Μακρινά μαθήματα ηγεσίας

Τις ώρες που ακολούθησαν την τρομοκρατική επίθεση, φόρεσε μια μαύρη μαντίλα και έσπευσε να παρηγορήσει τους οικείους των θυμάτων, αγκαλιάζοντάς τους, θρηνώντας μαζί τους. Οταν ο Ντόναλντ Τραμπ τη ρώτησε τι μπορούσε να κάνει για να βοηθήσει, εκείνη απάντησε: «Συμπάθεια και αγάπη για όλες τις μουσουλμανικές κοινότητες». Οταν απευθύνθηκε στο κοινοβούλιο της χώρας της, αρνήθηκε να προφέρει το όνομα του ακροδεξιού δράστη: «Είναι ένας εγκληματίας. Είναι ένας εξτρεμιστής. Οταν μιλάω εγώ, όμως, θα παραμείνει ακατονόμαστος», είπε. Και μόλις έξι ημέρες μετά τη σφαγή 50 ανθρώπων σε δύο τεμένη του Κράισττσερτς, η πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας, η Τζασίντα Αντερν, έκανε μια αποφασιστική κίνηση: απαγόρευσε τα ημιαυτόματα όπλα στρατιωτικού τύπου. «Είμαστε ένα, είναι εμείς», δήλωσε αναφερόμενη στους μουσουλμάνους της χώρας της, πολλοί από τους οποίους είναι μετανάστες ή πρόσφυγες. Αυτό το σύνθημα ενότητας έγινε σύμβολο της αντίδρασής της.

Θα το θυμάστε, το δίχως άλλο. Μετά την επίθεση στο Κράισττσερτς, τον Μάρτιο του 2019, η νεοζηλανδή πρωθυπουργός έγινε με τη στάση της, την ικανότητά της να αναμειγνύει την ενσυναίσθηση με την αποφασιστική δράση, αντικείμενο διεθνούς θαυμασμού. Αντίστοιχα μαθήματα ηγεσίας παραδίδει και αυτή τη ζοφερή περίοδο που διανύουμε, εν μέσω πανδημίας κορωνοϊού. Για τον τίτλο του χειρότερου ηγέτη της κρίσης πολλοί θα διαγωνιστούν μια μέρα – μπορεί να σταθεί τυχερός ο Ντόναλντ Τραμπ και να του τον κλέψει ο βραζιλιάνος Μπολσονάρο ή ο τουρκμένος πρόεδρος, που απαγόρευσε τη λέξη «κορωνοϊός», βάσει της λογικής «ό,τι κάνουμε πως δεν βλέπουμε, δεν υπάρχει». Για τον τίτλο της καλύτερης ηγέτιδας, όμως, σοβαρός ανταγωνισμός δεν υπάρχει.

Το διάγγελμα που απηύθυνε η Αντερν στο νεοζηλανδικό έθνος στις 23 Μαρτίου ήταν υπόδειγμα πολιτικής επικοινωνίας. H 40χρονη πρωθυπουργός ενημέρωσε τους πολίτες πως εντός δύο ημερών το επίπεδο του συναγερμού στη χώρα θα ανέβαινε στο τέσσερα, το μέγιστο. Ο κόσμος καλούνταν να μείνει σπίτι, σχολεία και πανεπιστήμια έκλεισαν, το ίδιο και όλες οι μη απαραίτητες επιχειρήσεις. Αεροπορικές και δημόσιες μεταφορές θα χρησιμοποιούνταν πλέον μόνο για τη μεταφορά απαραίτητων εργαζομένων και εμπορευμάτων. Γάμοι, πάρτι, συγκεντρώσεις κάθε είδους απαγορεύτηκαν. Ανοιχτές παρέμειναν μόνο ζωτικής σημασίας υπηρεσίες, όπως τα σουπερμάρκετ και τα φαρμακεία. Το περιεχόμενο του διαγγέλματος ήταν σκληρό, αλλά ο τόνος τρυφερός. Η Αντερν αναγνώρισε πως επρόκειτο για «τους σημαντικότερους περιορισμούς στις μετακινήσεις στη σύγχρονη ιστορία». Χωρίς αυτούς, όμως, «δεκάδες χιλιάδες Νεοζηλανδοί θα πεθάνουν. Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να το πω αυτό», πρόσθεσε. «Να είστε δυνατοί και να είστε ευγενείς», κατέληξε. «Be strong and be kind»: το σύνθημα αυτό το βλέπει κανείς πλέον παντού στη Νέα Ζηλανδία.

Το βράδυ του lockdown, αφού πρώτα έβαλε για ύπνο τη δίχρονη κόρη της, η Τζασίντα Αντερν εμφανίστηκε, με τη φόρμα, από το σπίτι της live στο Facebook, περισσότερο «για να τσεκάρει» πώς ήταν οι συμπατριώτες της, να τους καθησυχάσει. Εκτοτε, παραχωρεί καθημερινά συνεντεύξεις Τύπου, απαντώντας υπομονετικά στις ερωτήσεις που δέχεται. Εχει διοργανώσει ειδική συνέντευξη Τύπου για τα παιδιά της Νέας Ζηλανδίας, έχοντας πάντα στο πλευρό της ειδικούς επιστήμονες, ανάμεσά τους και μια επιφανή λοιμωξιολόγο με ροζ μακριά μαλλιά. Και καθώς πλησίαζε το Πάσχα των καθολικών και χιλιάδες παιδιά ασφυκτιούσαν, φρόντισε να τους επισημάνει ότι το Πασχαλινό Κουνέλι και η Νεράιδα των Δοντιών συμπεριλαμβάνονται στους «απαραίτητους εργαζομένους», εξαιρούνται από το lockdown, και ο μόνος λόγος για τον οποίο πιθανόν να μην τα έβλεπαν φέτος ήταν διότι «έχουν κι αυτά πολλή δουλειά στο σπίτι, με τις οικογένειές τους, το καταλαβαίνετε βέβαια».

Αν ήταν μόνο λόγια, μόνο επικοινωνία, όλα αυτά μπορεί να ακούγονταν γλυκανάλατα. Συνδυάζονται όμως με ένα αυστηρότατο lockdown και μια στρατηγική μοναδική σε «δυτική» χώρα: η Νέα Ζηλανδία δεν ακολουθεί στρατηγική μετριασμού ή καταστολής αλλά μια «στρατηγική εξάλειψης», με στόχο τον ολοκληρωτικό τερματισμό της μετάδοσης του Covid-19 εντός των συνόρων της. Που σημαίνει πολλά τεστ, εκτενή ιχνηλάτηση, αυστηρό έλεγχο των συνόρων, εξίσου αυστηρή επιβολή της κοινωνικής απομάκρυνσης – διαμιάς, χωρίς στάδια. Βοηθάει βέβαια και η γεωγραφία και το μέγεθος της χώρας: ένα κράτος – νησί, με έκταση 260.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και πληθυσμό σχεδόν πέντε εκατομμυρίων. Ακόμα και οι αυστραλοί επιστήμονες αναγνωρίζουν πως θα ήταν δύσκολο για άλλα κράτη να εφαρμόσουν αυτή τη στρατηγική. Αφήνουν επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο να αποτύχει – τότε θα αναγκαστεί και η Νέα Ζηλανδία να γυρίσει σε μια προσέγγιση μετριασμού ή καταστολής. Προς το παρόν, πάντως, η χώρα μετράει μόλις πέντε νεκρούς και τα νέα κρούσματα μειώνονται διαρκώς.

Η ενσυναίσθηση, η ικανότητα του να στέκεται κανείς ηθικά, συναισθηματικά, πρακτικά δίπλα στον άλλο, δεν είναι – προφανώς – γένους θηλυκού. Ούτε αρκεί από μόνη της, ίσα ίσα που μπορεί να γίνει και μια ισχυρή δύναμη κακού. Οταν όμως ενυπάρχει στον ίδιο άνθρωπο, μαζί με την ορθολογική, την αιτιολογημένη σκέψη, και μια εγγενής τρυφερότητα, κάνει θαύματα. Εχουμε παράδειγμα τέτοιο στην Ελλάδα, τον ακούμε όλοι ευλαβικά καθημερινά στις 6 το απόγευμα.