Οι παθογένειες της Δικαιοσύνης

Υπάρχουν οι πανδημίες, όπως ο COVID-19, αλλά υπάρχουν και παθογένειες (και οι παράγοντες που τις προκαλούν), όπως αυτή της Δικαιοσύνης που συχνά μας απασχολεί. Διαβάζω διάφορα για τα ενδεχόμενα μέτρα που θα πάρει η κυβέρνηση για τα προβλήματα της Δικαιοσύνης κυρίως λόγω της διακοπής λειτουργίας των δικαστηρίων εξαιτίας του κορωνοϊού. Τα μέτρα που φαίνεται να προωθούνται είναι η διά νόμου παραγραφή ήσσονος σημασίας ποινικών αδικημάτων και ο τρόπος επιτάχυνσης σοβαρών υποθέσεων που χρονίζουν ή υποθέσεων που επίκειται η συμπλήρωση του ανώτατου ορίου προσωρινής κράτησης (18μηνο). Ετσι σχεδιάζεται η μείωση του χρόνου δικαστικών διακοπών που βρήκε αντίθετες τις δικαστικές ενώσεις της τακτικής Δικαιοσύνης. Εντούτοις:

α) Τα τελευταία χρόνια εφαρμόστηκε κατά κόρον το μέτρο της παραγραφής υποθέσεων με μηδενικά αποτελέσματα. Ελάχιστους μήνες μετά την εφαρμογή του μέτρου, τα πινάκια είχαν ξανά «φρακάρει». Το ίδιο μέτρο όμως επαναλήφθηκε ως πανάκεια, αν και αναποτελεσματικό. Δεν πιστεύω ότι θα ήθελε το υπουργείο Δικαιοσύνης να ξαναδοκιμάσει το ατελέσφορο μέτρο.

β) Οι δικαστικές ενώσεις ξεσπάθωσαν κατά του μέτρου της «μείωσης των δικαστικών διακοπών», που δεν είναι τέτοιες, απλά τα δικαστήρια είναι κλειστά τους καλοκαιρινούς μήνες για κλιματολογικούς λόγους. Δηλαδή οι δικαστικές ενώσεις έθεσαν σε πρώτο πλάνο τα στενά συμφέροντα του κλάδου (διακοπές το καλοκαίρι για να αντιμετωπίσουν οι δικαστικοί την εκκρεμότητα). Λησμονώντας όμως ότι 1) λόγω του κορωνοϊού τα δικαστήρια είναι κλειστά και οι εκκρεμείς δικογραφίες αντιμετωπίστηκαν (ή μήπως όχι;) και 2) το υπαρκτό γενικότερο πρόβλημα της επιβάρυνσης της Δικαιοσύνης. Πρόβαλαν τα συντεχνιακά συμφέροντα, ως εάν οι ίδιοι οι δικαστικοί λειτουργοί είναι άμοιροι ευθυνών. Είναι ή όχι αυταπόδεικτο ότι οι ποινικές υποθέσεις άγονται όλες στο ακροατήριο διότι είναι ευχερέστερο να εκδοθεί απόφαση στο δικαστήριο, αντί να αποφασίσουν τα δικαστικά συμβούλια να μη γίνει κατηγορία; (Παράδειγμα υπαρκτό: Δεν έχει πληροφορηθεί κανένας ότι τη Χ υπόθεση υπέβαλε ο εισαγγελέας στο Δικαστικό Συμβούλιο την 1η κάποιου μήνα με παραπεμπτική πρόταση και στις 3 του ίδιου μήνα αυτό εξέδωσε βούλευμα για την παραπομπή του κατηγορουμένου; Τόση ταχύτητα δεν δικαιολογεί τον υπερβολικό φόρτο των δικαστηρίων). Μήπως λοιπόν και οι δικαστικοί λειτουργοί συντελούν στην ιδιαίτερη επιβάρυνση των δικαστηρίων; Δεν θα αναφερθώ στις αναβολές, ούτε στο ότι συγκεκριμένο επαρχιακό Πενταμελές Εφετείο μονίμως δίκαζε δύο υποθέσεις σε δύο ημέρες και ανέβαλε τις υπόλοιπες.

γ) Οι δικηγορικοί σύλλογοι, μόλις έγινε γνωστό ότι ορισμένες αστικές διαδικασίες θα επανεκκινήσουν στις 27 Απριλίου, διαδήλωσαν τις επιφυλάξεις τους – «Θα έχουν ληφθεί μέτρα για την αποφυγή παραβίασης των μέτρων κατά της πανδημίας; Καλύτερα να γίνονται ηλεκτρονικά όλες οι διαδικασίες» – και τελικά ο ΔΣ Αθηνών κήρυξε αποχή για τις 27/4/20! Οι ίδιοι σύλλογοι που μέχρι τώρα αντιδρούσαν στην ηλεκτρονική διαδικασία. Ξαφνικά άλλαξαν γνώμη. Θα εικάσω ότι αυτό γίνεται καλοπροαίρετα. Απορώ όμως. Οι δικηγόροι δεν είναι άμοιροι ευθυνών, όπως οι δικαστικοί λειτουργοί, όπως το υπουργείο Δικαιοσύνης, όπως η Επιθεώρηση των δικαστηρίων για την παρούσα κατάσταση; (Εχω ασχοληθεί και γράψει επανειλημμένα για το ίδιο θέμα, ας μη τα επαναλάβω. Αρκεί μόνο ότι η Επιθεώρηση διενεργείται κατά τα φαινόμενα και όχι κατά την ουσία, από το αν οι θέσεις που πήραν ήταν εντέλει οι ορθές και υιοθετήθηκαν από τα δευτεροβάθμια ή το τριτοβάθμιο δικαστήρια).

Ιδού λοιπόν οι παθογένειες της Δικαιοσύνης: 1) Πρόχειρες ρυθμίσεις του υπουργείου που, ίσως, φανούν ως αποτελεσματικό μέτρο ενώ αποδεικνύουν το αντίθετο. Οταν όμως αυτό επαναλαμβάνεται, τότε δεν το αποκαλείς παθογένεια, αλλά εγγενές χαρακτηριστικό προχειρότητας ή (ακόμα χειρότερα) δεν έχεις διδαχθεί από την ιστορία που οδηγεί στο ασφαλές συμπέρασμα ότι αυτό δεν αποδίδει. 2) Ελλειψη ουσιαστικής αξιολόγησης του δικαστικού σώματος, κάτι όμως που εκτείνεται σε όλες τις εκφάνσεις της δημόσιας διοίκησης, για παράδειγμα στην εκπαίδευση. Το απομένον είναι η ουσιαστική αναποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης.

Ο Γιώργος Κτιστάκης είναι διδάκτωρ Νομικής, επίτιμος αντεισαγγελέας Αρείου Πάγου