Ακριβή μου συναίνεση {CR}

Στον δημόσιο διάλογο που ακολούθησε τη συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (AOZ) μεταξύ της Ελλάδας και Ιταλίας – της πρώτης συμφωνίας που υπογράφει η Ελλάδα με γειτονική της χώρα – αναδείχτηκαν μια σειρά από θετικά στοιχεία. Πρώτο από αυτά το γεγονός ότι δύο σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη πέτυχαν, ακολουθώντας το μονοπάτι του διεθνούς δικαίου, εγκαταλείποντας μαξιμαλισμούς του παρελθόντος και σεβόμενα το περιβάλλον και τους διαθέσιμους πόρους της θάλασσας που μοιράζονται, να διασφαλίσουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα συνάπτοντας ύστερα από τέσσερις δεκαετίες μια αμοιβαίως επωφελή συμφωνία, την οποία ενίσχυσαν με ευρωπαϊκή σφραγίδα. Στα θετικά, ειδικά για την Ελλάδα, το γεγονός της χάραξης της ΑΟΖ επί τη βάσει της «μέσης γραμμής», που συνιστά βασική θέση της χώρας μας, καθώς και η ενίσχυση της πάγιας και σύμφωνης με τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου θέσης της για το δικαίωμα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες (θέση που αμφισβητεί εμπράκτως η Τουρκία μέσω της παράνομης οριοθέτησης ΑΟΖ με την κυβέρνηση της Λιβύης).

Δεν πρέπει βεβαίως να ξεχνάμε, κυρίως οι μονίμως ανησυχούντες και οι πάντα πρόθυμοι να καταγγείλουν οποιαδήποτε συμφωνία, ότι η επίτευξη συμφωνίας δεν θα ήταν εφικτή ούτε και με τη φίλη Ιταλία εάν η μέθοδος της μέσης γραμμής δεν υφίστατο κάποιες αμοιβαίως αποδεκτές προσαρμογές ή εάν οι δύο χώρες δεν αποδέχονταν μειωμένη επήρεια τόσο σε ορισμένα ελληνικά νησιά (π.χ. Στροφάδες, Οθωνοί) όσο και σε συγκεκριμένα ιταλικά νησιά (π.χ. στην Καλαβρία προς όφελος της Κεφαλονιάς). Δεν γνωρίζουν άραγε όσοι ασκούν κριτική για τη μη απόδοση πλήρους επήρειας ότι η Ελλάδα είχε ήδη από τη συμφωνία του 1977 για τον καθορισμό υφαλοκρηπίδας (συνεπώς και ΑΟΖ) αποδεχθεί μειωμένη επήρεια ορισμένων νησιών; Καλές συμφωνίες με την υπογραφή άλλων δεν μπορεί να υπάρξουν;

Η συμφωνία οριοθέτησης AOZ μεταξύ της Ελλάδας και της Ιταλίας αποτελεί γεγονός κομβικής σημασίας για τρεις, σημαντικότερους από όσους αναδείχτηκαν στον δημόσιο διάλογο, λόγους: πρώτον, διότι θέτει με σαφήνεια και αυστηρότητα το αξιακό πλαίσιο με βάση το οποίο η Ελλάδα επιλέγει να πορευτεί στο παρόν και κυρίως στο μέλλον^. δεύτερον, διότι υποδεικνύει τη μέθοδο που πρέπει να ακολουθηθεί όσον αφορά την επίτευξη μιας πολύ δυσκολότερης συμφωνίας οριοθέτησης με την Αίγυπτο, όπου η Ελλάδα είναι και πάλι επισπεύδουσα^. και τρίτο και σημαντικότερο, διότι οδήγησε στη σαφή υποστήριξη της συναφθείσας συμφωνίας από την αξιωματική αντιπολίτευση καθώς και στην επίτευξη μιας ευρύτερης διακομματικής συναίνεσης σε σχέση τόσο με το αξιακό πλαίσιο όσο και με την ενδεδειγμένη μέθοδο μελλοντικών οριοθετήσεων με άλλες χώρες.

Πράγματι, η συμφωνία Ελλάδας – Ιταλίας απέδειξε την πίστη της χώρας μας στο διεθνές δίκαιο και τη συνακόλουθη υποχρέωσή της – ειδικά όσον αφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών – να συνάπτει έγκυρες συμφωνίες επί τη βάσει της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας και όχι – όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο έλληνας υπουργός των Εξωτερικών – «μέσω της μονομερούς κατάθεσης συντεταγμένων». Η συμφωνία αυτή κατέστησε επίσης σαφές σε όλους όσοι – εντός και εκτός του κυβερνώντος κόμματος –  προτείνουν κατά καιρούς διάφορα περήφανα άλματα στο κενό (μονομερής κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ, επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο σε τίποτε λιγότερο από 12 ν.μ.) ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους στις θαλάσσιες ζώνες κατοχυρώνονται μόνο μετά από συμφωνία οριοθέτησης με άλλο παράκτιο κράτος. Με τον τρόπο αυτόν η συμφωνία υποδεικνύει τη μέθοδο (μερική οριοθέτηση ΑΟΖ) με βάση την οποία θα αναπτυχθεί η διαπραγμάτευση με την Αίγυπτο προκειμένου να υπάρξει – μέσω της επίτευξης συμφωνίας – πραγματικά αποτελεσματική απάντηση και ανατροπή των τετελεσμένων που δημιούργησε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Το σημαντικότερο: η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας συνιστά ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα εξορθολογισμού της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής που τυγχάνει της υποστήριξης της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η ιστορία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής καταδεικνύει ότι το κεκτημένο της συναίνεσης είναι εύθραυστο και όσο δύσκολα επιτυγχάνεται άλλο τόσο εύκολα χάνεται. Γι’ αυτό και αποτελεί ευθύνη όλων των πολιτικών δυνάμεων σήμερα όχι μόνο να το διαφυλάξουν ως «κόρη οφθαλμού» αλλά και να το ενισχύσουν.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Σπουδών Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Προγράμματος Ασφάλειας και Τουρκίας στο ΕΛΙΑΜΕΠ