Οργανωμένη επίθεση

Η χώρα δέχεται μια οργανωμένη επίθεση παραβίασης των χερσαίων συνόρων από πρόσφυγες και μετανάστες από την Τουρκία που την ενθαρρύνει, μέσω του ποταμού Εβρου, με πρόσχημα να αιτηθούν άσυλο. Κατά την επίσημη εκδοχή αποτελεί μια ασύμμετρη απειλή κατά της εθνικής ασφάλειας της χώρας. Εχουν δε προαναγγελθεί η λήψη σειράς μέτρων και η φύλαξη των συνόρων.

Ο Ερντογάν δηλώνει απερίφραστα ότι απελευθερώνει τις πύλες εξόδου στους πάσης φύσεως μετανάστες, ή πρόσφυγες κατά δήλωσή του, που φιλοξενούνται στην Τουρκία, υποδεικνύοντάς τους τον δρόμο προς την Ευρώπη, μέσω του Εβρου, περιοχή που δεν εμπίπτει στη δέσμευση της δήλωσης ΕΕ – Τουρκίας του 2016 για το Προσφυγικό.

Πρόκειται για σπασμωδική αντίδραση του Ερντογάν, με αφορμή την ήττα του στην Ιντλίμπ από τη ρωσική αεροπορία και την απαγόρευση της εναέριας κυκλοφορίας από τις δυνάμεις του Ασαντ. Η Τουρκία συγκάλυψε την πραγματικότητα, απαλλάσσοντας τη Ρωσία από την ευθύνη του βομβαρδισμού, χάριν μιας καλής σχέσης, και στράφηκε κατά της κυβέρνησης Ασαντ. Παράλληλα ζήτησε την ενεργοποίηση του άρθρου 4 της συνθήκης του ΝΑΤΟ του 1949 για διαβουλεύσεις, δοκιμάζοντας την υποστήριξη των συμμάχων, ενώ προσδοκούσε και στρατιωτική συνδρομή.

Οι δηλώσεις Ερντογάν περί ανοικτών πυλών καταδεικνύουν την πρόθεσή του να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα στην Ελλάδα, προωθώντας ογκώδη αριθμό προσφύγων/μεταναστών, ως εκβιασμό με αποδέκτη την ΕΕ. Είναι απειλή;

Στα σύγχρονα εγχειρίδια και πρωτόκολλα αντιμετώπισης απειλών, στην έννοια της εθνικής ασφάλειας περιλαμβάνονται η προάσπιση εδαφικής κυριαρχίας, ακεραιότητας, ανεξαρτησίας και ασφάλειας. Επίσης περιλαμβάνονται και η αποτελεσματική αντιμετώπιση σύγχρονων απειλών, προκλήσεων και κινδύνων, όσον αφορά τη μαζική και ανεξέλεγκτη παράτυπη μετανάστευση, τις αθρόες προσφυγικές ροές, την ασύμμετρη δράση δικτύων και λοιπών, που επιβουλεύονται την ειρήνη και ασφάλεια της χώρας. Ομοίως αφορά και την πρόληψη και προστασία από απειλές έναντι της δημόσιας υγείας.

Η μαζική και μάλιστα καθοδηγούμενη από την Τουρκία μετακίνηση ανεξέλεγκτης εισόδου συνιστά απειλή της εθνικής ασφάλειας. Η απειλή αυτή απαιτεί τη δυνατή βέλτιστη χρήση και αξιοποίηση, καθώς και συντονισμό, των διαθεσίμων μέσων και δυναμικού της χώρας, για τον έλεγχο των συνόρων κατά της παράνομης εισόδου. Ομως, η διαδικασία ασύλου δεν μπορεί να αναιρεθεί εφόσον αφορά πρόσφυγες.

Η Τουρκία αιτιάται την Ελλάδα ότι παραβιάζει τη σύμβαση της Γενεύης του 1951. Η ίδια, όμως, με τρόπο μετακινεί πρόσφυγες που έχει δεσμευθεί έναντι της ΕΕ να φιλοξενεί, προκαλώντας το ερώτημα πώς εγείρει το θέμα του ασύλου. Εκτός κι εάν οι εντός της Τουρκίας πρόσφυγες δεν τύγχαναν της ανάλογης μεταχείρισης.

Στα πρώτα μέτρα αντιμετώπισης εκ μέρους της Ελλάδας περιλαμβάνεται και η προσωρινή αναστολή αιτήματος και εξέτασης έκδοσης ασύλου. Το μέτρο κρίνεται υπό δύο αρχές. Η μια είναι η αρχή της αναγκαιότητας, σύμφωνα με την οποία κρίνεται αν το μέτρο είναι το μόνο διαθέσιμο για τον έλεγχο των διακινούμενων, ως μια μορφή έκτακτης ανάγκης, μέχρι την αποκατάσταση που προκαλούν η πίεση και οι συνθήκες μαζικής εισόδου. Η δεύτερη είναι η αρχή της αναλογικότητας, σύμφωνα με την οποία κρίνεται αν, στο πλαίσιο της εθνικής ασφάλειας που είναι μέλημα του κράτους, το προσωρινό μέτρο δικαιολογείται ως συμβιβάσιμο ή είναι υπερβολικό έναντι διαδικασίας δικαιώματος ασύλου του ευάλωτου πρόσφυγα. Τι υπερέχει;

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς