Επικίνδυνες βεβαιότητες

Οσο περισσότερο «τραβάει το σχοινί» ο Ερντογάν τόσο δείχνουν να ενισχύονται και κυρίως να «νομιμοποιούνται» οι βεβαιότητες διαφόρων δημοσιολογούντων περί την εξωτερική πολιτική στο εσωτερικό της χώρας για το τι είναι και κυρίως πού το πάει η Τουρκία: μια «εγγενώς επεκτατική» δύναμη που καταλαβαίνει μόνον από μια «σθεναρή» από την πλευρά μας απάντηση αποτροπής, με κάθε κόστος και με κάθε μέσο. Συμπληρώνουν μάλιστα ότι αυτό ήταν πάντα η Τουρκία και για αυτό δεν πρέπει να μας ξεγελούν κάποια διαλείμματα καλών σχέσεων με τη γείτονα, όταν δηλαδή ο λύκος είχε φορέσει την προβιά κρύβοντας τις πραγματικές του προθέσεις.

Είναι πράγματι δύσκολη μέσα στο σημερινό περιβάλλον ρητορικής – αλλά και με συγκεκριμένες πράξεις – κλιμάκωσης της τουρκικής συμπεριφοράς η ψύχραιμη και νηφάλια ανάλυση για τις επιδιώξεις της Τουρκίας ώστε να καταλήξουμε στις κατάλληλες στρατηγικές απάντησης. Είναι επίσης σίγουρο ότι οι παραπάνω βεβαιότητες που αξιολογούν την Τουρκία ως μια «εγγενώς επεκτατική» δύναμη, δηλαδή ως τη «Γερμανία του Χίτλερ», αποτελούν επιδερμικές αξιολογήσεις της σημερινής Τουρκίας, για αυτό και καταλήγουν σε λάθος παραλληλισμούς, ταυτίζοντας τον διάλογο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας με την «ντροπή» της Συμφωνίας του Μονάχου, μνημονεύοντας συχνά τη φράση του Τσόρτσιλ για την πολιτική κατευνασμού της Βρετανίας έναντι της Ναζιστικής Γερμανίας: «Η κυβέρνηση είχε να διαλέξει ανάμεσα στον πόλεμο και την ντροπή. Διάλεξε την ντροπή και θα έχει τον πόλεμο».

Με ιδιαίτερη έτσι ευκολία – αν όχι ελαφρότητα – καταλήγουν σε συμπεράσματα για το «δέον γενέσθαι» όσον αφορά στην ελληνική στρατηγική απάντηση που περιορίζεται στο δίλημμα: «αποτροπή ή συνθηκολόγηση», προσάπτοντας έτσι στους υποστηρικτές του διαλόγου με την Τουρκία το στίγμα του κατευναστή και προτείνοντας «εθνικώς υπερήφανα» άλματα πολιτικής, π.χ. επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο σε τίποτα λιγότερο από τα 12 ν.μ., αγνοώντας (;) ότι πέραν της Τουρκίας υπάρχουν και άλλες χώρες – ειδικά μια συγκεκριμένη, την οποία δεν θέλουμε να αποξενώσουμε -, τα συμφέροντα των οποίων επίσης θα θιγούν πολύ σοβαρά. Είναι επίσης οι ίδιοι που υποστηρίζουν είτε ότι δεν θα πρέπει να επιδιώξει η Ελλάδα διάλογο με την Τουρκία που δεν θα αποδώσει το 100% των επιδιώξεών της είτε ότι δεν χάθηκε και ο κόσμος αν συνεχίσουν να παραμένουν άλυτα τα προβλήματα με τη γείτονα.

Και όμως, τόσο στο Αιγαίο όσο και πιο πρόσφατα στην Ανατολική Μεσόγειο γίνεται όλο και σαφέστερο ότι το status quo των προβλημάτων της ελληνοτουρκικής ατζέντας δεν «παγώνει» στον χρόνο, αλλά – κυρίως λόγω της τουρκικής συμπεριφοράς – επιβαρύνεται όλο και περισσότερο ενώ και ο συσχετισμός ισχύος (με όρους «απτής ισχύος») ανατρέπεται εις βάρος της χώρας μας.

Εάν συνεπώς υπάρχει κάτι που υπαγορεύουν οι εξελίξεις στις σχέσεις μας με την Τουρκία είναι – αντί της επαναφοράς μιας «αυτιστικής» πολιτικής ακινησίας την οποία ευαγγελίζονται κάποιοι παραγκωνισμένοι εντός του κυβερνώντος κόμματος νοσταλγοί της – η υιοθέτηση μιας στρατηγικής πρωτοβουλιών μέσω της βέλτιστης χρήσης των συγκριτικών πλεονεκτημάτων που διαθέτει η χώρα έναντι της Τουρκίας και μεταφέροντας το παιχνίδι στο προνομιακό για εμάς πεδίο του διεθνούς δικαίου. Η αβουλία στην ανάληψη πρωτοβουλιών όσον αφορά τις σχέσεις μας με έναν όλο και δυσκολότερο γείτονα, είτε ως συνειδητή επιλογή είτε ως άλλοθι, δεν συνιστά γενναιότητα, αλλά δειλία. Δεν «διαβάζουμε» μόνον εμείς, επιτυχώς ή ανεπιτυχώς, τη συμπεριφορά των απέναντι, αλλά και εκείνοι τη δική μας.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Σπουδών Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Προγράμματος Ασφάλειας και Τουρκίας στο ΕΛΙΑΜΕΠ