Υπάρχει SPD χωρίς τη Μέρκελ;

Οταν αποχωρούν, οι μεγάλοι ηγέτες σπάνια φεύγουν με κρότο. Η μετά-εποχή συνήθως σημαδεύεται από μια αμήχανη ησυχία. Κάπως έτσι συνέβη και στη Γερμανία. Οταν η Ανγκελα Μέρκελ ανακοίνωσε πως παραιτείται από την ηγεσία του κόμματός της και εκκίνησε τις διαδικασίες για τη διαδοχή της, οι εφημερίδες έγραψαν, τα κανάλια είπαν, οι πολιτικοί συζήτησαν και στο τέλος, μετά την εκλογή της Ανεγκρέτ Κραμπ-Καρενμπάουερ, όλοι σιώπησαν. Η Μέρκελ, άλλωστε, δεν είχε φύγει ακόμα και η «ΑΚΚ» ήταν μια καθαρά δική της επιλογή. Φίλοι και αντίπαλοι ήλπιζαν, ακόμα και υποσυνείδητα, πως τίποτα δεν θα άλλαζε. Μπορεί το σημείο αναφοράς τους να είχε πάρει τον πολιτικό δρόμο χωρίς γυρισμό, όμως ήταν ακόμα εκεί. Και, εκτός της φυσικής παρουσίας, η «Μητέρα» ήταν ακόμα αρκετά ισχυρή για να επιβάλει τον επόμενο.

Η παραίτηση της Καρενμπάουερ «έσπασε» την ησυχία. Το SPD προειδοποίησε πως αν η Μέρκελ παραιτηθεί από την Καγκελαρία νωρίτερα από το τέλος της θητείας της, τέρμα ο «Μεγάλος Συνασπισμός». Η Μέρκελ ήταν κι αυτή μια κάποια (σοσιαλδημοκρατική) λύση: ήταν η βασική αιτία και ο κινητήριος μοχλός πίσω από την συνεργασία των δύο μεγάλων γερμανικών πολιτικών ρευμάτων. Χωρίς αυτήν, το SPD θα πρέπει να μάθει τον τρόπο να υπάρχει μετά τη συγκατοίκησή του με τους Χριστιανοδημοκράτες – με τα σημερινά ποσοστά του και το στίγμα που χρεώνεται από την αριστερή πτέρυγα του κόμματος σε όσους επέλεξαν την συγκυβέρνηση. Θα μπει κι αυτό στην ίδια δίνη με τα συγγενικά του κόμματα ανά την Ευρώπη, θα πρέπει να αποφασίσει ποιον δρόμο θα ακολουθήσει στα χρόνια μετά την λιτότητα. Τι θα κυριαρχήσει, η λογική ή ο αριστερός ριζοσπαστισμός;

Τι πιο ανθρώπινο; Οι γερμανοί σοσιαλδημοκρατές θέλουν να παρατείνουν την ηρεμία πριν από την καταιγίδα. Εχουν δει τι συνέβη αλλού και έχουν δει ποιοι κερδίζουν. Αλλωστε, το SPD δεν είναι ένα απλό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα χωρίς ιστορία και επιρροή. Η σημερινή ηγεσία, πολλά κλικ πιο αριστερά από την προηγούμενη, ξέρει ότι στην Ευρώπη τους κοιτούν. Οι πιο ριζοσπάστες με ενδιαφέρον, περιμένοντας να δουν πώς θα χειριστούν τη νέα κατάσταση, και οι πιο μετριοπαθείς με περιέργεια, περιμένοντας κατά βάθος να αποτύχουν. Η πορεία του SPD από σήμερα έως την επόμενη κάλπη θα αλλάξει κι αυτή με τη σειρά της τη μορφή της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας. Κατά κάποιον τρόπο, όμως, αυτή είναι στα χέρια μιας γυναίκας που δεν ανήκει καν σ’ αυτόν τον χώρο.

Η Μέρκελ έγινε σύμβολο της λιτότητας. Και μαζί, παρά τα λάθη και την αναλγησία της, κράτησε την Ευρώπη ενωμένη στην πιο δύσκολη μεταπολεμική της περίοδο. Ή όχι – η Ιστορία δεν έχει πει ακόμα την τελευταία της λέξη, λένε όσοι της χρεώνουν τον διαχωρισμό του βορρά και του νότου (και ό,τι αυτός συνεπάγεται). Παρεμπιπτόντως, όμως, μετατόπισε τους ιστορικούς πολιτικούς της αντιπάλους. Η παραδοχή των τελευταίων ετών λέει πως ένας συστημικός προοδευτικός επιβάλλεται να συνομιλεί με τη Μέρκελ. Αυτό όμως δεν ισχύει για τους διαδόχους της.

Υπάρχει SPD μετά τη Μέρκελ; Το ερώτημα μπορεί να ειπωθεί και αλλιώς: Υπάρχει ΠΑΣΟΚ μετά τη συγκυβέρνηση με τη ΝΔ του Αντώνη Σαμαρά; Στην Ελλάδα το ξέρουν καλά, δεν υπάρχει σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που να κυβέρνησε σε εποχή κρίσης και να μη στράφηκε στη Μέρκελ για βοήθεια. Που να μην έκανε υποχωρήσεις που ίσως διαφορετικά δεν θα έκανε ποτέ, χωρίς να υπολογίζει το κομματικό κόστος.

Ηταν μια σχέση εξάρτησης – και εξακολουθεί να είναι, απλά με άλλον τρόπο.