Το παρασκήνιο και η δίκη

Οι υποσχέσεις όπως και οι απειλές είναι πιο αποτελεσματικές όσο δεν πραγματοποιούνται. Η αναμονή είναι μια δυναμική κατάσταση με έντονη φόρτιση και ενδιαφέρον. Απαξ και τα δηλωθέντα εφαρμοστούν χάνουν τον προσηλυτιστικό και αποτρεπτικό τους ρόλο.

Σήμερα ένα τουρκικό ανώτατο δικαστήριο κρίνει αν η Αγία Σοφία μπορεί να γίνει ξανά τέμενος. Η απόφαση θα είναι τυπικά της Δικαιοσύνης, στην ουσία θα είναι του ίδιου του Ρ.Τ. Ερντογάν (ΡΤΕ). Αυτό είναι το καθεστώς των δικαστηρίων στην Τουρκία τα τελευταία χρόνια. Προβλέπω ότι όπως και αν διατυπωθεί η απόφαση θα μεταφέρει την τελική απόφαση στην κρίση του προέδρου της Δημοκρατίας: θα τονίζει την ισχύ του.

Αν η απόφαση είναι υπέρ του τεμένους τα βλέμματα της πλειονότητας των Τούρκων θα στραφούν με προσμονή στον ΡΤΕ, αν είναι κατά, ο ΡΤΕ θα δηλώσει ότι θα συνεχίσει να μάχεται για το όραμα του τζαμιού. Και στις δύο περιπτώσεις θα έχει κέρδος.

Εχει διάφορα να κερδίσει ο ΡΤΕ από αυτές τις εξελίξεις. Η κεμαλική παράταξη υποστηρίζει ότι το «μουσείο» είναι μια κοσμική κληρονομιά του Μ. Κεμάλ και δεν μπορεί (νομικά και συνταγματικά) να αλλάξει. Το δικαστήριο θα εξασφαλίσει την υπέρβαση του νομικού κωλύματος. Το ότι κρίνεται το καθεστώς της Αγίας Σοφίας σε ένα δικαστήριο ήδη είναι ένα μήνυμα ότι το θέμα είναι «συζητήσιμο» και όχι ένα κεμαλικό ταμπού.

Επίσης το όλο εγχείρημα παρουσιάζεται ως μια διαμάχη για την ανεξαρτησία και κυριαρχία της Τουρκίας. Ο ΡΤΕ έχει δηλώσει ότι αυτό είναι ένα εσωτερικό θέμα της χώρας και ότι «εμείς θα αποφασίσουμε». Δηλαδή «ο μεγάλος ηγέτης τα βάζει με όλον τον χριστιανικό κόσμο»! Αυτό βελτιώνει την εικόνα του ανεξάρτητα από την τελική έκβαση της δίκης.

Η συγκυρία δεν προσφέρεται για τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Αυτό το όπλο, αν ποτέ χρησιμοποιηθεί θα είναι πριν από κάποιες κρίσιμες γενικές εκλογές ή κάποιο δημοψήφισμα. Αυτά δεν είναι στην ημερήσια διάταξη σήμερα. Δεν θα χαραμίσει άκαιρα ο ΡΤΕ έναν τέτοιο αιφνιδιασμό. Σε αυτήν τη φάση θα κρατήσει το θέμα ζεστό και τους ψηφοφόρους σε αναμονή.

Πόσο αποτρεπτικά λειτουργούν οι αντιρρήσεις και οι προειδοποιήσεις του χριστιανικού κόσμου; Αυτό θα το υπολογίσει ο ΡΤΕ. Οι αντιρρήσεις ενισχύουν μέσα στη χώρα το προφίλ του ως ο ηγέτης που τα βάζει με τους «μεγάλους». Ακόμα και η ζημιά που θα προκύψει από τον τουρισμό είναι μετρήσιμη: Πόσους ψήφους φέρνει κάθε τουρίστας που χάνεται; Αυτός είναι ο πραγματισμός του ΡΤΕ σε αυτήν την περίοδο που η χώρα αντιμετωπίζει διάφορα πολιτικά και οικονομικά προβλήματα.

Το καθεστώς της Αγίας Σοφίας φαίνεται ότι θα μας απασχολήσει για πολύ καιρό. Σοβαρές αντιρρήσεις για τη μετατροπή ενός μουσείου σε τέμενος μέσα στην Τουρκία δεν υπάρχουν. Η αξιωματική αντιπολίτευση με μια προσπάθεια να αφαιρέσει το «όπλο» του ΡΤΕ είχε δηλώσει ότι «είναι θέμα μιας υπουργικής απόφασης, αν θα κάνεις την Αγία Σοφία τέμενος κάντο να τελειώνουμε!».

Ο δε πατριάρχης των Αρμενίων (ο οποίος εκλέχτηκε με μια πολυσυζητημένη παρέμβαση των τουρκικών αρχών) δήλωσε πρόσφατα ότι αρμόζει καλύτερα να προσεύχονται κάποιοι μέσα στην Αγία Σοφία παρά να κυκλοφορούν τουρίστες και να βγάζουν φωτογραφίες. Ελπίζει, πρόσθεσε, ότι θα μπορούσε να παραχωρηθεί και κάποιο σημείο μέσα σε αυτό το κτίσμα σε Χριστιανούς για να προσεύχονται και αυτοί. Δηλαδή, υπάρχουν πολλά σενάρια για το μέλλον.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης