Η μεγάλη εικόνα: Η υπεράσπιση της παγκοσμιοποίησης

Τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ακολούθησε οικονομική καταστροφή. Τον Δεύτερο, ανόρθωση. Η διαφορά οφείλεται στην οικονομική αντίδραση στο τέλος των δύο πολέμων. Ο πρώτος τέλειωσε με μια συνθήκη αντεκδίκησης, αντλώντας αποζημιώσεις από τους φερόμενους ως φταίχτες προκειμένου να ανακτήσουν μεγαλεία οι νικητές. Κεντρικό του όραμα η ανασύσταση του ειδυλλιακού καλοκαιριού του 1911. Πριν ακόμη τελειώσει ο Δεύτερος, το 1944, η Σύνοδος του Μπρέτον Γουντς αποφάσιζε νέους κανόνες συνεργασίας που θα θεμελίωναν μια νέα, ριζικά διαφορετική οικονομία. Ενώ ο Πρώτος έβλεπε τον κόσμο κοντόφθαλμα σαν παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου το κέρδος του ενός είναι η ζημιά του άλλου, ο Δεύτερος αντιλήφθηκε ότι η διεθνής οικονομία περικλείει οφέλη για όλους.

Στην περίπτωση της πανδημίας προσπαθούμε να κατανοήσουμε εξελίξεις χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Οταν οι οικονομικές αλλαγές είναι μεγάλης κλίμακας και επηρεάζουν το σύνολο του κόσμου ταυτόχρονα, επαπειλούνται φαύλοι κύκλοι όπου η κατακρήμνιση της ζήτησης κυνηγά την κατεδάφιση της προσφοράς. Οι πολεμικές αναλογίες για την πανδημία είναι στα χείλη όλων. Στο πλαίσιο αυτό οι πολεμικές αναλογίες είναι ένας τρόπος να προσεγγίσουμε τη μεγάλη εικόνα – το πώς είναι το δάσος μετά την πανδημία.

Σε ένα τέτοιο δάσος το σκοτάδι είναι τόσο έντονο ώστε η εστίαση σε μεμονωμένο δένδρο είναι παραπλανητική. Οσο η μεγάλη εικόνα δεν είναι ορατή, μικρές επιμέρους αποφάσεις κινδυνεύουν να μας οδηγήσουν σε αδιέξοδα. Ηδη βλέπουμε παιχνίδια απόσεισης ευθυνών για το ποιος φταίει, τάσεις να εξασφαλίσουμε τη δική μας θέση σε βάρος άλλων. Αυτά κινδυνεύουν όχι μόνο να επιδεινώσουν την οικονομική ευημερία, αλλά και τις υπόλοιπες ανοικτές παγκόσμιες πληγές – από την υπερχρέωση και την παγκόσμια φτώχεια ως την κλιματική αλλαγή.

Επιστρέφοντας στην πολεμική αναλογία, ο κόσμος μπήκε στον Α’ Παγκόσμιο σαν υπνοβάτης. Υπνοβατώντας έφερε και την οικονομική καταστροφή. Αντιθέτως, ο Δεύτερος αναμενόταν ήδη από το 1936. Σκέψεις για το πώς η μεταπολεμική τάξη θα διόρθωνε χρονίζοντα προβλήματα είχαν τη δυνατότητα να ωριμάσουν.

Υπό αυτή την έννοια, το ότι η υγειονομική έκτακτη ανάγκη θα διαρκέσει για τουλάχιστον 19 ακόμη μήνες, εξασφαλίζει χρόνο να ανασχεδιαστεί το οικονομικό πλαίσιο για τα επόμενα 10 χρόνια. Γυρίζοντας πίσω στην πολεμική αναλογία, το lockdown μας εξασφαλίζει χρόνο να διατυπώσουμε σκέψεις για νέο πλαίσιο συνεργασίας: ένα σχέδιο υπεράσπισης της παγκοσμιοποίησης.

Είναι ιστορικά αρμόζον ότι η πιο ουσιαστική πρόταση για εκκίνηση αυτής της συζήτησης προέρχεται από το δημιούργημα του Μπρέτον Γουντς – το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η επικεφαλής του, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, υπενθυμίζει ότι η παγκόσμια ένεση ρευστότητας πρέπει να αρχίζει από τις φτωχότερες χώρες. Μια νέα μεγάλη έκδοση SDRs – του «διεθνούς νομίσματος» – θα ωφελήσει τις χώρες που θα θιγούν περισσότερο από την υποχώρηση της παγκοσμιοποίησης – τις υπερχρεωμένες φτωχές χώρες της Αφρικής, Ασίας και Λατινικής Αμερικής. Οταν η κάθε χώρα ξεχωριστά φροντίζει να θωρακίσει πρώτα και αποκλειστικά τον εαυτό της, κινδυνεύει να αφήσει εκτός νυμφώνος αυτούς που πρέπει πρώτοι να βοηθηθούν.

Η πανδημία αναδεικνύει την αλληλεγγύη. Αυτό που ισχύει στη δημόσια υγεία – η ασφάλεια όλων είναι η ασφάλεια του καθενός – οφείλει όμως να ισχύσει και παγκόσμια.

O Πλάτων Τήνιος είναι καθηγητής Στατιστικής και Aσφαλιστικής Eπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πειραιά