Μέτρα στήριξης και τα επόμενα χρόνια

Την ανάγκη να εξεταστεί με προσοχή πώς τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης θα προχωρήσουν τα επόμενα χρόνια σε αποκλιμάκωση των κρατικών τους χρεών, τα οποία έχουν επιβαρυνθεί από την τωρινή «πρωτοφανή συγκυρία», στη βάση ρεαλιστικών και εφικτών στόχων, ακόμη και για τις χώρες με υψηλό χρέος, όπως είναι η Ελλάδα και η Ιταλία, ώστε να υπάρχει αξιοπιστία αλλά και να διασφαλίζεται η επιστροφή στην ανάκαμψη για κάθε κράτος ξεχωριστά, επισημαίνει ο Νιλς Τίγκεσεν, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (EFB). Ο δανός οικονομολόγος τονίζει ότι η έξοδος από την κρίση θα πρέπει να μη συνοδευτεί από υπερβολική λιτότητα, ούτε από μη ρεαλιστικούς δημοσιονομικούς στόχους, πριν διαπιστωθεί με βεβαιότητα ότι τα κράτη-μέλη του ευρώ έχουν επιστρέψει σε αναπτυξιακή ρότα και σε πορεία κανονικότητας, αφήνοντας ανοιχτό το παράθυρο για συνέχεια στη δημοσιονομική ευελιξία του 2020 τα επόμενα χρόνια. Υπό το πρίσμα αυτό, χαρακτηρίζει τους ελληνικούς μνημονιακούς πλεονασματικούς στόχους «φιλόδοξους».

Από τη θέση του επικεφαλής του EFB ο Τίγκεσεν παρακολουθεί και αξιολογεί τη δημοσιονομική θέση της ευρωζώνης, οπότε εύλογα το πρώτο ερώτημα στη συνέντευξή του με «ΤΑ ΝΕΑ» αφορά το πόσο τον ανησυχεί η σημερινή δημοσιονομική κατάσταση της ευρωζώνης. «Οσοι ασχολούνται με την οικονομική πολιτική ανησυχούν. Αλλά ό,τι αποφασίστηκε ήταν απαραίτητο και επαινούμε τις αποφάσεις που έχουν ληφθεί, οι οποίες ανταποκρίνονται στην κλίμακα του προβλήματος. Ομως, το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο θα διαρκέσει η κρίση, πόσο ισχυρή θα είναι η ανάκαμψη και τι πολιτικές θα ακολουθηθούν το 2021» δηλώνει. Τι προβλέπει ο ίδιος για την πορεία της ευρω-οικονομίας; «Βρισκόμαστε σε καλό αρχικό σημείο, διότι οι αποφάσεις που ελήφθησαν ήταν οι κατάλληλες. Για την ευρωζώνη συνολικά αναμένουμε ανάκαμψη την επόμενη χρονιά. Οσο πιο απότομη είναι η ύφεση το 2020, τόσο μεγαλύτερη ανάκαμψη θα έχουμε το 2021. Αλλά δεν θα είναι πλήρης, θα είναι μερική ανάκαμψη, οπότε θα υπάρχει η ανάγκη για επιπλέον δημοσιονομική στήριξη, μικρότερη από ό,τι φέτος, αλλά θα είναι απαραίτητη για τη διατήρηση των εισοδημάτων, την ενίσχυση της ιδιωτικής κατανάλωσης και των επενδύσεων».

Κατά τον ομότιμο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και έναν από τους αρχιτέκτονες του ευρώ, υπάρχουν δύο «αλληλένδετοι» παράγοντες αβεβαιότητας. Πρώτον, η πιθανότητα νέας έξαρσης του ιού, η οποία θεωρεί ότι θα είναι «καταστροφική» εφόσον πραγματοποιηθεί, καθώς ο δρόμος για την ανάκαμψη θα είναι δυσμενέστερος. Ο δεύτερος κίνδυνος είναι ότι «υπο-εκτιμάμε την επιφυλακτικότητα που βλέπουμε τώρα στον τρόπο που αντιδρούν οι καταναλωτές και αντικατοπτρίζεται, για παράδειγμα, στην αύξηση της αποταμίευσης των νοικοκυριών. Θα πρέπει να ξεπεραστεί η απαισιοδοξία αυτή, να ξοδέψουν πάλι οι καταναλωτές και οι εταιρείες» λέει, τονίζοντας πόσο κρίσιμο θα είναι για την Ελλάδα, για παράδειγμα, αν οι καταναλωτές δεν ξοδέψουν για τουρισμό.

ΤΑ ΧΡΕΗ. Ανησυχεί για τη συσσώρευση υψηλών χρεών στους κρατικούς προϋπολογισμούς; «Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι βρισκόμαστε σε μια πρωτοφανή συγκυρία, όπου δεν έχουμε μόνο αύξηση των δαπανών, αλλά και μείωση του εισοδήματος των χωρών, με αποτέλεσμα την αύξηση του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, που φτάνει ακόμη και σε 15% και 20% σε ορισμένα κράτη, στην Ιταλία και στην Ελλάδα. Η εξέλιξη αποτελεί πηγή ανησυχίας, αλλά σε έναν βαθμό το χρέος θα μειωθεί αυτόματα την επόμενη χρονιά, ενώ δύο παράγοντες, τα χαμηλά επιτόκια και η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ, βοηθούν στην αξιολόγηση της βιωσιμότητας του χρέους» τονίζει ο Τίγκεσεν, ο οποίος ήταν μάλιστα καθηγητής του διευθυντή στο ΔΝΤ Πολ Τόμσεν.

«Το κρίσιμο και δύσκολο ζήτημα το 2021 και αργότερα είναι να βρεθεί μια στρατηγική ώστε οι χώρες να δεσμευτούν σε μείωση του χρέους, η οποία να είναι αξιόπιστη, αλλά να στοχεύει παράλληλα σε αργή και σταδιακή πρόοδο κατά τη διάρκεια μερικών ετών κανονικότητας, διασφαλίζοντας, παράλληλα, ότι υπάρχει σαφής αποκλιμάκωση» λέει ο Τίγκεσεν, ο οποίος, άλλωστε, θεωρεί ότι πλέον ο στόχος του χρέους στο 60% του ΑΕΠ που περιλαμβάνεται στο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης (ΣΣΑ) «δεν είναι ρεαλιστικός». Οπως επεξήγησε, το EFB επεξεργάζεται πρόταση αποκλιμάκωσης του χρέους με συγκεκριμένους στόχους και σύμφωνα με τις συνθήκες της εθνικής οικονομίας για κάθε κράτος-μέλος της ευρωζώνης, η οποία θα περιληφθεί στην ετήσια έκθεση του Συμβουλίου προς την Κομισιόν τον Οκτώβριο. «Πρόκειται για μια κρίσιμη και δύσκολη προσπάθεια, καθώς θα πρέπει να υπάρχει δέσμευση σε μείωση χρέους τα επόμενα χρόνια, χωρίς όμως υπερβολική επιβάρυνση των οικονομιών» δηλώνει, τασσόμενος εμμέσως πλην σαφώς στην ανάγκη διατήρησης της τωρινής δημοσιονομικής ευελιξίας και πέρα από το 2020. Αλλωστε, στο πλαίσιο αυτό, απαντώντας σε σχετικό ερώτημα, χαρακτήρισε τους μνημονιακούς πλεονασματικούς στόχους της Ελλάδας «φιλόδοξους».

ΤΑ ΟΡΙΑ. Εξάλλου, κατά τον Τίγκεσεν, είναι ακόμη πολύ νωρίς για την επανεργοποίηση από την Κομισιόν των ορίων ελλείμματος και χρέους στην ΕΕ, μετά την αναστολή τους τον Μάρτιο. Ομως, εκτιμά ότι η Επιτροπή θα πρέπει να αποσαφηνίσει, το αργότερο μέχρι την άνοιξη του 2021, το χρονοδιάγραμμα και τους όρους για την επανεργοποίηση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ, τονίζοντας πάντως ότι θα πρέπει τότε η Κομισιόν να μη λάβει υπόψη μόνο τα δεδομένα για την ευρω-ανάπτυξη της επόμενης χρονιάς, η οποία αναμένεται αρκετά υψηλή λόγω της φετινής κατακόρυφης ύφεσης, «αλλά και το μέγεθος του ΑΕΠ πριν από την κρίση, ώστε να αποφευχθεί να προταθούν μέτρα λιτότητας πριν οι χώρες μπουν σταθερά σε πορεία ανάπτυξης». Εξάλλου για το 2021 το EFB προτείνει την παροχή περαιτέρω δημοσιονομικής στήριξης, ενώ θεωρεί ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις κρατικές επενδύσεις και στις κυβερνητικές δαπάνες που ενισχύουν γενικότερα την ανάπτυξη.

Πώς βλέπει το ζήτημα για το Ταμείο Ανάκαμψης ενόψει της σχετικής συζήτησης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 17-18 Ιουλίου, όπου θα χρειαστεί, για να υπάρξει συμφωνία, ένας μεγάλος συμβιβασμός; «Είμαστε υπέρ ενός επιπέδου επιχορηγήσεων, με δανεισμό από την πλευρά της Κομισιόν, και τη χρήση τους για άμεσες επενδύσεις σε κράτη με υψηλό δανεισμό χωρίς επιπλέον επιβάρυνση. Νομίζω ότι γίνεται η θέση αυτή αποδεκτή, διότι έχει φανεί από την τωρινή κρίση ότι είναι προς όφελος, ακόμη και των χωρών που βρίσκονται σε καλύτερη θέση, να υπάρξει ανάκαμψη στις χώρες με υψηλό χρέος. Υπάρχει μομέντουμ στη σκέψη αυτή, κάτι που είναι τελείως διαφορετικό από ό,τι έχουμε δει στο παρελθόν».