Εν ου παικτοίς

Είχα κάποτε αγοράσει ένα ωραίο πράσινο μπλουζάκι της σειράς «Philosophy football» που έχει τυπωμένη εκείνη τη διάσημη φράση από μια συνέντευξη του Αλμπέρ Καμί, που έλεγε πως έπειτα από όσα έχει δει στη ζωή του, εκείνα που με μεγαλύτερη σιγουριά ξέρει για την ηθική και τις υποχρεώσεις ενός ανθρώπου, τα χρωστάει στο ποδόσφαιρο. Στη σειρά, υπήρχε κι άλλο ένα μπλουζάκι, με τη φράση του θρυλικού Μπιλ Σάνκλι: «Μερικοί άνθρωποι θεωρούν το ποδόσφαιρο θέμα ζωής και θανάτου, αλλά κάνουν λάθος. Είναι πολύ πιο σημαντικό». Η ατάκα μου άρεσε περισσότερο, αλλά προτίμησα τον Καμί από τη Λίβερπουλ. Κι αν υπήρχε σε μπλουζάκι θα είχα πάρει κι εκείνη την άλλη απάντησή του όταν τον είχαν ρωτήσει τι προτιμά ανάμεσα στο θέατρο και το ποδόσφαιρο κι εκείνος είχε πει, «φυσικά το ποδόσφαιρο».

Δυσκολεύομαι, λοιπόν, να καταλάβω εκείνους που παρακολουθούν τις κυβερνητικές περιπέτειες των τελευταίων ημερών με το ποδόσφαιρο και αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν, μια κυβέρνηση που χειρίστηκε αζημίως ως τώρα κρίσιμα θέματα, θεσμικά, οικονομικά και εθνικά, να την πατήσει τόσο άσχημα και να πάθει τέτοια ζημιά από ένα θέμα τόσο «ασήμαντο», όσο το ποδόσφαιρο. Το αντίθετο, νομίζω, ισχύει. Η κυβέρνηση την πάτησε, ακριβώς επειδή υποτίμησε ως «ασήμαντο» κάτι που είναι σημαντικό, χειρίστηκε με ασύγγνωστη επιπολαιότητα ένα παιχνίδι, με το οποίο «δεν παίζουν», ανήκει στα «εν ου παικτοίς».  Και βρέθηκε σε θέση δύσκολη, όχι επειδή κατάφερε να στρέψει εναντίον της όλους τους οπαδούς, όλων των ομάδων, μα επειδή υποχρεώθηκε σε μια νομοθετική παρέμβαση που, συμβολικά, απογοητεύει όποιον, παραφράζοντας τον Πασκάλ, θέλει να βλέπει το δίκαιο ισχυρό κι όχι την ισχύ να μετατρέπεται σε δίκαιο.

Είναι ένα λάθος – το λάθος να κατατάσσεις το ποδόσφαιρο στα «ασήμαντα» – που έχουν κάνει οι περισσότερες κυβερνήσεις που θυμάμαι, τα τελευταία πολλά χρόνια. Αλλες είχαν την τύχη να μην «τους κάτσει στραβή στη βάρδιά τους» κι άλλες αποδείχθηκαν πιο επιδέξιες να αποφύγουν τις κακοτοπιές. Μα δεν θυμάμαι παρά μία μόνον περίπτωση κυβέρνησης που το πήρε στα σοβαρά και προσπάθησε να αλλάξει κάτι στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Αλλά και σε αυτήν την περίπτωση, η «εντροπία του συστήματος» κατάπιε γρήγορα τις αλλαγές και επανέφερε τα πράγματα στην προτέρα κατάσταση.

Κι όταν, μετά το 2011, η «αντισυστημικότητα» ξεχείλισε στη χώρα, τράνταξε συθέμελα το πολιτικό σύστημα κι όλοι αναρωτιούνταν από ποια πηγή κατέβηκε τόσο ξαφνικά, τόσο αντισυστημικό νερό, κάποιος είχε να προτείνει και τούτη την ιδέα: Ας σκεφτούμε, έλεγε, τι ρόλο μπορεί να έπαιξε, πλάι στις άλλες σοβαρότερες αιτίες, και το γεγονός ότι για μια τουλάχιστον δεκαετία πριν από την κρίση είχε εμπεδωθεί – δίκαια ή άδικα, αδιάφορο – η ακλόνητη πεποίθηση πως στο ποδόσφαιρό μας όλα είναι στημένα, πως η νίκη, οι τίτλοι επηρεάζονται πολύ λίγο από την αθλητική αξία και πολύ περισσότερο από διαδικασίες κρατικής διαπλοκής και παρακρατικής παράγκας. Μπορεί η πεποίθηση να ήταν υπερβολική, μα τι σημασία έχει; Ηταν πεποίθηση. Κι επειδή κοινωνικός καθρέφτης καλύτερος από το ποδόσφαιρο δεν υπάρχει, η υποψία ότι το ποδοσφαιρικό σύστημα είναι αγιάτρευτα διεφθαρμένο, εύκολα μεταφράζεται σε γενικευμένη «αντισυστημική» βεβαιότητα. Κι όσοι στην πολιτική δεν το είδαν, το πλήρωσαν.

Και σήμερα; Αν έχουν δίκιο οι θεωρητικοί που εξηγούν, στους τόμους μιας απέραντης πια βιβλιογραφίας, πως το ποδόσφαιρο αντανακλά και διαμορφώνει τον χαρακτήρα μιας κοινωνίας, αναπαριστά σαν σε σκηνή θεάτρου τις αντιφάσεις, τις αρετές και τα κουσούρια της και διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τους όρους με τους οποίους οι άνθρωποι αποκτούν την αίσθηση του «ανήκειν», θα ήταν επικίνδυνα μυωπικό να αντιμετωπίζεται ως «ασήμαντο» το γεγονός ότι η σημερινή κατάσταση στο ελληνικό ποδόσφαιρο διαψεύδει, υπονομεύει την εικόνα μιας χώρας που διδαγμένη από τα πάθη της κρίσης διαμορφώνει μια κανονικότητα καλύτερη, υγιέστερη από την προ χρεοκοπίας «κανονικότητα» που προετοίμαζε τη χρεοκοπία.

Ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε, προχθές στη Βουλή, πρωτοβουλίες ώστε να αναταχθεί η ζημιά. Πρότεινε να τεθεί το ποδόσφαιρο υπό διεθνή εποπτεία, να υπογράψει «μνημόνιο» με τις διεθνείς ομοσπονδίες, οι οποίες με διαδικασίες τρόικας θα ελέγχουν την εφαρμογή των κανόνων. Ισως έχει δίκιο. Θα ήταν, ίσως, μια λύση. Αν η κυβέρνηση το εννοεί κι είναι έτοιμη να αναλάβει το κόστος κι αν οι διεθνείς ομοσπονδίες έχουν κάποιο λόγο, κάποιο κίνητρο – όπως είχαν οι δανειστές μας της κανονικής τρόικας – να μπλέξουν μαζί μας. Ισως είναι ένας δρόμος, αν έχουμε οριστικά πεισθεί πως μια πραγματική μεταρρύθμιση – στο ποδόσφαιρο ειδικά ή γενικά, σε όλα τα θέματα; – δεν είναι εφικτή με τις δικές μας δυνάμεις, πως δεν είναι δυνατόν να νικήσουμε με εσωτερικούς πόρους την αντίσταση και χρειαζόμαστε την εξωτερική ώθηση, τον καταναγκασμό. Οι συμβολισμοί είναι, και πάλι, κρίσιμοι. Γιατί, βλέπετε, το ποδόσφαιρο δεν είναι διόλου ασήμαντη υπόθεση.