Προσωπικά δεδομένα και κορωνοϊός

Η εφαρμογή των μέτρων προφύλαξης και αποφυγής νόσησης από την πανδημία του COVID-19 έχει δημιουργήσει πλείστα ερωτηματικά αλλά και πρακτικά προβλήματα σχετικά με την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

Οπως είναι γνωστό, το Σύνταγμά μας (άρθρο 5 Παρ. 3 και 21 Παρ. 3) θεσπίζει μηχανισμούς για ταχεία νομοθέτηση με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου, τόσο για τον περιορισμό των δικαιωμάτων, όσο και για την υποχρέωση του Κράτους να μεριμνά για την υγεία των πολιτών. Στα μέτρα αυτά, χωρίς αμφιβολία, περιλαμβάνεται και η πανδημία μιας νόσου. Αυτονόητο είναι ότι οι ΠΝΠ εκδίδονται με βάση την αρχή της αναλογικότητας. Από την άλλη πλευρά, με το άρθρο 9Α Σ προστατεύονται τα «δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα». Περαιτέρω, με τον Ν. 2472/97, όπως ισχύει μετά τον Ν. 4624/2019 και την ενσωμάτωση της Οδηγίας 2106/680 της ΕΕ, ορίζονται μέτρα για τον σκοπό αυτό. Ως «προσωπικά δεδομένα», νοούνται οι κάθε είδους πληροφορίες που αναφέρονται σ’ ένα φυσικό πρόσωπο όπως η υγεία, του οποίου η ταυτότητα είναι γνωστή ή μπορεί να εξακριβωθεί. Σημειώνεται ότι δεν θεωρούνται «δεδομένα» οι πληροφορίες του χρήστη, οι οποίες περιήλθαν σε γνώση του, χωρίς να ερευνήσει αυτός κάποιο αρχείο, ή η οικειοθελής δημοσιοποίηση των νοσούντων.

Η Ελληνική Πολιτεία έγκαιρα έχει λάβει μέτρα για την αποτροπή ή διάδοση της συγκεκριμένης νόσου. Ειδικότερα, με την υπ’ αριθμ. 4/12.3.2020 Εγκύκλιο του Εισαγγελέα του ΑΠ επισημαίνεται η εφαρμογή των μέτρων και η επιβολή ποινικών και διοικητικών κυρώσεων σε όσους παραβιάζουν τα μέτρα και θέτουν σε κίνδυνο τα έννομα αγαθά της ζωής, σωματικής υγείας κ.λπ. Περαιτέρω, η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων με την υπ’ αριθμ. 5/2020 Απόφαση της Ολομέλειάς της αναφέρεται σε συγκεκριμένα ζητήματα επεξεργασίας δεδομένων, όχι μόνο συγγενών προσβληθέντων, αλλά και για δημοσιογραφικούς σκοπούς. Από το γράμμα, αλλά και το πνεύμα της απόφασης, προκύπτει ότι η επεξεργασία δεν είναι επιτρεπτή αν η είδηση δημιουργεί κλίμα προκατάληψης και στιγματισμού ή αν δρα αποτρεπτικά στην τήρηση των μέτρων που έχουν νομοθετηθεί.

Ολα αυτά ισχύουν υπό την προϋπόθεση ότι πρωταρχικά πρέπει ν’ αξιολογείται η αναγκαιότητα αποκάλυψης των στοιχείων ταυτοποίησης του ατόμου, εκτός αν η αποκάλυψη του προσώπου κριθεί απαραίτητη για την προστασία της δημόσιας υγείας και των δικαιωμάτων τρίτων προσώπων. Εξάλλου, ανεξάρτητα από τα παραπάνω, οι δημοσιογράφοι έχουν «δικαιολογημένο ενδιαφέρον», ένεκα της κοινωνικής αποστολής του Τύπου για τη δημοσίευση ειδήσεων ή γεγονότων που ενδιαφέρουν το κοινωνικό σύνολο.

Ομοίως, αρκετά ζητήματα προκύπτουν αναφορικά με τα προσωπικά δεδομένα των εργαζομένων σε άλλα πρόσωπα και ιδιαίτερα εργαζομένους στην ίδια επιχείρηση. Στην προκειμένη περίπτωση ο εργοδότης υποχρεούται να εξασφαλίσει την υγεία και την ασφάλεια των ίδιων αλλά και των συναδέλφων τους, ενώ οι εργαζόμενοι υποχρεούνται να ενημερώνουν αμέσως τον εργοδότη για τυχόν συμπτώματα της νόσου. Συνεπώς, θεωρείται επιτρεπτή η λήψη μέτρων στους εργαζομένους, αλλά και στους επισκέπτες, προμηθευτές κ.λπ. στις εγκαταστάσεις της επιχειρήσεως όπως η συμπλήρωση ερωτηματολογίου σχετικά με την υγεία των εργαζομένων ή των οικείων τους ή επίσκεψη σε κράτος που έχει ήδη προσβληθεί.

Με δεδομένο ότι το δικαίωμα προς προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν είναι απόλυτο, αλλά πρέπει να συνεκτιμάται και με τα θεμελιώδη δικαιώματα της ζωής και της υγείας, κρίνεται ότι η πανδημία δεν πρέπει ν’ αποτελέσει αφορμή για επιπλέον κρατικό παρεμβατισμό ή εισβολή στην ιδιωτική ζωή των πολιτών παραβιάζοντας τις αρχές του Κράτους Δικαίου.

Ο Γιάννης Παπαδογιαννάκης είναι δικηγόρος και διετέλεσε γενικός γραμματέας των υπουργείων Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης