Το θέατρο του κόσμου

Teatro della Pergola. Eνα εμβληματικό θέατρο της Ιταλίας. Η ζωή του αρχίζει το 1656 στη Φλωρεντία. Το 1925 ανακηρύσσεται εθνικό μνημείο. Εδώ ακούστηκαν για πρώτη φορά στην Ιταλία όπερες του Μότσαρτ. Εδώ έκαναν πρεμιέρα η Parisina και η Rosmonda d’Inghilterra του Donizetti, ο Macbeth του Verdi και άλλες όπερες. Στις μέρες μας παρουσιάζονται κυρίως θεατρικές παραστάσεις.

Είχα τη χαρά να πατήσω τη σκηνή του στη νεότητά μου. Με παράσταση του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν.

Μα προς τι αυτή η αναπόληση; Προς τι αυτό το πισωγύρισμα, θα αναρωτηθεί κανείς.

Κοιτάζοντάς το στη φωτογραφία, μέσα στο έκπαγλό του κάλλος, φαντάζομαι τα ζόρια τώρα που τραβάει, φαντάζομαι την ερημία του, βλέπω μπροστά μου το άπλετο σκοτάδι του, το πένθος του.

Είναι το Θέατρο του Κόσμου που πενθεί.

Το θέατρο όταν δεν λειτουργείται είναι θάνατος. Αντικατοπτρίζει μια εκτροπή της ίδιας της ζωής. Οτι κάτι δεν πάει καλά. Οτι η νύχτα δεν μπορεί πια να ονειρευτεί. Και επειδή το όνειρο είναι πάντα αθώο, νύχτα χωρίς όνειρο είναι εφιάλτης.

Γι’ αυτό και ο Μπέργκμαν πολύ νωρίς, στην παιδική του ηλικία, συνειδητοποιεί ότι η παράσταση πρέπει να γίνει. Μία Κυριακή πρωί ο πατέρας του, πάστορας ο ίδιος, τον έβαλε στο ποδήλατο και τον πήγε σε μια κοντινή εκκλησία να λειτουργηθούν. Ο ιερέας τους έστησε. Τον περίμεναν μαζί με όλο το εκκλησίασμα έξω από τον ναό  για μισή ώρα. Οταν έφτασε ασθμαίνοντας ο πάστορας, καταταλαιπωρημένος, ζήτησε συγγνώμη για την ασυνέπειά του αλλά δικαιολογήθηκε λέγοντας πως είχε 38 πυρετό. Ο γιατρός του τον συμβούλευσε να μην κάνει όλη τη λειτουργία αλλά τα στοιχειώδη. Ο πατέρας τότε του Μπέργκμαν τον έβαλε μέσα στον ναό, τον επέπληξε και έτσι η λειτουργία με τη βοήθειά του έγινε ολόκληρη. Πρέπει λοιπόν κατά συνέπεια και η παράσταση να γίνει και η πρόβα να γίνει και η ταινία να γίνει… ό,τι μα ό,τι κι αν γίνει.

Κι όμως η παράσταση δεν γίνεται. Κι όμως και η πρόβα δεν γίνεται. Και το Teatro della Pergola παραμένει βουβό, μέσα σε μια άκρατη σιωπή.

Και μέσα στο απόλυτο σκοτάδι. Το Teatro della Pergola είναι δίπλα μας, στην Ιταλία. Εκεί όπου ένας ιός έχει σκοτώσει τόσους ανθρώπους.

Το Teatro della Pergola, σε αυτή τη συγκυρία των πραγμάτων, γίνεται έμβλημα. Χωράει μέσα του όλα τα θέατρα του κόσμου. Και τον ίδιο τον Κόσμο. Τουλάχιστον, εδώ και τώρα, τούτη τη στιγμή, όσο διαρκεί αυτή η ανάγνωση. Γι’ αυτό προτείνουμε στον αναγνώστη μας με δική του πρωτοβουλία, την αμέσως επόμενη στιγμή ένα άλλο θέατρο να γίνει σύμβολο του Θεάτρου του Κόσμου και την επόμενη ένα άλλο κι ένα άλλο κι ούτω καθ’ εξής εις τον αιώνα τον άπαντα. Να γεμίσει η φαντασία μας, να γεμίσει το μυαλό μας, να γεμίσει η ψυχή μας από πολλά, πάμπολλα μεγάλα θέατρα, μπορεί να ‘ναι κι ένα επί τρία, δεν έχει καμία μα καμία σημασία, μπορεί να ‘ναι και ξωθέατρα, σε περιοχές τόσο απόμακρες, που να μην τα έχει δει ποτέ κανενός ανθρώπου μάτι. Απλώς να υφίστανται. Εν θερμώ να υφίστανται. Ας είναι και άκτιστα ακόμα. Αλλά να επιθυμούν να εξομολογηθούν ή να προφητέψουν τη γύμνια τους ή την κενότητά τους για να μπορούμε μέσα τους να μας χωράμε. Να μία πληρότητα. Εφήμερη.

Πολλοί, όσο γίνεται πιο πολλοί και να κολλάμε, αγρίως να κολλάμε. Ο ένας τον άλλον να κολλάμε: αποκαλύψεις, εξομολογήσεις, προφητείες, μεταμορφώσεις, ω ναι, μεταμορφώσεις, αέναα μεταμορφώσεις, να κολλάμε ανθρωπιά, να κολλάμε ελευθερία, να κολλάμε αγάπη, όχι μόνο για τον πλησίον, δεν είναι δα και τόσο δύσκολο αυτό, αλλά  κυρίως για τον μακρινό, τον άλλον, εκείνον που έρχεται από ένα αλλού συνταρακτικό μεγάλο. Να κολλάμε έρωτα.

Να βλέπουμε τα σώματα να πάλλονται σαν ζώα ή όπως πάλλονται καμιά φορά μέσα στο κεφάλι μας οι έννοιες. Να μεταλαμβάνουμε  τα άγια της κοινωνίας, την οδύνη της ανθρώπινης ύπαρξης που παραπαίει μεταξύ ουρανού και αβύσσου εκ γενετής και έως θανάτου. Να ανασαίνουμε, να μάθουμε να ανασαίνουμε, να βρούμε μια κοινή ανάσα – αυτή εκπέμπει πνεύμα – και τότε θα αρθρώσουμε, μια συλλαβή εσύ, μια συλλαβή εγώ: Κό-σμος.

Και τώρα, αυτή η βίαιη αποκοπή μας από τον κόσμο, από τον ξέφρενο εξωτερικό ρυθμό, ίσως μας προσφέρει μιας άλλης ποιότητας εσωτερικό ρυθμό. Ισως γίνει αρωγός μιας εσωτερικότητας και ανάληψης προσωπικής ευθύνης.

Και τώρα, κάτω από αυτές τις αντίξοες και πρωτόγνωρες για όλους μας συνθήκες να μπορεί ο καθένας μας να αναστοχασθεί πρώτα και κύρια για την τρωτότητά του, για το πόσο πεπερασμένος είναι, για την ελαχιστότητά του, άρα για την ενσυναίσθηση και την κατανόηση του άλλου, για τη συνύπαρξη, γιατί η ύπαρξη από μόνη της δεν φτουράει. Μέσα από αυτόν τον πόνο που βιώνει ο άνθρωπος αυτές τις ημέρες, νιώθουμε όλοι μας πως ανήκουμε στο Θέατρο του Κόσμου. Εκεί δεσπόζει η παραδοξότητα. Και μας μεταμορφώνει. Σε Ανθρώπινη Υπαρξη με ανοιχτότητα.

Εκεί σφαδάζει αιώνες, ένας λυγμός, ο μέγας Λυγμός, ο αρχέγονος, ο απείρως πανανθρώπινος, της μεγίστης Χαράς, ο εσαεί Λυγμός ο Αναστάσιμος.

Εκεί, στο Θέατρο του Κόσμου. Διά ζώσης όμως. Γι’ αυτό η όποια αποτύπωσή του στην οθόνη δεν μπορεί να αποδώσει την ίδια του τη φύση και τη λειτουργία του. Δεν λειτουργεί. Δεν φαίνεται. Ή μάλλον φαίνεται αυτό που δεν είναι.

Αυτά με αφορμή μιας φωτογραφίας ενός θεάτρου. Του Τeatro della Pergola, που την κρατάς στο χέρι και την κοιτάζεις. Οχι τον κόσμο όμως. Οχι το Θέατρο του Κόσμου. Αυτό δεν κρατιέται στα χέρια μας.

Γιατί σφαδάζει.