της Σητείας, σκαρφαλώνουμε το βουνό. «Περνάμε τώρα από τη μονή Τοπλού, έχει τρανή περιουσία, παλιά από το να σου πάρουν τα κτήματα οι Οθωμανοί, προτιμούσες να τα παραχωρήσεις στο μοναστήρι…». Σταματάμε πλάι σε ένα εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. «Ο προσανατολισμός του ναού δεν αποφασίζεται τυχαία. Ερχεται ο μάστορας αχάραγα, τη μέρα που θα γιορτάζει και σημειώνει από πού ακριβώς θα βγει ο ήλιος. Τον χτίζει έτσι ώστε η πρώτη αχτίδα να σημαδεύει ντουγρού το ιερό». «Αποτελούν άρα οι εκκλησίες ημερολόγια!». «Ακριβώς. Αν έβαζες όλους τους άγιους πλάι – πλάι, θα είχες την ετήσια διαδρομή του ήλιου».

Ξεφορτώνουν από το αυτοκίνητο τα τηλεσκόπια και αρχίζουν μέσα στο σκοτάδι να τα συναρμολογούν. Εμείς, οι επισκέπτες, νιώθουμε ευγνώμονες. «Μη μας ευχαριστείτε τόσο, αφορμή ψάχνουμε για αστροπαρατήρηση. Να ξεφύγουμε για λίγες ώρες από τη ρουτίνα και να εκτεθούμε στο άπειρο…». Ο ένας είναι φροντιστής, ο άλλος στρατιωτικός, η τρίτη φαρμακοποιός. Ποιος ισχυρίστηκε πως στην ελληνική επαρχία το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να πίνεις τσίπουρα στα καφένεια, να αποχαυνώνεσαι μπροστά σε οθόνες, να περιμένεις τους τουρίστες; Ενας κόσμος-κόσμημα απλώνεται γύρω σου!

«Ο Γαλιλαίος έστρεψε πρώτος μεγεθυντικό φακό στον ουρανό. Εντόπισε τον Δία. Διέκρινε τα μεγαλύτερα φεγγάρια του. Παρατήρησε στην επιφάνειά του μια μεγάλη κηλίδα. Για καταιγίδα πρόκειται, για σύγκρουση σφοδρότατη αερίων, χημικών στοιχείων. Διαρκεί ακόμα, αμείωτη. Τέσσερις γήινους αιώνες τώρα…».

Ο Δίας, ο «αντ’ αυτού» του Ηλιου -«ελάχιστη παραπάνω μάζα να είχε, θα είχε γίνει ο δεύτερος αστέρας της γειτονιάς μας, τα περισσότερα πλανητικά συστήματα έχουν δύο τουλάχιστον ήλιους…» – ο Δίας δεσπόζει στο στερέωμα και διά γυμνού οφθαλμού. Από κάτω του ο Κρόνος, στεφανωμένος από τον δακτύλιο. «Σκόνη και παγωμένα θρύψαλα έχουν παγιδευτεί στην τροχιά του, περιστρέφονται γύρω του αενάως. Φαντάζεστε πόσοι παράγοντες έπρεπε να συνεργήσουν ώστε να επιτευχθεί αυτή η φαντασμαγορία; Το όλον σύμπαν – συγχώρεσέ μου τον πλεονασμό – είναι μια χαοτική εξίσωση».

Κοιτάζουμε – λες – σλάιντς, διαφάνειες τοποθετημένες τη μία πάνω στην άλλη κατά σειρά παλαιότητας. «Το φως του Δία φτάνει στα μάτια μας σε πενηνταεπτά λεπτά. Το αστέρι εκείνο, που σου φαίνεται σχετικά κοντινό, σου στέλνει την εικόνα που είχε στην Αλωση της Κωνσταντινούπολης. Να μη μιλήσουμε για τον διπλανό μας γαλαξία, την Ανδρομέδα, που τη βλέπουμε όπως ήταν πριν καν εμφανιστεί ο homo sapiens…».

«Και τι διδάσκει η απεραντοσύνη του χώρου και του χρόνου; Την ανθρώπινη ασημαντότητα; Ομως το σύμπαν δεν θα υπήρχε εάν δεν στεκόμασταν εμείς μέσα κι απέναντί του!». «Δεν θα υπήρχε για εμάς». «Εμείς του δίνουμε όνομα και νόημα. Ή απελπιζόμαστε μέχρι θανάτου από την απουσία νοήματος…».

«Το όνομα είναι το νόημα. Οι αρχαίοι Ελληνες δεν βάφτιζαν τα ουράνια σώματα τυχαία. Αξιοποιούσαν τη μυθολογία, μετέτρεπαν τον θόλο σε ένα μωσαϊκό ιστοριών, οι οποίες τους χρησίμευαν και πρακτικά. Ο Πολικός Αστέρας είναι η ουρά της Μικρής Αρκτου. Δεν δύει άρα ποτέ – έχεις δει αρκούδα να βρέχει στη θάλασσα την ουρά της; Το στερέωμα υπήρξε το πρώτο gps. Κοιτάζοντάς το οι ναυτικοί χάραζαν τη ρότα τους. Οι Χριστιανοί αποπειράθηκαν να αλλάξουν τα ονόματα, είπαν τον αστερισμό του Κύκνου «Σταυρό του Μαρτυρίου». Δεν έπιασε». «Γιατί;». «Ισως διότι δυο χιλιάδες χρόνια είναι πολύ λίγα…».

«Πόσο διαρκεί μια αστροπαρατήρηση;» ρωτάω δήθεν ακαδημαϊκά – έχω αρχίσει στην πραγματικότητα να πεινάω και να κρυώνω. «Ουουου! Μπορούμε και να το ξημερώσουμε. Δεν το χορταίνουμε!».

Τι δεν χορταίνουν ακριβώς; Το να ψαρεύεις ή να κυνηγάς έχει μια αταβιστική λογική, ξυπνάει μέσα σου ο πρόγονος που μαχόταν για την τροφή του. Το να παρατηρείς όμως τα άστρα ή τα πουλιά δίχως να θέλεις – ούτε να μπορείς – να επέμβεις στην πορεία τους;

«Ανοίγει η ψυχή μας, καθαρίζει…». Εκεί είναι μάλλον η εξήγηση. Κάτω από τα άστρα εκμηδενίζεσαι, ελευθερώνεσαι πάει να πει από την πεπερασμένη σου ύπαρξη. Γδύνεσαι -λες – απ’το φθαρτό σαρκίο σου. Αυτό δεν λαχταρά, αυτό δεν παλεύει ο άνθρωπος με χίλιους τρόπους – με τον έρωτα και την τέχνη, με τις ιδέες και με το κρασί; Να ανοίξει τα νοερά φτερά του. Και να πετάξει εκτός εαυτού.