Ζωές με και χωρίς σημασία{CR}

Εφυγαν και οι δύο από τη ζωή το Σάββατο, με διαφορά μόλις λίγων ωρών, πλήρεις ημερών αμφότεροι, 92 χρόνων ο Μορίς Ραζφίς, 94 χρόνων ο Ζαν Ρασπάιγ. Με τον πρώτο είχε ήδη ασχοληθεί αυτή η στήλη, τον Δεκέμβριο του 2019, με αφορμή τότε μία μεγάλη του συνέντευξη στη Libération. Με τον δεύτερο θα προτιμούσε να μην ασχοληθεί ποτέ αλλά στο κακό, δεν μπορούμε ούτε επιτρέπεται να κλείνουμε τα μάτια.

Επιζών ο ίδιος του Ολοκαυτώματος, με έναν γείτονά του αστυνομικό, μοιραίο καταδότη, υπεύθυνο για τον χαμό των πολωνοεβραίων γονιών του στο Αουσβιτς, ο Μορίς Ραφζίς, υπήρξε, εκτός από δημοσιογράφος, συγγραφέας και ακτιβιστής, ένας επίμονος «ιστορικός της καταστολής»: για 43 ολόκληρα χρόνια, από τον Μάη του 1968 και εξής, έκοβε από τις γαλλικές εφημερίδες και αρχειοθετούσε λεπτομερώς, καθημερινά, όλα τα άρθρα που έχουν σχέση με αστυνομική βία. Οι περιστρεφόμενες καρτελοθήκες με τα αποκόμματα έφτασαν να καλύπτουν ένα ολόκληρο δωμάτιο στο σπίτι του στο Κασάν, νότια του Παρισιού. Μία πραγματική εγκυκλοπαίδεια της γαλλικής αστυνομικής βίας, που ο Ραφζίς ονειρευόταν κάπου να κληροδοτήσει, κάπου να φανεί χρήσιμη. «Η αστυνομία της République», έλεγε τον περασμένο Δεκέμβριο, «δεν έχει τίποτα το ρεπουμπλικανικό». «Η αστυνομική βία», επέμενε, «είναι στο DNA του αστυνομικού». Οχι πως θεωρούσε ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχει αστυνομία, θα ήθελε όμως να μην είναι καριέρα, «να μπορούσε να μπαίνει κανείς για πέντε χρόνια. Δεν θα υπήρχε έτσι χρόνος να αποκτήσει κακές συνήθειες, κι έπειτα θα επέστρεφε σε άλλους φορείς της δημόσιας διοίκησης». «Μία μετριοπαθής ουτοπία», αναγνώριζε.

Συγγραφέας υπήρξε και ο Ζαν Ρασπάιγ, εξερευνητής και λίγο τυχοδιώκτης. Το πιο γνωστό του έργο το έγραψε το 1973, ένα μυθιστόρημα ήταν, με τίτλο «Το στρατόπεδο των Αγίων», ένας τίτλος εμπνευσμένος από το Βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη, ένα δυστοπικό μυθιστόρημα που προέβλεπε την κατάρρευση του ευρωπαϊκού πολιτισμού εξαιτίας της μαζικής «λαθρομετανάστευσης»: η κυβέρνηση του Βελγίου προτρέπει τους πολίτες της χώρας να υιοθετήσουν μικρά παιδιά από την Ινδία ώστε να απαλυνθεί το πρόβλημα του υπερπληθυσμού· ανακαλεί αυτή την «επιπόλαια» απόφαση σχεδόν αμέσως, καθώς το βελγικό προξενείο στο Δελχί πολιορκείται από πλήθος εξαθλιωμένων γονιών· αλλά είναι ήδη αργά, ένας «στρατός» ενός εκατομμυρίου μεταναστών και προσφύγων κατευθύνεται ήδη προς τις ευρωπαϊκές αρχές με κάθε πλωτό μέσο. Και ναι, ορθώς σας φαίνεται γνώριμη η ιδέα.

Είναι η γνωστή συνωμοσιολογική θεωρία της «μεγάλης αντικατάστασης», που πρώτοι εμπνεύστηκαν ναζιστές, έκτοτε διακινεί η Ακροδεξιά και το ευρύ κοινό έμαθε μέσα από το μανιφέστο του ακατανόμαστου που δολοφόνησε τον Μάρτιο του 2019 συνολικά 51 ανθρώπους σε δύο τεμένη του Κράιστσερτς, στη Νέα Ζηλανδία. «Το στρατόπεδο των Αγίων» είναι ευαγγέλιο του alt-right κινήματος -και ένα από τα αναγνώσματα που σημάδεψε, κατά δήλωσή της, τη Μαρίν Λεπέν. Ιδού και ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα: «Θα καλύψουν με κακά τη βεράντα σας και θα σκουπίσουν τα χέρια πάνω στα βιβλία της βιβλιοθήκης σας. Θα φτύσουν το κρασί σας. Θα τρώνε με τα χέρια τους. (…) Θα πεθάνουμε αργά, με εκατομμύρια μικρόβια εισαγμένα στο σώμα μας να μας τρώνε από μέσα».

Οι ζωές του Μορίς Ραφζίς και του Ζαν Ρασπάιγ, του «ιστορικού της καταστολής» και του προφήτη της «μεγάλης αντικατάστασης» συναντήθηκαν με έναν αλλόκοτο, σχεδόν μεταφυσικό τρόπο το περασμένο Σάββατο, την ημέρα που αποχαιρέτισαν αμφότεροι αυτόν τον κόσμο, στην Place de la République, στο κέντρο του Παρισιού. Χιλιάδες άνθρωποι πραγματοποιούσαν συγκέντρωση διαμαρτυρίας κατά του ρατσισμού και της αστυνομικής βίας. Στο φόντο, η δολοφονία του Αφροαμερικανού Τζορτζ Φλόιντ από έναν λευκό αστυνομικό στη Μινεάπολη, αλλά και ο ύποπτος θάνατος ενός νεαρού Γάλλου, του Ανταμά Τραορέ, που πέθανε τον Ιούλιο του 2016 κατά τη σύλληψή του από την αστυνομία. Η συγκέντρωση ήταν ειρηνική, και γεμάτη παλμό, με το ξενόφερτο σύνθημα «No justice, no peace», να δίνει τον τόνο όταν ξαφνικά, ένα πελώριο πανό με μήκος δέκα και πλάτος άλλα τόσα μέτρα ξεδιπλώνεται από την οροφή ενός κτιρίου. Τα βλέμματα υψώνονται απότομα, ακούγονται φωνές. «Δικαιοσύνη για τα θύματα του ρατσισμού εναντίον των λευκών – White Lives Matter», διακηρύσσει.

Είναι έργο καμιάς δεκαριάς μελών ενός ακροδεξιού γκρουπούσκουλου, του Génération Identitaire. «Θέλαμε να δείξουμε ότι εμείς, δεν ακουμπάμε το γόνατο στη γη», αυτοσυγχαίρεται ο εκπρόσωπός του, ο Κλεμάν Μαρτέν, μιλώντας στη Le Figaro. Η συνέχεια είναι όμως γρήγορη, κινηματογραφική. Ειδοποιημένοι πιθανότατα από τη φασαρία του δρόμου, κάτοικοι του κτιρίου βγαίνουν στα μπαλκόνια τους και σχίζουν το κάτω κομμάτι του πανό, χρησιμοποιώντας ψαλίδια και μαχαίρια. Κατόπιν, ένας ακτιβιστής σκαρφαλώνει από την υδρορροή, φτάνει σε ένα μπαλκόνι, ανεβαίνει στην οροφή, ρίχνεται πάνω στο πανό και το ξεκρεμάει. Ο κόσμος από κάτω πανηγυρίζει, φωνάζει «Merci, merci, merci». Στην οροφή εμφανίζονται παράλληλα και άλλοι ακτιβιστές, ακολουθεί μία μικρή συμπλοκή, καταφτάνει η αστυνομία. Τέλος.