Κουρεμένος σβέρκος

«Το  άλλο, σοβαρότατο, ζήτημα είναι αυτό της κουράς». Παρασκευή απόγευμα, ομιλία του διοικητή στην αναφορά τάγματος. Είμαστε στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Ηταν πολύ σημαντικό δείγμα στρατιωτικής πειθαρχίας οι κουρεμένοι σβέρκοι. Νωρίτερα, στα γυμνασιακά μου χρόνια, μπαίναμε τα αγόρια στη σειρά και ο γυμνασιάρχης ήλεγχε τους σβέρκους. Επρεπε να υπάρχει μαλλί ενός εκατοστού και «σβήσιμο» στον σβέρκο, κατά την αργκό των κουρέων. Στην ταινία «Νόμος 4000» του 1962, ο Γιάννης Δαλιανίδης εικονογραφεί τη νομική τιμωρία, με κούρεμα του «τεντιμπόη», του άτακτου μαθητή (τον υποδυόταν ο ηθοποιός Θάνος Παπαδόπουλος).

Τα παιδιά της εξέγερσης του Πολυτεχνείου που συλλαμβάνονταν, όταν δεν τα σάπιζαν στο ξύλο οι στρατονόμοι και οι ασφαλίτες, επίσης, τα κούρευαν, τα στρατολογούσαν. Το κούρεμα συνδέθηκε στην πρόσφατη ιστορία μας είτε με την απομείωση της προσωπικότητας είτε με κάποια μορφή πειθάρχησης. Σχολικής, στρατιωτικής, πάντως, πολιτικής.

Σήμερα έχουν αντιστραφεί τα πράγματα. Η πειθαρχία συνδέεται με την έλλειψη «κουράς». Ακούρευτοι, εκνευρισμένοι κάτοικοι, κλεισμένοι στα διαμερίσματα, καθηλώνονται με κάτι αστεία λοφία, όλοι σαν κακόκεφοι και αχτένιστοι «ευχούληδες». Η γραμμωμένη ομοιομορφία του παλαιού, αυταρχικού μοντέλου εκπαίδευσης και στρατού, έχει δώσει τη θέση της στο ακούσιο πανκ των πολιτών, στις ξεχειλωμένες φόρμες και τις στραβοπατημένες παντόφλες όταν κατεβάζουν τα σκουπίδια. Οσο μεγαλύτερη κλεισούρα, τόσο πιο μακρύ μαλλί, τόσο πιο μεγάλη τριχόπτωση, τόσο πιο προβεβλημένα τα ελαττώματα του απεριποίητου, τόσο περισσότερο Διαδίκτυο. Οσο περισσότερο Διαδίκτυο τόσο μεγαλύτερη αγοραφοβία. Αρα περισσότερη (και κρυφολυτρωτική) κλεισούρα, που με τη σειρά της επιβάλλει περισσότερο Διαδίκτυο. Εκτός των άλλων, με τη διαδικτυακή εξωστρέφεια κρύβουμε θαυμάσια τον εαυτό μας. Ανακύκλωση και αναχώνευση. Απίστευτοι καβγάδες, μαλλιοτραβήγματα, μεγέθυνση του τίποτα, παρανόηση του σημαντικού. «Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν το δικαίωμα να μιλάνε και αυτοί που πριν θα μίλαγαν μεθυσμένοι στο μπαρ χωρίς να βλάπτουν την κοινότητα», αποδίδεται, νομίζω στoν Umberto Eco. Δεν είναι ακριβές. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν τη δυνατότητα και σε ένα είδος άθλιου λόγου, οπτικού, γραπτού ή ηχητικού. Μπορείς να εκδίδεις το τσουλούφι σου, να διακηρύττεις τη αδιευθέτητη μελαγχολία σου, την οργή, να μεταδίδεις την κομπλεξάρα σου, την αγραμματοσύνη, το έτσι «μού ‘ρθε» σου. Είναι θεσμοποιημένος και πολλαπλασιασμένος ένας ακαλλιέργητος γλωσσικός ενεργητισμός που «λέει» χωρίς να διατυπώνει, που κραυγάζει άηχα και άμορφα. Ο ακούρευτος νέος ναρκισσισμός, από τη μια νομιμοποιείται στη διαδικτυακή βία, από την άλλη προσηλυτίζεται σε κάθε ιατρικόμορφο χρησμό, ενώ δεν αντέχει κανενός είδους «άλλο». Θέλει το «ίδιο», τον ίδιο, αυτοπρόσωπα και ταυτισμένα. Τον εαυτό, το τσουλούφι, την «ακουρεψιά», την παραίτηση, τη νομιμοποίηση ενός ιδρυματισμού που φύεται στο διαμέρισμα.

Θα πάρει καιρό να ξεκολλήσει ο νέος «διαμερισματικός» πολίτης, από την εξοργισμένη και καταπιεσμένη φοβία του. Το πρόβλημα είναι ότι θα ψηφίσει έτσι. Με τη λειωμένη αισθητική, με την τραυματισμένη και συγχρόνως εκτινασσόμενη εγωπάθειά του.