Μόνο η ευκαιρία τους λείπει

Για δύο πράγματα είναι βέβαιος ο Ουσμάν Ουμάρ: το ένα είναι πως γεννήθηκε Τρίτη – την ημερομηνία δεν τη γνωρίζει, το έχει αυτό κοινό με τα άλλα μέλη της φυλής του. Το δεύτερο είναι πως η περιέργεια γεννήθηκε μαζί του, πάντα τον έσπρωχνε εμπρός. Μια μέρα είδε ένα αεροπλάνο να πετάει στον ουρανό της Γκάνας, της πατρίδας του, και αναρωτήθηκε: γιατί το παιχνίδι του δεν μπορούσε να μετακινηθεί από μόνο του ενώ το αεροπλάνο πετάει;

Ο Ουσμάν άρχισε να φτιάχνει δικά του παιχνίδια από πολύ μικρός. Δεν καταλάβαινε όμως πώς τα κατάφερναν «στον παράδεισο» να πετούν αεροσκάφη, να γίνονται μηχανικοί, να γίνονται γιατροί. Ηταν τόσο περίεργος να καταλάβει ποιος έφτιαχνε το αυτοκίνητο, «γιατί είναι ικανός να το κάνει αυτό ο λευκός και όχι εγώ».

Η μητέρα του είχε πεθάνει στη γέννα. Ο ίδιος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει πολύ νωρίς το σχολείο ώστε να βοηθάει τον πατέρα του στα χωράφια. Σε ηλικία εννέα χρόνων πήγε στην κοντινότερη πόλη για να μάθει ελασματουργία και οξυγονοκόλληση. Από εκεί, πήγε στην Ακρα, την πρωτεύουσα της Γκάνας. Ο χάρτης του μεγάλωνε. Διέσχισε τη Βόρεια Γκάνα, ακολούθησε την Μπουρκίνα Φάσο μέχρι να φτάσει στο Νιαμέι, την πρωτεύουσα του Νίγηρα, και λίγο καιρό αργότερα ξεκίνησε από εκεί την οδύσσειά του, ώστε να φτάσει στον τόπο για τον οποίο μιλούσαν όλοι, αλλά κανείς δεν ήξερε τίποτα: τη Λιβύη.

Η έρημος της Σαχάρας ήταν κόλαση. Τους οδηγούσαν διακινητές· και κάθε φορά που συναντούσαν αστυνομία, έπρεπε να τους δίνουν περισσότερα χρήματα – ειδάλλως υπήρχαν αντίποινα. Κάποια στιγμή, στη μέση του πουθενά, οι διακινητές τούς εγκατέλειψαν. Είχαν ξεκινήσει 46 άνθρωποι. Εξι έφτασαν ζωντανοί στη Λιβύη τρεις εβδομάδες αργότερα.

Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο Μούσα, ένας συμπατριώτης του Ουσμάν τον οποίο είχε γνωρίσει στον Νίγηρα. Πέρασαν τέσσερα χρόνια στη Λιβύη φτιάχνοντας ξύλινα πλοιάρια, μαζεύοντας χρήματα: έναντι 1.800 ευρώ οι διακινητές υπόσχονταν ένα ταξίδι με σκάφος που θα τους οδηγούσε μέσα σε μόλις μία ώρα στην Ισπανία, στην Ευρώπη, στον παράδεισο, στα όνειρά τους.

Εμφανίστηκαν δύο πλοιάρια, με 100 ανθρώπους το καθένα. Εκείνο στο οποίο ανέβηκε ο Μούσα βυθίστηκε σχεδόν αμέσως: δεν επέζησε κανένας. Ο Ουσμάν έπεσε στο νερό, αλλά κατάφερε να βγει στην ακτή, παρότι δεν ήξερε κολύμπι. Αλλο πλοιάριο, νέα απόπειρα: χρειάστηκαν δύο ημέρες για να φτάσουν στο Φουερτεβεντούρα, στις Κανάριους Νήσους.

Ο Ουσμάν ήταν 13 χρόνων όταν άφησε πίσω του την Γκάνα, 17 όταν έφτασε στην Ισπανία. Πέρασε 40 ημέρες σε ένα Κέντρο Συγκέντρωσης Αλλοδαπών του νησιού, έπειτα τον μετέφεραν σε ένα κέντρο για ανηλίκους στη Μάλαγα και λίγο αργότερα στη Βαρκελώνη. «Ασυνόδευτος ανήλικος». Δεν είχε τίποτα, δεν μιλούσε τη γλώσσα, δεν γνώριζε κανέναν. «Την πρώτη μου μέρα στη Βαρκελώνη περπατούσα στους δρόμους πολύ χαρούμενος γιατί ήμουν στον παράδεισο. Χαιρετούσα τους πάντες. Μέχρι που συνειδητοποίησα ότι αυτοί οι λευκοί θεοί ήταν λίγο παράξενοι, δεν απαντούσαν στους χαιρετισμούς μου, φοβούνταν όταν τους μιλούσα» λέει ο ίδιος στην «El Pais».

Εκτός από μία γυναίκα. Που σταμάτησε, τον άκουσε, κι ας μην καταλάβαινε. Εναν μήνα αργότερα, η Μόντσε και ο σύζυγός της γίνονταν οι νόμιμοι κηδεμόνες του. Την πρώτη νύχτα στο νέο του σπίτι ο Ουσμάν έκλαψε όπως ποτέ στη ζωή του. «Αναρωτιόμουν γιατί έπρεπε να υποφέρω τόσο για να φτάσω εκεί». Με τον καιρό θα συνειδητοποιούσε πόσο τυχερός είχε φανεί εκεί όπου έφτασε, πως ήταν η εξαίρεση. Θα συνειδητοποιούσε επίσης «ότι ο λευκός δεν είναι πιλότος ή γιατρός επειδή είναι λευκός». Αρχισε να καταλαβαίνει πως το κλειδί είναι η μόρφωση. εμαθε λοιπόν ισπανικά και καταλανικά, έβγαλε το σχολείο, απέκτησε δύο πτυχία, στη Διοίκηση Επιχειρήσεων και τις Δημόσιες Σχέσεις, και ένα μεταπτυχιακό.

Ο Ουσμάν Ομάρ ήταν 24 χρόνων όταν ίδρυσε τη Nasco Feeding Minds, μια (βραβευμένη πια από τον ΟΗΕ) ΜΚΟ που φιλοδοξούσε να φτιάξει αίθουσες ηλεκτρονικών υπολογιστών στα σχολεία της Γκάνας, ώστε να έχουν τα αγόρια και τα κορίτσια της χώρας περισσότερες ευκαιρίες. Ξεκίνησε το 2012 με 45 υπολογιστές και διαθέτει πλέον 19 αίθουσες υπολογιστών από όπου έχουν περάσει ήδη 11.000 μαθητές. Κάποιοι από τους πρώτους είναι ήδη επαγγελματίες προγραμματιστές στη Nascotech, τη δίδυμη κοινωνική επιχείρηση που προσφέρει γνήσια αφρικανικό κώδικα σε ευρωπαϊκές εταιρείες τεχνολογίας. Να σώσει ζωές ήθελε ο Ουσμάν, να μην περάσουν άλλοι όσα πέρασε, είναι άλλωστε πεπεισμένος ότι «η λύση της μετανάστευσης δεν βρίσκεται εδώ, βρίσκεται στην πηγή», ότι «μόνο η ευκαιρία μάς λείπει».

Εχει ένα κοινό ο Ουσμάν Ομάρ με τον Αμαντού Ντιαλό, τον 19χρονο από τη Γουινέα που έφτασε στη Λέσβο το 2016 και κατάφερε να κερδίσει υποτροφία για τη διάσημη Sciences Po του Παρισιού, αλλά είχε μπλοκαριστεί στην Ελλάδα, μέχρι που πήρε δημοσιότητα η υπόθεσή του και κινητοποιήθηκαν, επιτέλους, ελληνικές και γαλλικές Αρχές: την αποφασιστικότητα· και την πίστη στη δύναμη της εκπαίδευσης. Ο Ουσμάν τον έχει βρει από καιρό τον δρόμο του. Εκείνος του Αμαντού θα είναι σίγουρα εξίσου λαμπρός.